Asnjë vend i Bllokut Lindor nuk i dha fund epokës komuniste në mënyrë më brutale dhe më vendimtare sesa Rumania, ku diktatori Nicolae Ceausescu dhe gruaja e tij, Elena, u ekzekutuan ditën e Krishtlindjeve në vitin 1989.
Vdekja e diktatorit ringjalli shpresat për një fillim të ri, por që prej asaj kohe, Rumania ka qenë e rrënuar nga niveli i lartë korrupsionit dhe nga institucionet shtetërore shumë të dobëta, pavarësisht se është pjesë e NATO-s dhe e Bashkimit Europian.
Trazirat e fundit politike kërcënojnë të rrëzojnë qeverinë aktuale. Kjo situatë do të shoqërohej me zhvillimin e zgjedhjeve të parakohshme në Rumani dhe rrjedhimisht, me zgjedhjen e një koalicioni të ri qeverisës.
Cili është shkaku i gjithë këtyre trazirave?
Rumunët, prej më shumë se dy vjet e gjysmë, protestojnë kundër partisë qeverisëse, Social Demokratike. Trazirat kanë filluar në vitin 2016, kur partia, e drejtuar asokohe nga Liviu Dragnea, fitoi zgjedhjet nacionale. Por, po të njëjtin vit, Dragnea u dënua sepse u përpoq të zhvillojë një referendum, për shkak të të cilit nuk iu dha mundësia për t’u bërë Kryeministri i vendit.
Ai nuk hoqi dorë nga drejtimi i vendit, edhe pse tashmë po e bënte një gjë të tillë në prapaskenë. Ai udhëzoi ministrat që të organizonin një protestë të pashembullt antikorrupsion, e cila shkoi deri aty sa nxori ligje për ta mbrojtur atë nga burgu. Edhe pse e pasuksesshme, situata nxiti protestat më të mëdha që nga epoka e komunizmit, me një pjesëmarrje masive protestuesish, që shkoi deri në gjysmë milion njerëzish në të gjithë vendin.
Episodi Dragnea përkeqësoi lidhjet me Bashkimin Europian dhe e bëri Rumaninë pjesë e grupit të shteteve që cilësoheshin për shkeljet më të mëdha të sundimit të shtetit ligjor, si Polonia dhe Hungaria.
Por si arriti Rumania deri në këtë pikë?
Pas fundit të periudhës së komunizmit, edhe pse Rumania u zotua të ndiqte rrugën drejt demokracisë dhe ekonomisë së lirë të tregut, zhvillimi i vendit ka qenë shumë i dobët. Gjatë kësaj periudhe (që nga rënia e komunizmit) Rumania ka pasur 15 kryeministra, ndër të cilët vetëm Adrian Nastase dhe Calin Popescu-Tariceanu kanë kryer deri në fund mandatin e tyre katërvjeçar. Trazirat shpeshherë janë shoqëruar me përmbysje qeverish, siç ndodhi edhe në vitin 2017.
Zjarri që përfshiu një klub nate në vitin 2015, u shoqërua me rrëzimin e qeverisë së Kryeministrit Victor Ponta, pasi u zbulua se një pjesë e madhe e zyrtarëve të qeverisë kishin pranuar të merrnin ryshfete dhe ta mbyllin sa më parë të ishte e mundur çështjen e mësipërme. Tre qeveritë e fundit kanë qenë gjithmonë nën hijen e dramave politike dhe ligjore që lidhen me z. Dragnea.
A ka pasur Rumania periudha stabiliteti?
Periudha më e qetë për Rumaninë përkoi me anëtarësimin e saj në Organizatën e Traktatit të Atlantikut të Veriut dhe ajo në Bashkimin Europian, duke qenë se politikanët ishin të përqendruar rreth qëllimeve konsensuale. Përpjekjet për t’u anëtarësuar në BE, të cilat u finalizuan në vitin 2007, ishin shumë të rëndësishme për këtë shtet, sepse ato ndihmuan në ndërtimin e institucioneve publike dhe shoqërisë civile.
Por, shqetësimet e vazhdueshme në lidhje me ryshfetet dhe politikën fiskale kaotike, e kanë mbajtur Rumaninë jashtë zonës së Schengen-it dhe kanë ngadalësuar procesin që ajo të miratojë Euron, si monedhën e saj zyrtare, gjë që nuk pritet të ndodhë deri para vitit 2024.
Këtij vendi me popullsi prej 20 milionë banorësh i ka sosur durimi. Pavarësisht përmirësimit të kushteve ekonomike, qindra mijë rumunë kanë emigruar në Perëndim, kryesisht në Spanjë, Itali dhe Mbretërinë e Bashkuar.
Cilët janë faktorët që po e rrezikojnë qeverinë aktuale?
Kryeministrja aktuale e Rumanisë është socialdemokratja Viorica Dancila, njëkohësisht edhe Kryeministrja e parë grua e vendit, i cila e mori këtë detyrë në janar të vitit 2018. Pasi ish-lideri i Partisë Socialdemokrate, z. Dragnea u dënua me burg në maj të 2019-s për shpërdorim detyre, znj. Dancila, e cila u bë edhe liderja e kësaj partie, filloi të ndryshonte disa prej politikave kryesore të ndërmarra më parë nga z. Dragnea.
Ndryshime të tilla u mirëpritën nga BE-ja. Por qeveria e saj papritmas u pengua në korrik të këtij viti, kur ajo bëri publike planet për të kandiduar për postin e Presidentit të vendit në zgjedhjet e nëntorit, post ky i lakmuar edhe nga lideri i partisë me të cilin ajo kishte formuar koalicion, i cili e nxori menjëherë partinë nga ky koalicion qeverisës, duke shkaktuar humbjen e shumicës parlamentare nga ana e znj. Dancila.
Çfarë do të ndodhë?
Znj. Dancila është duke luftuar për mbijetesën politike. Kundërshtarët parlamentarë po planifikojnë një mocion mosbesimi që mund të rrëzojë qeverinë dhe ta çojë vendin në zgjedhje të parakohshme. Nëse skenari do të realizohet, atëherë këto do të jenë edhe zgjedhjet e para parlamentare të parakohshme në historinë postkomuniste të Rumanisë.
Sondazhet e ndryshme vendosin në vend të parë, si fitimtare të këtyre zgjedhjeve, Partinë Liberale të opozitës, ndërsa në vend të dytë vijnë socialdemokratët e qendrës së majtë dhe një parti të re e qendrës së djathtë. Kjo situatë mund të sjellë në krye të qeverisë rumune një Kryeministër të ri dhe një koalicion qeverisës partish, të cilat premtojnë ta afrojnë Rumaninë me Bashkimin Europian, duke e larguar sa më shumë të jetë e mundur nga e kaluara e hidhur e z. Dragnea.
Çfarë do të rrezikojë ekonomia e Rumanisë?
Pavarësisht të gjithë kaosit politik, Rumania ka përparuar gjerësisht gjatë tri dekadave të fundit, veçanërisht në vitet para dhe pas krizës financiare globale të vitit 2008. Të ardhurat janë rritur pasi teknologjia dhe sektori i prodhimit të automjeteve janë në nivelin e tyre më të mirë.
Por ulja e lartë e taksave dhe rritja e pagave në sektorin publik, nisma të nxitura nga z. Dragnea, të cilat u ndërmorën me qëllimin për të pasur pas vetes numrin më të madh të votuesve, dëmtuan rëndë buxhetin dhe frenuan investimet vendase dhe të huaja./ Bloomberg.
