Zekerijah Smajiç-geopolitikanews[i]
Negociatorët francezë në finish u dorëzuan para vendosmërisë së presidentes së Komisionit Europian, e cila, edhe me çmimin e ngrirjes së marrëdhënieve të saj personale me Macronin, përpiqet ta shtyjë Bashkimin Europian në tregun amerikanojugor si poligon alternativ gjeoekonomik mbasi marërdhëniet tregtare dhe gjeopolitike me ShBA-të dhe Kinën kanë rënë në një përshkallëzimin shumë serioz. Ato janë në një rrugë pa krye me Indinë, dhe me Rusinë janë pothuajse të eliminuara. Pra, nga katër luanët globalë, Bashkimi Europian është në njëfarë lufte të ftohtë të shpallur në mënyrë të njëanshme. Por në luftë në të cilën BE, për gjithçka që planifikon, duhet patjetër të pyesë Trumpin, i cili dëshiron të jetë zot i Hemisferës Perëndimore.
Pluhuri rreth marrëveshjes mbi tregtinë pa doganë mes Bashkimit Europian dhe shteteve të Amerikës Jugore të cilët janë themelues ose antarë të përbashkuar të Tregut të Përbashkët Jugor (Mercosur – Mercado Común del Sur) jo vetëm që nuk po qetësohen, por, kështu si duken punët, do të rritet dhe do të bëhet furtunë dhe të helmojë raportet mes vetë antarëve më të fuqishëm të Unionit. Nëse kjo ndodh, aq e dëshiruara “zona më e madhe e tregtisë së lirë me më shumë se 700 milionë banorë”, përsëri, pas 26 vitesh bisedime, mund të jetë shumë e diskutueshme derisa të merret vesh se me cilën palë është presidneti amerikan Donald Trump i cili është i qartë në qëndrimin se “Hemisfera Perëndimore” është vetëm amerikane, gjë që nisi t’a shfaqë me Venezuelën.
Konflikte brenda BE-së
Arësyet e konflikteve brenda BE-së nuk janë vetëm sasia dhe cilësia e mallrave, por edhe ekulibri strukturor i mallrave të cilët në vend të tarifave të deritanishme doganore prej 35% në të dy drejtimet, në të ardhmen do të tregtohet lirshëm. Disekulibri shihet në faktin se nga tregu europian në mënyrë primare vinë automobilë, makineri, prodhime farmaceutike, kimikate dhe gjithçka, përfshirë edhe sasi të vogla artikujsh të përpunuar të përzgjedhur si verëra dhe djathra francezë, makarona italiane etj., ndërsa nga Argjentina, Brazili, Uruguaj, Paraguaj dhe antarët e tjerë të përbashkuar më vonë të Mercosur-it importohet kryesisht artikuj bujqësorë-ushqimorë, mish viçi, pula, misër, sojë, sheqer, fruta dhe zarzavate të freskëta dhe të përpunuara.
Një politikë e ideuar në mënyrë të tillë për tregtinë pa tarifa doganore në Parisin zyrtar konsiderohet se politikë proteksioniste në përfitim të antarëve të Unionit më të zhvilluar nga ana industriale, Gjermanisë dhe autoindustrisë së saj, ndërtimit të maiknave, farmaceutikës, robotikës… Franca, si fuqia kryesore agrare në BE si për nga prodhimi bruto vjetor ashtu edhe për nga cilësia fitosanitare e ushqimit, ndjehet kësisoj, e kërcënuar nga vetë qendra e BE-së. Gjithashtu, në planin e brendshëm, presidenti francez Emanuel Macron dhe qeveria e tij e formuar me truke magjike, mezi marrin frymë të zënë në darë mes bllokut opozitar dhe fermerëve të pakënaqur si dhe grupimeve ekologjike. Mbi bazën e këtyre dy faktorëve (të brendshëm dhe të jashtëm) një sërë vëzhguesish europianë konkludojnë se Franca është humbësja më e madhe e marrëveshjes me Mercosur-in dhe se Macroni “është mundur në mënyrë brutale”. Përse nuk mendoj kështu?
Probleme të vjetra, rrethana të reja
Qëndrimet megative të kreut shtetëror francez ndaj një marrëveshje me vendet e Mercosur-it datojnë që nga muaji qershor i vitit 1999, kur nisën bisedimet në samitin e Rio de Zhaneiros. Gjatë 26 viteve të kaluara përplasjet tekniko-eksperte u ndërprenë (2004), rifilluan (2010) dhe u intensifikuan (2016) me shpresën e të dyja palëve se kompromiset janë të mundshme: nga ana europiane në këndvëshrimin e harmonizimit të interesave import-eksport të të gjithë antarëve, ndërsa nga ana amerikanojugore pranimi i rregullativës së ashpër (më e ashpra në botë) europiane në lidhje me kontrollin e cilësisë së ushqimit përfshirë edhe standarte shumë të ashpra fitsanitare standarte mbi modifikimet gjenetike, pesticidet, aditivët… gjë në të cilën Franca është “violina e parë” në Europë.
Dakordësimi i parë politik në parim mbi Marrëveshjen u arrit vetëm në muajin qeshor të vitit 2019, para fundit të mandatit të presidentit të atëhershëm të Komisionit Europian Jean-Claude Juncker, me dëshirën që me këtë “marrëveshje grandioze” të vuloste mandatin e tij pesëvjeçar. Megjithatë, “Marrëveshja e parë gjithëpërfshirëse politike mbi partneritetin BE-Mercosur”, u parafirua në fillim të muajit dhjetor të vitit 2024, si “fitore spektakolare” e presidentes aktuale të Komisionit Europian në startin e “mandatit të dytë gjeopoltik” të saj. Ishte “gjithëpërfshirëse” sepse, për herë të parë në historinë e bashkëpunimit të këtyre blloqeve të largët, parashikohej edhe bashkëpunimi në “fushat strategjike”. A ua merr mendja se çfarë?
Që nga viti 1999 e deri të premten e kaluar në mëngjez Franca ishte konseguente në synimin për të bllokuar nënshkrimin e çfarëdo marrëveshje për tregti pa doganë me Amerikën e Jugut, duke këmbëngulur njëkohësisht të ndërtonte një “pozitë rezervë” sa më të favorshme në rastin e një tërheqjeje të detyruar, gjë që pikërisht edhe ndodhi. Negociatorët francezë në finish u dorëzuan para vendosmërisë së presidentes së Komisionit Europian, e cila, edhe me çmimin e ngrirjes së marrëdhënieve të saj personale me Macronin, përpiqet ta shtyjë Bashkimin Europian në tregun amerikanojugor si poligon alternativ gjeo-ekonomik mbasi marrëdhëniet tregtare dhe gjeopolitike me ShBA-të dhe Kinën kanë rënë në një përshkallëzimin shumë serioz. Me Indinë janë në qorrsokak, ndërsa me Rusisë pothuajse të shkulura me rrënjë. Pra, nga katër luanët globalë, Bashkimi Europian është një njëfarë lufte të ftohtë të shpallur në mënyrë të njëanshme!
Nga makinacionet politike deri të dredhitë juridiko-proceduriale
Duke e njohur paraprakisht rreshtimin e fuqisë politike në institucionet europiane dhe, duke e ditur se marrëveshja mes BE-së dhe Mercosur-it përbën një bashkimin të nevojave gjeopolitike dhe interesave të thella tregtare, ministria franceze e bujqësisë këmbënguli, dhe kësaj i’a arriti, të mbrojë maksimalisht fermerët e saj nga konkurenca e pandershme, ndërsa qytetarët nga importimi i ushqimeve me cilësi të dyshimtë. Për këtë mendoj se Macroni nga kjo përplajse e sforcuar doli si humbës relativ sepse nuk arriti të ndalonte Marrëveshjen si e tillë. Në thelb, ndërkohë, është fituesi i madh sepse komplotoi “mekanizmat për vetëmbrojtjen e tregut francez” gjë që edhe është thelbi i mbrojtjes nga konkrenca joluajale.
Cilët janë atëherë humbësit? Fermerët europianë dhe qytetarët e BE-së jashtë Francës, sepse, nëse unioni doganor ka sukses, edhe përkundër telit me gjëmba të normave të BE-ë, për shkak të mallrave të lirë të importuar do të ngopen me ushqime me cilësi të dyshimtë.
Ku qëndron atëherë fitorja e Ursula von der Leyenit? Sepse në njëfarë mënyre, nga e pamundura bëri të mundurën, presidentja e Komisioit Europian, jo për herë të parë, përdori taktikën e dhelprës. E ndau Marrëveshjen në dy shtylla: në shtyllën tregtare – sepse për çështjet tregtare, sipas Marrëveshjes së Lisbonës mbi funksionimin e Unionit vendoset në shumicë të cilësuar; dhe në shtyllën politike e cila në vetvete përmban çështje të ndjeshme të cilat kërkojnë votim njëzëri në vendimmarrje dhe plus ratifikimin në parlamentet kombëtarë të shteteve antare. “Hileja” kryesore e kësaj dredhie juridiko-proceduriale qëndron në atë se pjesa tregtare e Marrëveshjes së ardhshme mund të hyjë në fuqi pavarësisht nga fati i shtyllës së saj politike e cila potencialisht mund të bllokohet nga parlamentet kombëtare. Ose madje edhe nga ai Europian, në të cilin vendoset me këshill i cili kësaj here edhe mund të anashkalohet.
Për kuptimin më të mirë më vonë të thelbit real dhe ndasisë gjithnjë e më të madhe brendfa BE-së këtu duhet të vëmë në dukje edhe nje detaj të rëndësishëm. Marrëveshja të premten u miratua nëpërmjet miratimit formal nga ana e Këshillit në të ashtuquajtirën procedurë më shkrim (Written Procedure) meqënëse as seancat e ministrave të linjës së bujqësisë dhe as ajo e ministrave të tregtisë nuk u caktuan. Domethënë de iure procedura legale të cilën këshilli i linjës në raste specifike merr vendime formale pa takimin fizik të ministrave. Problemi qëndron në atë se UvdL nëpërmjet procedurave anashkaluese të cilat po i shfrytëzon gjithnjë e më shpesh, ndërsa marrja e sovranitetit të shteteve antare për Bashkimin Europian është rrugë drejt humnerës!
Tifozët dhe bllokuesit e Ursulës
Në mënyrë që të mos ketë gabime apo mosobjekivitete duhet theksuar se të gjitha çështjet e politikës së jashtme, financiare dhe tregtare në fakt bëjnë pjesë në kompetencat e ambasadorëve të shteteve antare në Coreper II si organi kryesor operativo-punues i cili përgatit seancat e Këshillit të ministrave të linjës. Venndimmarrja me shumicë të cilësuar (dyfishe) e cila përshkruhet në Marrëveshjen e Lisbonës, gjithashtu është mekanizmi më i shpeshtë në vendimmarrjen e Këshillit dhe shfrytëzohet për afro 80% të akteve ligjore. Por ekzistojnë kushte: që sëpaku 55% e antarëve të votojnë “pro” (në momentin aktual ky 55-përqindësh janë 15 shtete); që antarët që e mbështesin propozimin duhet të përfaqësojnë 65% të popullsisë së Unionit, dhe “pakica bllokuese” duhet të përbëhet nga më sëpaku katër shtete të cilët në numurimin e përbashkët dihet të kenë më shumë se 35% të popullsisë së Uninit.
Dihet se të premten pro marrëveshjes votuan 21 antarë të Unionit të udhëhequr nga Gjermania dhe Spanja (shumë shpejt do t’a merrni vesh përse), ndërsa Austria, Irlanda, Hungaria dhe Polonia ishin krah për krah Francës. Belgjika, e cila nuk është aspak vend pa rëndësi industriale dhe agrare në bllok, ishte e përmbajtur (abstenoi), ndërsa gjatë votimit me shumicë të cilësuar abstenimi llogaritet si votë kundër. Megjithatë, as me këtë votë të gjashtë, “pakica bllokuese” nuk arriti ta ndalte propozimin e marrëveshjes sepse te bllokuesit nuk përmbushej kushti populist prej 35 % të popullsisë së bllokut.
Dhe kësisoj jemi këtu ku jemi. Nënshkrimi sensacional i Marrëveshjes BE-Mercosur do të ndodhë të premten ose të shtunën e kasj jave (me 16 ose 17 janar) në Asunsion (Kryeqyteti i Paraguajt) ndërsa votimi të Parlamentin Europian nuk do të jetë i mundur, për arësye teknike, para prillit ose majit të këtij viti.
“Trinia e Shenjtë” e Unionit Kristjan demokrat gjerman
Me shkuarjen e UvdL në Paraguaj, udhëtim për të cilin biletën e bleu menjëherë pas votimit të Marrëveshjes, vimë te vetë epiqendra e pllakave tektonike brendaeuropiane të cilat tani për tani janë në qetësi, por nëpërmjet vibrimeve të heshtura tregojnë se termeti është afër. Përse? Sepse në të gjithë strategjitë kyçe gjeopolitike të Unionit rolin kryesor që prej shtatë vitesh (tërë mandatin e parë të UvdL-së dhe këto dy vite të të dytit) – e ka “trinia e shenjtë” e Unionit Kristjan-demokrat (CDU) të Gjermanisë: kancelari gjerman, momentalisht është Friderich Merz, presidentja e pushtetit më të lartë ekzekutiv të Unionit Ursula vod der Leyen dhe presidenti i bllokut më të fortë djathtist në Parlamentin Europian – popullorët europianë (EPP) Manfred Weber. Përpiquni të imagjononi nëse në këtë simbiozë të fuqisë politike dhe ekzektuive mund të merret ndonjë vendim brenda institucioneve të BE-së, pa dëshirën e Gjermanisë!? Pyetni nëse kjo është e rastësishme?
Përse ka rëndësi ta kemi parasysh këtë? Megjithëse marrëveshja BE-Mercvosur është tregti klasike në shikim të parë, në plan të parë, gjeoekonomia është leva lëvizëse e vërtetë dhe shkaku kryesor i sforcimit të nënshkrimit të saj sa më të shpejtë. Nga njëra anë synimi është që të shtyhet mënjanë, ose sëpaku të frenohet Kina në këtë shtegun gjeostrategjik “rruga e mëndafshit” dhe të bëhen përpjekje për të ndaluar të pandalshmin, presidentin amerikan Donald Trump, në grandomaninë e tij agresive drejt Amerikës së Jugut.
Megjithatë, nën maskën e politikës së përbashkët tregtare, Gjermanisë, sipas mendimit të francezëve, i është dhënë roli kryesor në tregun amerikanojugor përfshirë edhe lëndët e para kritike amerikanojugore e këtu edhe litiumin i cili ka rëndësi themelore në autoindustri. Sidomos tani që BE e ka larguar tej vetes në mënyrë suicidale Rusinë dhe me dëshirën e saj është mënjanuar nga zinxhirët furnizues kinezë, por edhe pas dështimit të idesë mbi aktivizimin nga ana e gjermanëve të minierës së litiumit në Perëndim të Serbisë.
Rirreshtim historik
Kërkimi me panik i kancelarit gjerman për lëndë të para alternative është i logjikshëm, sepse askush në Europë nuk mund të krahasohet me autoindusrinë gjermane. Vetëm në Volfsburg, ku është selia kryesore e Volkswagennit (VW), gjendet fabrika më e madhe për prodhimin e automobilëve në botë me sipërfaqe afro 6,5 milionë metër katror! Pas Toyotës, grupi VW është prodhuesi i dytë më i madh në botë në prodhimin e automobilëve me afro 10% pjesë në prodhimin botëror (Burimi: S&P Golbal Dinamics). Këtu prodhohet një prej modeleve më popullorë të të gjithë kohëve – modeli golf. Por, duke nisur nga vitit i ardhshëm- 2027- prodhimi i këtij modeli zhvendoset pikërisht në Amerikën e Jugut, në shtetin krysor të Mercosurit – në Meksinë (Burimi: VW Newsroom).
“Trinia e Shenjtë” gjermane e Unionit Kristjan demokrat me qendër në Bruksel, është pra shumë efektive. Madja aq sa edhe kokëfortes Ursula von der Leyen i duket se nëpërmjet Mercosurit mund të anullojë jo vetëm Macronin, por edhe t’ia kthejë goditjen Trumpit për shkak të doganave të tij proteksioniste. Dhe më pas t’i tregojë muskujt e “pavrësisë europiane” dhe “autonomisë strategjike” të Macronit. Por, ndërkohë, harrohet se Trumpi nuk është politikan, por tregtar i cili e sheh veten si sherif në Amerikën Jugore.
Në përputhje me këtë, mendoj se, vlefshëmrinë përfundimtare të marrëveshjes me Mercosurin do t’a përcaktojë Trumpi. Nëse BE-ja do të vazhdojë t’i duket e pështirë si tani, atëherë nuk ka asgjë nga tregtia e lirë. Sidomos nëse BE-ja do ta pengojë fokusin e tij prioritar në Groenlandë, gjë që nuk e besoj. Shumë shpejt do të bëhet një rregullim në mënyrë të tillë që ShBA-ve do t’i përkasë e drejta për ekspansion të pakufizuar ushtarak, strategjik dhe gjeoekonomik në Groenlandë; Danimarkës do t’i lihet sovraniteti mbi ishullin; ndërsa groenlandezët do të ruajnë të drejtat e tyre për autonomi të shkallës së lartë. Mendoj se danezëve u shkon për shtat një skenar i këtillë sepse kësisoj fitojnë edhe një mbrojtës nga Rusia. Groelandezët do të kënaqen me miliarda të investimeve amerikane. Ndërsa Trumpi gjithsesi po, sepse nuk ka qëllim ndryshimin e kufinjve dhe shkatërrimin e NATO-s, por dominimin absolut ushtarak mbi hapësirën gjeostrategjike të së ardhmes.
“Lindje e Afërt e re”
Por Groenlanda në vetvete me siguri nuk është qëllimi kryesor i Trumpit. Pasuria nënujore e Arktikut nën akullin (që po shkrihet) dhe rrugët e Detit të Veriut janë pikërisht shënjestra e tij. Trumpi që në mandatin e tij të parë e kishte të qartë se trualli tokësor sovran i Groenlandës përbën zemrën gjeopolitike dhe gjeoekonomike të Arktikut. Pikërisht për këtë tani dëshiron t’a vendosë nën kontrollin amerikan duke mos e çarë kokën për të drejtën ndërkombëtare oqeanike sipas së cilës rripi i Arktikut është përcaktuar si pronë e të gjithë civilizimit botëror. Pra, për politikën grandomane të Trumpit, Groenlanda ndoshta nuk është asgjë më shumë vetëm se një “aeroplambajtëse në terren të thatë”, nga e cila, pa nevojën e anijeve akullthyese bërthamore (që nuk i ka), të mund të diktojë rendin e ardhshëm botëror. Por, Rusia në akuatoriumin Arktik është në shtëpinë e vet prej kohësh, ndërsa Kina si “vend afër Arktikut” tashmë ka investuar miliarda dollarë për instalimet e saj dhe zbulimin e të fshehtave të këtij burimi të atërmadh polar.
Për shkak të të gjithë këtyre, por edhe për shkak të rrugëve ujore dhe rezervave të stërmëdha të vlerësuara në naftës nënujore, gazit dhe mineraleve të rralla Arktiku mund të bëhet së shpejti “Nyja Gordiane” e shpërndarjes vendimtare të fuqisë në këtë shekull; pika e marrëveshjeve globale ose konflikteve; ndërsa sipas Strategjisë Arktike franceze të vitit 2029, “Lindja e re e Afërt”.
Dhe në këtë “tabelë shahu” Bashkimi Europian për fajin e tij, nga “lojtar në tryezë” është shndërruar në “mëny” të cilën e përdorin si u nevojitet tre luanët globalë të sotëm, ndërsa India gërryen pak nga pak nga prapavija.
Por, duke patur parasysh se as NATO-ja në rrugën e saj të mbijetesës ose të vdekjes nuk funksionon më me atë entuziazmin e fillimit sipas partimit “të gjithë për të gjithë” – së shpejti Groenlanda, e më pas edhe Arktiku, mund të jenë për të një eliskir jete i papritur.
[i] https://www.geopolitika.news/analize/arktik-novi-bliski-istok-i-eu-kao-jelovnik-iz-kojeg-tri-gladna-diva-uzimaju-koliko-im-treba/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
