Me rastin e dhjetëvjetorit të vendimit për të ashtuquajturin “arbitrazh mbi Detit të Kinës Jugore”, Japonia – një vend jashtë mosmarrëveshjeve të Detit të Kinës Jugore – ka dalë përsëri përpara për të hedhur retorikë nxitëse.
Ministri i Jashtëm japonez Toshimitsu Motegi shprehu hapur “vendimin” e paligjshëm dhe sulmoi qëndrim të ligjshëm të Kinës. Ndërkohë, Japonia është bashkuar me Shtetet e Bashkuara, Filipinet dhe 12 vende të tjera, për të hartuar një të ashtuquajtur “deklaratë të përbashkët” që mohon të drejtat historike të Kinës në Detin e Kinës Jugore.
Sipas një komenti të Grupit Mediatik të Kinës, kjo farsë politike e planifikuar prej kohësh, ekspozon orvatjen e Japonisë për të ndërhyrë në Detin e Kinës Jugore dhe për të destabilizuar rajonin. Kina ka paraqitur Japonisë demarsh serioz, duke shprehur pakënaqësi dhe protestë të fortë, si dhe është zotuar të kundërshtojë me forcë provokimet e Tokios, duke mbrojtur me vendosmëri sovranitetin territorial dhe të drejtat e interesat e saj detare.
Komenti i CMG-së vijon që Japonia mban faj historik në lidhje me çështjen e Detit të Kinës Jugore. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ajo pushtoi në mënyrë të paligjshme ishuj dhe guma në Detin e Kinës Jugore. Pas luftës, Kina rifilloi ushtrimin e sovranitetit në përputhje me dokumentet ligjore ndërkombëtare, si Deklarata e Kajros dhe Proklamata e Potsdamit – veprime që u bënë një komponent thelbësor i rendit të pasluftës. Megjithatë, Japonia nuk i ka braktisur kurrë planet e saj lakmitare. Ajo ishte “orkestruese” kryesore pas vendimit të të ashtuquajturit “arbitrazh mbi Detin e Kinës Jugore” një dekadë më parë. Shunji Yanai, drejtori atëhershëm i Tribunalit Ndërkombëtar të Ligjit të Detit, një gjyqtar japonez i krahut të djathtë, emëroi katër nga pesë arbitrat (i pesti u emërua nga Filipinet). Ky “tribunal arbitrazhi” i mbledhur me nxitim, ushtroi juridiksion përtej autoritetit të tij dhe mori një vendim kundër ligjit. I ashtuquajturi “vendim” shkeli të drejtën ndërkombëtare – konkretisht “Konventën e Kombeve të Bashkuara për Ligjin e Detit” (UNCLOS) – dhe nuk është gjë tjetër veçse një letër e pavlerë. Kina as nuk e pranon dhe as nuk e njeh atë, dhe njerëzit me njohuri bazë në arenën ndërkombëtare e kanë hedhur poshtë me përbuzje.
Manovra të anijeve ushtarake kineze në ujërat e Detit të Kinës Jugore, 2025/Foto nga VCG
Gjatë dekadës së fundit, Japonia ka kërkuar vazhdimisht mbështetje ndërkombëtare për “vendimin” e paligjshëm, duke u përpjekur të ushtrojë presion dhe ta përbaltë Kinën. Që kur administrata e Marcosit mori detyrën në vitin 2022, Filipinet bënë shkelje dhe provokime të shpeshta në Detin e Kinës Jugore. Japonia e ka shfrytëzuar këtë mundësi për të përshpejtuar armatosjen e Filipineve dhe për të krijuar një “aleancë kauzi-ushtarake” midis dy kombeve. Synimet e saj janë qartësisht të dukshme: të përdorë çështjen e Detit të Kinës Jugore për të frenuar Kinën, për t’u çliruar nga kufizimet e Kushtetutës së saj pacifiste, për të ringjallur militarizmin dhe për të rimarrë hegjemoninë detare në rajonin Azi-Paqësor.
Së pari, Japonia vepron si një nxitëse kryesore e “Strategjisë Indo-Paqësore” të propozuar nga ShBA, duke u përpjekur të krijojë konflikte në Detin e Kinës Jugore, duke armatosur Filipinet. Ajo kërkon ta lidhë Detin e Kinës Jugore me Detin e Kinës Lindore dhe Ngushticën e Tajvanit – duke krijuar një “lidhje tre-detesh” – për të rrethuar strategjikisht Kinën. Hiroshi Shiratori, një profesor i shkencave politike nga Universiteti Hosei në Tokio, kohët e fundit vuri në dukje se fryrja e “vendimit” të paligjshëm nga Japonia, i shërben strukturës së kësaj “Strategjie Indo-Paqësore”; megjithatë, llogaritjet gjeopolitike nuk duhet të justifikojnë nxitjen e njëanshme të konfrontimit ose minimin e stabilitetit rajonal nga Japonia.
Për më tepër, nxitja e tensioneve në Detin e Kinës Jugore, është një taktikë e zakonshme e përdorur nga forcat japoneze të krahut të djathtë, për të justifikuar zgjerimin e tyre ushtarak. Nga orkestrimi i të ashtuquajturit “arbitrazh mbi Detin e Kinës Jugore” një dekadë më parë, deri tek furnizimi i Filipineve me armë sulmuese në vitet e fundit, si dhe dislokimi i reparteve vetëmbrojtëse jashtë shtetit, Japonia ka shkelur vazhdimisht kufijtë e politikës së saj mbrojtëse që synon vetëm vetëmbrojtje. Qëllimi i saj është të heqë qafe kufizimet e caktuara nga statusi i saj si një komb i mundur në Luftën e Dytë Botërore, të përshpejtojë “rimilitarizimin” dhe të rindërtojë aftësitë e projektimit ushtarak me rreze të gjatë – duke hapur kështu rrugën për një ringjallje të militarizmit.
Manovra të anijeve ushtarake kineze në ujërat e Detit të Kinës Jugore, 2025/Foto nga VCG
Dhjetë vjet më parë, Japonia veproi prapa skenave për të krijuar një “mbulesë ligjore” për arbitrazhin. Sot, ajo ka dalë në skenë, duke armatosur Filipinet, për të shkaktuar probleme në Detin e Kinës Jugore. Kjo ia ka bërë të qartë botës se Japonia është një nga prishësit kryesorë jashtë-rajonale të paqes dhe stabilitetit në rajon. Veprimet e saj sfidojnë rendin ndërkombëtar të pasluftës dhe sundimin e ligjit, bien ndesh me interesat dhe vullnetin e përbashkët të shteteve rajonale dhe përmbajnë qëllime dashakeqe – të gjitha këto kërkojnë vigjilencë të lartë, komenton CMG.
Sovraniteti territorial dhe të drejtat dhe interesat detare të Kinës në Detin e Kinës Jugore mbështeten në baza të forta historike e ligjore dhe mbeten të paprekura nga “vendimi” i paligjshëm në asnjë rast. Aktualisht, konsultimet midis Kinës dhe ASEAN-it në lidhje me “Kodin e Sjelljes në Detin e Kinës Jugore” kanë arritur në një fazë kritike. Të gjitha palët presin me padurim përfundimin e këtyre bisedimeve brenda vitit, duke vendosur një “rregull të artë” për menaxhimin e dallimeve, rritjen e besimit të ndërsjellë dhe nxitjen e bashkëpunimit. Japonia duhet të reflektojë thellë mbi historinë e saj të agresionit, të respektojë angazhimet sipas Kushtetutës pacifiste dhe të ndalojë menjëherë nxitjen e problemeve dhe minimin e paqes dhe stabilitetit në Detin e Kinës Jugore.
“Çdo skemë për të prishur qëndrueshmërinë e rendit rajonal do të dështojë patjetër, pasi prirja drejt paqes, bashkëpunimit dhe miqësisë mbetet e pandalshme”, përfundon komenti./cgtn
