Jeffrey D. Sachs dhe Sybil Phares*
Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, e quan veten paqebërës. Në retorikën e tij, ai merr meritat për përpjekjet e tij për t’i dhënë fund luftërave në Gaza dhe Ukrainë. Megjithatë, poshtë kësaj shfaqjeje madhështore qëndron një mungesë substance, të paktën deri më sot.
Problemi nuk është mungesa e përpjekjeve të Trump, por mungesa e koncepteve të duhura. Trump e ngatërron “paqen” me “armëpushimet”, të cilat herët a vonë kthehen në luftë (zakonisht më shpejt). Në fakt, presidentët amerikanë nga Lyndon Johnson e tutje kanë qenë të nënshtruar ndaj kompleksit ushtarako-industrial, i cili përfiton nga lufta e pafundme. Trump thjesht po ndjek këtë linjë duke shmangur një zgjidhje të vërtetë për luftërat në Gaza dhe Ukrainë.
Paqja nuk është një armëpushim. Paqja e qëndrueshme arrihet duke zgjidhur mosmarrëveshjet themelore politike që çuan në luftë. Kjo kërkon përballje me historinë, të drejtën ndërkombëtare dhe interesat politike që nxisin konfliktet. Pa adresuar shkaqet rrënjësore të luftës, armëpushimet janë thjesht një ndërprerje midis raundeve të masakrave.
Trump ka propozuar atë që ai e quan një “plan paqeje” për Gazën. Megjithatë, ajo që ai përshkruan nuk përbën asgjë më shumë se një armëpushim. Plani i tij nuk arrin të adresojë çështjen thelbësore politike të shtetësisë palestineze. Një plan i vërtetë paqeje do të lidhë së bashku katër rezultate: fundin e gjenocidit të Izraelit, çarmatimin e Hamasit, anëtarësimin e Palestinës në Kombet e Bashkuara dhe normalizimin e marrëdhënieve diplomatike me Izraelin dhe Palestinën në të gjithë botën. Këto parime themelore mungojnë në planin e Trump, prandaj asnjë vend nuk e ka nënshkruar atë pavarësisht aludimeve të Shtëpisë së Bardhë për të kundërtën. Në rastin më të mirë, disa vende kanë mbështetur “Deklaratën për Paqe dhe Prosperitet të Qëndrueshëm”, një gjest përkohësues.
Plani i paqes i Trump iu prezantua vendeve arabe dhe myslimane për të larguar vëmendjen nga momenti global për shtetësinë palestineze. Plani i SHBA-së është hartuar për të minuar atë moment, duke i lejuar Izraelit të vazhdojë aneksimin de facto të Bregut Perëndimor dhe bombardimin e vazhdueshëm të Gazës dhe kufizimet e ndihmës emergjente nën dredhinë e sigurisë. Ambiciet e Izraelit janë të zhdukin mundësinë e një shteti palestinez, siç e bëri të qartë kryeministri Benjamin Netanyahu në OKB në shtator. Deri më tani, Trump dhe bashkëpunëtorët e tij thjesht kanë çuar përpara axhendën e Netanyahut.
“Plani” i Trump tashmë po shpërbëhet, ashtu si Marrëveshjet e Oslos, Samiti i Camp David dhe çdo “proces paqeje” tjetër që e trajtoi shtetësinë palestineze si një aspiratë të largët dhe jo si zgjidhje të konfliktit. Nëse Trump dëshiron vërtet t’i japë fund luftës – një propozim disi i dyshimtë – ai do të duhet të ndahet me Big Tech dhe pjesën tjetër të kompleksit ushtarako-industrial (marrës të kontratave të mëdha të armëve të financuara nga SHBA-ja). Që nga tetori i vitit 2023, SHBA-ja ka shpenzuar 21.7 miliardë dollarë për ndihmë ushtarake për Izraelin, shumica e të cilave janë kthyer në Silicon Valley.
Trump do të duhej gjithashtu të shkëputej nga donatorja e tij kryesore, Miriam Adelson, dhe lobi sionist. Duke vepruar kështu, ai të paktën do të përfaqësonte popullin amerikan (i cili mbështet një shtet të Palestinës) dhe do të mbështeste interesat strategjike amerikane. SHBA-të do të bashkoheshin me konsensusin dërrmues global, i cili mbështet zbatimin e zgjidhjes me dy shtete, të rrënjosur në rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së dhe opinionet e GJND-së.
I njëjti dështim i paqebërjes së Trumpit qëndron edhe në Ukrainë. Trump pretendoi vazhdimisht gjatë fushatës se ai mund t’i jepte fund luftës “brenda 24 orësh”. Megjithatë, ajo që ai ka propozuar është një armëpushim, jo një zgjidhje politike. Lufta vazhdon.
Shkaku i luftës në Ukrainë nuk është mister – nëse dikush shikon përtej pablumit të mediave kryesore. Causus belli ishte shtytja nga kompleksi ushtarako-industrial i SHBA-së për zgjerimin e pafund të NATO-s, duke përfshirë Ukrainën dhe Gjeorgjinë, dhe grushti i shtetit i mbështetur nga SHBA-të në Kiev në shkurt 2014 për të sjellë në pushtet një regjim pro-NATO, i cili ndezi luftën. Çelësi i paqes në Ukrainë, atëherë dhe tani, ishte që Ukraina të ruante neutralitetin e saj si një urë lidhëse midis Rusisë dhe NATO-s.
Në mars-prill 2022, kur Turqia ndërmjetësoi një marrëveshje paqeje në Procesin e Stambollit, bazuar në kthimin e Ukrainës në neutralitet, amerikanët dhe britanikët i shtynë ukrainasit të largoheshin nga bisedimet. Derisa SHBA-të të heqin dorë qartë nga zgjerimi i NATO-s në Ukrainë, nuk mund të ketë paqe të qëndrueshme. E vetmja rrugë përpara është një zgjidhje e negociuar bazuar në neutralitetin e Ukrainës në kontekstin e sigurisë së ndërsjellë të Rusisë, Ukrainës dhe vendeve të NATO-s.
Teoricieni ushtarak Carl von Clausewitz e karakterizoi luftën si vazhdimin e politikës me mjete të tjera. Ai kishte të drejtë. Megjithatë, është më e saktë të thuhet se lufta është dështimi i politikës që çon në konflikt. Kur problemet politike shtyhen ose mohohen, dhe qeveritë dështojnë të negociojnë mbi çështjet thelbësore politike, lufta shumë shpesh vjen. Paqja e vërtetë kërkon guximin dhe aftësinë për t’u angazhuar në politikë dhe për t’u përballur me përfituesit e luftës.
Asnjë president që nga John F. Kennedy nuk është përpjekur vërtet të bëjë paqe. Shumë vëzhgues të afërt të Uashingtonit besojnë se ishte vrasja e Kennedy-t që e vendosi në mënyrë të pakthyeshme kompleksin ushtarako-industrial në vendin e pushtetit. Përveç kësaj, arroganca e pushtetit të SHBA-së, e vërejtur tashmë nga J. William Fulbright në vitet 1960 (në lidhje me Luftën e gabuar të Vietnamit), është një tjetër fajtor. Trump, ashtu si paraardhësit e tij, beson se ngacmimi, keqorientimi, presionet financiare, sanksionet shtrënguese dhe propaganda e SHBA-së do të jenë të mjaftueshme për ta detyruar Putinin t’i nënshtrohet NATO-s dhe botën myslimane t’i nënshtrohet sundimit të përhershëm të Izraelit mbi Palestinën.
Trump dhe pjesa tjetër e establishmentit politik të Uashingtonit, të varur nga kompleksi ushtarako-industrial, nuk do të shkojnë përtej këtyre iluzioneve të vazhdueshme për shkak të tyre. Pavarësisht dekadave të pushtimit izraelit të Palestinës dhe më shumë se një dekade lufte në Ukrainë (e cila filloi me grushtin e shtetit të vitit 2014), luftërat vazhdojnë pavarësisht përpjekjeve të vazhdueshme të SHBA-së për të pohuar vullnetin e saj. Ndërkohë, paratë derdhen në arkën e makinës së luftës.
Megjithatë, ka ende një shkëndijë shprese, pasi realiteti është një gjë kokëfortë.
Kur Trump të mbërrijë së shpejti në Budapest për t’u takuar me Presidentin rus Vladimir Putin, mikpritësi i tij thellësisht i ditur dhe realist, kryeministri i Hungarisë Viktor Orban, mund ta ndihmojë Trump të kuptojë një të vërtetë themelore: zgjerimi i NATO-s duhet të ndalet për të sjellë paqe në Ukrainë. Në mënyrë të ngjashme, homologët e besuar të Trump në botën islamike – Presidenti i Turqisë, Recep Tayyip Erdogan, Princi i Kurorës i Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman, Presidenti i Egjiptit, Abdel Fattah el-Sisi dhe Presidenti i Indonezisë, Prabowo Subianto – mund t’i shpjegojnë Trumpit domosdoshmërinë absolute të Palestinës si shtet anëtar i OKB-së tani, si parakusht për çarmatimin dhe paqen e Hamasit, jo si një premtim të paqartë për fundin e historisë.
Trump mund të sjellë paqe nëse i rikthehet diplomacisë. Po, ai do të duhej të përballej me kompleksin ushtarako-industrial, lobin sionist dhe luftëdashësit, por ai do të kishte botën dhe popullin amerikan në anën e tij.
*Publikuar në: https://www.aljazeera.com/opinions/2025/10/23/from-illusion-to-real-peace-trumps-test-in-gaza-and-ukraine
Përshtati në shqip: Argumentum.al
