Kur vendi digjet, por pushteti nuk pranon të zbresë nga froni
Editorial | Argumentum
Tirana po digjet, Kryeministri Rama refuzon largimin. Protesta, përplasje me policinë dhe dhunë në rrugë.
Kjo është pamja e Shqipërisë në këto ditë tetori. Në rrugët e kryeqytetit përplasen protestuesit me policinë, dëmtohen prona, sulmohen institucione dhe jeta e qytetarëve po kthehet në një garë mes frikës, zemërimit dhe pasigurisë. Por, në këtë skenë, ajo që bie më shumë në sy nuk është vetëm dhuna. Është pamundësia e politikës për të parë përtej interesit të vet dhe për të kuptuar se çfarë po ndodh me vendin.
Rama përsërit se nuk do të japë dorëheqjen, ndërsa protestuesit kërkojnë largimin e tij dhe kryeministri drejton gishtin nga opozita. Opozita mund të kërkojë të përfitojë politikisht nga kriza, por aktet e dhunës nuk mund të justifikohen me pakënaqësinë qytetare. Asnjëra prej këtyre rrethanave nuk e përjashton përgjegjësinë e qeverisjes për klimën politike dhe përshkallëzimin e situatës. Refuzimi për t’u larguar nga pushteti nuk përbën, në vetvete, përgjigje ndaj një krize që ka dalë përtej përplasjes së zakonshme politike.
Problemi i Edi Ramës qëndron te mënyra se si ai e përballon këtë krizë, duke e vendosur qëndrimin në pushtet në qendër të reagimit të tij. Një kryeministër nuk jep dorëheqjen automatikisht për shkak të protestave, por përgjegjësia politike matet edhe me aftësinë për të kuptuar thellësinë e pakënaqësisë dhe për të dalluar interesin e vendit nga mbijetesa politike. Pikërisht në këtë kontrast merr kuptim krahasimi me Neronin; pushteti që, përballë flakëve, rrezikon të shqetësohet më shumë për fronin sesa për fatin e vendit.
Katërmbëdhjetë vjet në pushtet nuk janë pak.
Janë kohë e mjaftueshme për të mos ia faturuar më çdo dështim paraardhësve, për të mos e shpjeguar çdo krizë me kundërshtarët dhe për të mos e trajtuar çdo kritikë si sulm ndaj stabilitetit të vendit.
Rama është në vitin e parë të mandatit të tij të katërt. Në këto vite ka pasur kohë të mjaftueshme për të ndërtuar një shtet që funksionon përtej vullnetit të kryeministrit. Por sot, kur Shqipëria përballet me një krizë të rëndë besimi, pikërisht funksionimi i shtetit është ndër çështjet që kërkojnë përgjigje.
Hetimet për korrupsion që kanë prekur figura të rëndësishme të qeverisjes, përfshirë zyrtarë të niveleve të larta, kanë rënduar klimën politike. Hetimi nuk është dënim dhe askush nuk duhet shpallur fajtor përpara gjykatës. Por kjo nuk e çliron politikën nga detyrimi për të dhënë shpjegime. Përkundrazi, sa më e lartë të jetë detyra e një zyrtari, aq më e madhe duhet të jetë përgjegjësia publike.
Ndërkohë, qytetarët përballen me çmime të larta, me vështirësinë për të ndërtuar një jetë të qëndrueshme dhe me ndjesinë se vendimet më të rëndësishme merren larg tyre. Në një vend ku largimi i të rinjve është kthyer në shqetësim të vazhdueshëm, zemërimi nuk mund të trajtohet si një shpikje e opozitës. Jo çdo protestues ka të njëjtën arsye apo synim politik, por shumë prej tyre ndajnë ndjesinë se nuk po dëgjohen.
Katër muaj protestë, dy fronte përgjegjësie për qeverinë Rama
Protestat që nisën në fund të majit me kundërshtimin ndaj projekteve të zhvillimit në Zvërnec dhe Sazan u shndërruan gradualisht në një shprehje më të gjerë të pakënaqësisë ndaj qeverisjes. Shqetësimet për mjedisin, transparencën dhe administrimin e pasurive publike u ndërthurën me kërkesat për llogaridhënie dhe kritikat ndaj korrupsionit e funksionimit të institucioneve. Përgjatë katër muajve, qeveria pati mundësinë t’u përgjigjej këtyre shqetësimeve me dialog, transparencë dhe vendime konkrete. Përshkallëzimi i mëvonshëm tregon se konflikti nuk u kufizua më te një projekt i caktuar, por u shndërrua në një krizë më të gjerë besimi mes një pjese të qytetarëve dhe pushtetit. Kjo është përgjegjësia e parë politike e qeverisë: jo se ka shkaktuar çdo pakënaqësi apo çdo akt të protestës, por se nuk arriti ta trajtojë në kohë një kundërshtim që po zgjerohej.
Pikërisht këtu qëndron dallimi mes administrimit të një proteste dhe menaxhimit të një krize politike. Një qeveri mund të mos pranojë kërkesat e protestuesve, por duhet t’u përgjigjet atyre me argumente, transparencë dhe vendimmarrje të përgjegjshme. Kur shqetësimet vazhdojnë për muaj dhe përgjigjet nuk e bindin publikun, mosbesimi thellohet dhe hapësira për kompromis ngushtohet. Për këtë arsye, zhvillimet e tetorit nuk duhen parë vetëm përmes përplasjeve në rrugë. Ato janë edhe tregues të kufijve të një mënyre qeverisjeje që, përballë kundërshtimit, rrezikon ta trajtojë krizën si problem komunikimi ose rendi publik, në vend që të shqyrtojë shkaqet politike që e kanë ushqyer.
Fronti i dytë i përgjegjësisë lidhet me aftësinë e shtetit për të mbrojtur qytetarët dhe pronën publike e private. Pavarësisht arsyeve të protestës dhe shkallës së zemërimit qytetar, policia dhe institucionet ligjzbatuese kanë detyrimin të parandalojnë dhunën, të mbrojnë objektet e rrezikuara dhe të reagojnë në mënyrë të ligjshme e proporcionale. Kur dëmtimi i pronës dhe sulmet ndaj institucioneve ndodhin në një situatë të tensionuar prej kohësh, pyetja institucionale nuk kufizohet te identifikimi i autorëve të veprave penale. Duhet të shqyrtohet edhe nëse rreziqet ishin vlerësuar, nëse masat parandaluese ishin të përshtatshme dhe nëse forcat e rendit kishin organizimin e kapacitetin e nevojshëm. Kjo nuk nënkupton se dështimi institucional është provuar paraprakisht; nënkupton se qeveria ka detyrimin të japë përgjigje të mbështetura në fakte dhe të sigurojë llogaridhënie.
Për Edi Ramën, këto dy fronte bashkohen në një çështje themelore; përgjegjësinë për mënyrën se si qeveriset vendi.
Rama ka një përgjigje për gjithçka, përveç pyetjes kryesore.
Opozita, sipas tij, qëndron pas krizës. Protestuesit, sipas logjikës së këtij argumenti, janë pjesë e një skenari për të rrëzuar qeverinë. Dorëheqja përjashtohet. Por edhe sikur këto pretendime të shqyrtohen seriozisht, ato nuk i përgjigjen pyetjes që i takon vetë kryeministrit: çfarë do të bëjë ai për ta nxjerrë vendin nga kriza?
Të kesh fituar zgjedhjet të jep të drejtën të qeverisësh sipas Kushtetutës. Nuk të jep të drejtën të sillesh sikur pakënaqësia qytetare nuk ekziston. Mandati nuk është çek i bardhë, ndërsa fitorja elektorale nuk e përjashton llogaridhënien.
Këtu qëndron dallimi mes autoritetit dhe arrogancës. Autoriteti e njeh përgjegjësinë e vet dhe di të korrigjohet. Arroganca e sheh korrigjimin si dobësi dhe çdo kritikë si kërcënim.
Rama mund të mos japë dorëheqjen. Por kjo nuk e mbyll çështjen e përgjegjësisë së tij politike. Sa më këmbëngulës të jetë në qëndrimin se nuk largohet, aq më bindëse duhet të jetë përgjigjja e tij ndaj krizës. Dhe nëse vazhdimi i kësaj përplasjeje po e thellon krizën e vendit, atëherë kryeministri duhet të ketë guximin të shqyrtojë edhe largimin si një akt përgjegjësie, jo si një humbje personale.
Pushteti nuk është mbi shtetin, as mandati mbi atdheun.
Shqipëria nuk është pronë e një partie dhe as froni i një kryeministri. Shteti u përket qytetarëve, ndërsa pushteti është një mandat i përkohshëm, i dhënë për t’u shërbyer atyre.
Kur qëndrimi në detyrë bëhet më i rëndësishëm se paqja shoqërore, kur mbrojtja e mandatit zë vendin e përgjegjësisë dhe kur çdo zgjidhje matet me pyetjen nëse e dobëson apo e forcon kryeministrin, lind një problem që nuk mund të zgjidhet vetëm me komunikim politik. Atëherë duhet të vendoset çfarë ka përparësi: interesi i një individi për të qëndruar në pushtet apo interesi i vendit për të dalë nga kriza.
Për një kryeministër, tërheqja nuk është gjithmonë dobësi. Në rrethana të caktuara, ajo mund të jetë forma më e lartë e përgjegjësisë politike. Të japësh pushtetin për të mos e lënë vendin të zhytet më thellë në përplasje mund të jetë një vendim i vështirë, por shtetari duhet të jetë i aftë të bëjë dallimin mes fatit të vet politik dhe fatit të kombit.
Rreziku nuk është vetëm se kush do ta fitojë këtë përplasje.
Rreziku është që Shqipëria të dalë prej saj me besim edhe më të dobët, me institucione të dëmtuara dhe me një brez të ri që bindet se askush nuk e dëgjon, përveçse kur zemërimi i tij bëhet i pamundur për t’u injoruar. Edhe nëse qeveria mbetet në detyrë, edhe nëse opozita nuk arrin ta shndërrojë protestën në ndryshim politik, kjo nuk do të thotë se kriza është kapërcyer.
Xhamat mund të zëvendësohen. Muret mund të rindërtohen. Por besimi te shteti nuk rikthehet me të njëjtën lehtësi.
Rama nuk është i detyruar të largohet vetëm sepse dikush e kërkon këtë në rrugë. Por është i detyruar të përgjigjet për gjendjen e vendit, për mënyrën se si funksionon qeverisja e tij dhe për aftësinë e institucioneve për të mbrojtur qytetarët. Nëse ai arrin në përfundimin se largimi i tij mund t’i shërbejë paqes, stabilitetit dhe interesit kombëtar, atëherë duhet ta vendosë këtë interes mbi llogarinë personale të pushtetit.
Kjo pamje të kthen pas në Romën e lashtë, në kohën e perandorit Neron, për të cilin thuhet se luante një vegël muzikore ndërsa Roma digjej. Historia nuk e ka vërtetuar se Neroni ishte ai që i vuri zjarrin qytetit. Por imazhi i tij ka mbetur në histori si simbol i një sundimtari që, ndërsa qyteti përballej me katastrofën, dukej sikur merrej me gjithçka, përveç fatit të tij.
Sot, gati dy mijë vjet më vonë, një pamje e ngjashme na vjen ndër mend teksa shohim çfarë po ndodh në Shqipëri. Tirana, Durrësi, Shkodra, Korça e Elbasani përballen me flakët e tensionit dhe përplasjet në rrugë, ndërsa Edi Rama përsërit se nuk ka dorëzim dhe nuk ka dorëheqje. Sikur çështja kryesore të jetë qëndrimi i tij në pushtet dhe jo mënyra se si vendi mund të dalë nga kjo krizë.
Nuk po themi se Rama e ka ndezur zjarrin, ashtu siç historia nuk e ka provuar se Neroni dogji Romën. Por, ai është përgjegjës drejtperdrejt për të gjitha aryet që sollën këtë revolte në rrugët e Shqipërisë. E përgjegjësia e një sundimtari nuk matet vetëm me atë që shkakton, por edhe me mënyrën se si reagon kur vendi që drejton përballet me një krizë.
Rama nuk mund të sillet si një Neroni i kohëve moderne. Shqipëria e shekullit XXI, një vend që aspiron Europën, nuk mund të mbetet peng i vullnetit të një kryeministri për të qëndruar në pushtet. Nëse largimi i tij do të hapte rrugën për qetësimin e situatës, dialogun dhe rikthimin e besimit te institucionet, atëherë ai duhet ta vendosë këtë mundësi përpara interesit të vet politik.
Sepse pushteti nuk është pronë personale dhe posti i kryeministrit nuk është fron. Përballë interesit të shtetit, të atdheut dhe të kombit, asnjë mandat nuk mund të jetë i shenjtë.
Kryeministri Rama mund të shpëtojë mandatin. Por shteti, atdheu dhe kombi duhet të jenë më të rëndësishëm se mandati i tij.
© 2026 Argumentum
