Në dekadat e fundit, performanca e gjithanshme ekonomike e Kinës ka mahnitur pjesën tjetër të botës. Shumë pyesin se si u zhvillua Kina kaq shpejt dhe cilat janë forcat lëvizëse që përshpejtuan progresin e saj? Kur puna e palodhur e një kombi të tërë dhe zelli politik kombinohen, nuk ka kufi për arritjet. Të qenit e guximshme dhe e kujdesshme në fushën e reformave e bëri Kinën të ketë një qasje graduale ndaj ndryshimit duke eksperimentuar. Megjithatë, është gjithashtu e rëndësishme të kuptohet se cili është modeli i këtij zhvillimi.
Prof. Dr. Chen Xin, President Ekzekutiv dhe Drejtor Menaxhues i Institutit China-CEE, analizon në thellësi se si është ndërtuar prosperiteti i Kinës bazuar në zhvillimin paqësor në katër dekadat e fundit. Ajo nuk kërkoi prosperitet përmes ekspansionit, luftës dhe kolonizimit dhe po ashtu nuk eksportoi ideologji. Kina është i vetmi vend i madh sot në botë që arrin prosperitet përmes zhvillimit paqësor dhe ka pasur ndikimin më të madh në rritjen dhe progresin global. Ndërkohë, kapaciteti i pjesëmarrësve në treg është rritur nga integrimi në ekonominë globale. Për më tepër, një qeveri funksionale mund të rrisë zhvillimin e efekteve të përhapura të infrastrukturës dhe të forcojë rezistencën e politikës makroekonomike ndaj turbulencave gjeopolitike. Për Prof. Chen, ky është modeli i Kinës: Prosperitet përmes zhvillimit!
Ka shumë modele të vendeve të ndryshme për zhvillim. Për shembull, Gjermania pasi është shumë e famshme për ekonominë sociale të tregut, me versionin e saj ku prosperiteti vjen nga konkurrenca. Prandaj, kjo e bën konkurrencën thelbin e ekonomisë sociale të tregut.
Po modeli i Kinës? Ai është i fokusuar kryesisht në zhvillimin si thelbi i modelit kinez të rritjes. Nëse do të shikojmë prapa në historinë e qindra viteve të fundit, mund të vërehet se shumë vende u zhvilluan përmes luftës, kolonizimit ose përpjekjes për të nxjerrë përfitime shtesë nga vendet e tjera, por ky nuk është rasti në Kinë, sepse Kina është një vend paqedashës. Rruga e rritjes së Kinës bazohet në zhvillimin e saj duke nxitur integrimin ekonomik dhe përqafimin në shkallë të plotë të globalizimit.
Në mesin e viteve 1990, Kina prezantoi ligjin për tregtinë e jashtme. Kjo do të thotë se ndërsa Kina ishte në kulmin e procesit të reformës dhe hapjes, autoritetet u përpoqën të vendosin shumë masa reformuese në tregun e brendshëm. Në të njëjtën kohë, Kina u përpoq të hapej, të tërheqë më shumë investime dhe të shiste më shumë produkte nëpërmjet tregtisë. Kjo e fundit ka qenë si një levë shumë e rëndësishme për rritjen ekonomike kineze.
Tregtia nxit prosperitetin…dhe kjo është shumë e vërtetë për Kinën sepse bazuar në përfitimet nga tregtia mund të përballohen kostot për investime të mëtejshme. Për më tepër, qeveria gjithashtu mund të marrë më shumë burime për planifikim të mëtejshëm në punën e infrastrukturës. Duke qenë se Kina është ngulitur thellë në të ashtuquajturin “zinxhirin e vlerave globale”, ofron përfitime për Kinën dhe botën në të njëjtën kohë, sepse përfitojnë edhe partnerët e tjerë tregtarë të “zinxhirit”. Kjo është historia e revolucionit global, globalizimit dhe tregtisë, por është vetëm njëra anë e rritjes ekonomike kineze.
Disa pjesë të tjera janë vendimtare për zhvillimin, për shembull, roli i infrastrukturës. Ajo zë një pozicion shumë të rëndësishëm në zhvillimin ekonomik kinez. Siç do të thoshin kinezët, “Nëse doni të zhvilloheni, ndërtoni më parë rrugën”. Populli kinez i voli shpejt frytet nga ndërtimi i infrastrukturës. Infrastruktura bëhet si një rreth vicioz për zhvillim: nëse zgjedhim të investohet në rrugë, atëherë ndërtohet rruga. Rruga tërheq investimet e huaja, dhe më shumë investitorë, më shumë prodhues, dhe investitorët prodhojnë më shumë produkte dhe më pas eksportojnë më shumë, shesin produktin më shumë, e kështu me radhë…
Planifikimi, financimi dhe të mirat publike – Roli i qeverisë në infrastrukturë
Një pikë vendimtare për këtë zhvillim kinez është roli i qeverisë, veçanërisht në fushën e infrastrukturës. Roli i qeverisë përfshin planifikimin, financimin dhe përfundimisht ofrimin e këtyre të mirave publike për qytetarët.
Planifikimi është shumë i rëndësishëm sepse roli planifikues i qeverisë bën atë që tregu nuk mund ta bëjë dot. Në Evropë, për shembull, ka shumë planifikim për infrastrukturën, çështja është efikasiteti. Planet janë, por çështja është se si do të realizohet plani, si të zbatohet dhe si do të përfundojë. Kjo është pyetja e madhe. Siç e dinë të gjithë, “koha është para”. Investimi në infrastrukturë nuk mund të siguronte fitim mbi investimin, nëse procesi është shumë i ngadaltë dhe, disa pjesë janë investuar dhe pjesët e tjera nuk kanë filluar ende; në këto raste efikasiteti do të ishte jashtëzakonisht i ulët.
Zbatimi është shumë i rëndësishëm dhe financimi po ashtu. Projektet e mira infrastrukturore kërkojnë shuma të mëdha parash, por pasi ato të jenë funksionale, krijohet një tjetër reaksion zinxhir i përhapjeve pozitive. Një infrastrukturë e përfunduar do të thotë se më shumë kapital vjen në atë zonë, më shumë kapital do të thotë më shumë prodhim dhe më shumë prodhim do të thotë më shumë taksa për qeveritë vendore. Atëherë qeveria mund të ketë më shumë burime për investimet e saj në arsim, strehim, spitale etj. Të gjitha këto janë të mira publike dhe mund të përfaqësojnë më mirë efektin e përhapjes.
Roli i qeverisë në Kinë është shumë mirë i përfaqësuar në rrjetin kombëtar të autostradave dhe hekurudhave. Për shembull, deri në fund të vitit 2021, Kina numëron më shumë se 160,000 km autostrada dhe 5.28 milion km rrugë. Linjat e trenave me shpejtësi të lartë që filluan të përdoren në vitin 2003 deri në fund të vitit 2021 numërojnë më shumë se 40,000 km, duke përfshirë linjat e shpejtësisë së lartë 300-350 km/h, 43% linja pasagjerësh 250 km/h, 36% 200 km/h linja ndërqytetëse dhe të përziera, 21%. Pra në bazë të këtyre autostradave dhe hekurudhave mund të grumbullohet dhe intensifikohet mobilizimi i komunitetit dhe ky është një nga kushtet për prosperitet. Këto inkurajojnë lëvizshmërinë për fuqinë punëtore dhe njerëzit.
Aeroportet janë një tjetër pikë thelbësore ku dëshmohet se infrastruktura nxit zhvillimin. Deri në vitin 2021 ka 248 aeroporte në 244 qytete në territorin e Kinës, nga të cilat 29 aeroporte me më shumë se 10 milionë pasagjerë.
Portet detare janë një tjetër arritje. Sipas një raporti të Institutit Ndërkombëtar të Shanghait të Transportit të botuar në mars të këtij viti, 28 porte kineze janë pjesë e “Top 50” të botës në vitin 2021 dhe 16 porte kineze janë në 20 më të mirat për qarkullim. Për më tepër, të gjithë “Top 5” janë kinezë: Ningbo, Shanghai, Tangshan, Qingdao dhe Guangzhou.
Nëse do të thellohemi në këto prioritete, ekziston sistemi i navigimit Beidou (Beidou I në 2000 për shërbimin kinez; Beidou II në 2012 për shërbimin e Azisë Paqësorit; Beidou III në 2020 për shërbimin Global me 55 satelitë).
Infrastruktura elektronike përfshin: qendrën e aksesit me qasje të gjerë: 1.018 miliardë; Fibra: 54,88 milion km Qendra e aksesit në fibër: 0,96 miliardë; Stacioni bazë Mobil: 9.96 milionë komplete; 5G: 1,425 milion dhe 4G: 5,9 milion.
Shkalla e depërtimit të internetit deri në dhjetor 2021 është: përdorues: 1.032 miliardë; Përdoruesit e celularit: 1.029 miliardë dhe shkalla e depërtimit të internetit është 73.0%.
E-Commerce është një tjetër fushë ku Kina ishte pioniere dhe aktualisht po shkëlqen. Tregtia elektronike është një fushë shumë dinamike në zhvillimin ekonomik kinez për konsumin e tregut të brendshëm. Tregtia elektronike ndërkufitare përfaqëson 27% të tregtisë së jashtme kineze, 7 trilion RMB me platformën kryesore Baidu, Alibaba, Tengsen, JD.com dhe TikTok.
E ardhmja dhe sfidat e saj
E ardhmja është shumë sfiduese sepse situata botërore ka ndryshuar tërësisht. Trazirat gjeopolitike prishin zinxhirët e furnizimit, kompanitë vuajnë sepse rriten kostot dhe konsumatorët gjithashtu vuajnë sepse faturat janë më të larta në bazë të inflacionit.
Pyetja e madhe mbetet, si mundet një komb të ruajë të drejtën e zhvillimit? – Në Kinë, ka shumë variabël për t’u marrë parasysh, por kombinimi më i rëndësishëm është ai i mbajtjes së drejtës për zhvillim, dhe në të njëjtën kohë fokusimi në shqetësimet e sigurisë, sepse, si ekonomia e dytë më e madhe në botë, të tjerët do të përpiqen të frenojnë rrugën e zhvillimit të Kinës. Një ngjarje shumë e freskët për shembull shpalosi nevojën për siguri dhe kostot e saj kryesore – teknologjia e çipave.
Kina është importuesi më i madh i çipave me mbi 400 miliardë dollarë të importuar në vitin 2021. Megjithatë, disa vende të tjera u përpoqën të kufizojnë aksesin ndaj kompanive kineze për disa çipa dhe madje edhe teknologjinë për prodhimin e çipave. Kështu, në këtë rast, Kina duhet të marrë parasysh se si mund të sigurojë furnizimin me çipa, për zinxhirin e furnizimit dhe për gjendjen e mëtejshme të punëve për të mbajtur në rrugën e zhvillimit. Përgjigja, Kina shtyn investimin kombëtar kryesisht në prodhimin e çipave.
Bashkëpunimi për prosperitet të përbashkët
Kina qendron pa luhatje në rrugën e zhvillimit, dhe nga kjo përfiton Kina, por edhe të tjerët. Mundësitë për bashkëpunim janë të shumta, duke filluar me një shembull të fundit – marrëveshja Airbus A320neo prej 37.3 miliardë dollarësh. Shpallur zyrtartisht më 1 korrik 2021, do të ketë gjithsej 292 avionë (China Airlines: 9, China East Airlines: 100 dhe China South Airlines: 96). Dorëzimi vlerësohet të bëhet nga 2024-2027 dhe përfshin 4 linja montimi në mbarë botën: një në Toulouse, Francë (selia), një në Hamburg, Gjermani, një në Mobil, SHBA dhe Tianjin, Kinë. Kjo do të thotë që të gjithë partnerët e vendeve të sipërpërmendura mund të përfitojnë nga kjo marrëveshje.
Një tjetër moment historik shumë i rëndësishëm është avioni kinez C919, i njohur zakonisht si COMAC. Ky projekt është realizuar në bashkëpunim me Parker Hannifin Corp, CFM International, Honeyëell International, United Technology, UTX’s Hamilton, etj.
Në Evropë, ka dy projekte të tjera që demonstrojnë fizikisht se çfarë lloj mundësie mund të ketë midis Kinës dhe Evropës. Në vitin 2018, China Road and Bridge Corporation (CRBC) fitoi tenderin me çmimin më të ulët për Urën Peljesaç në Kroaci (afro 2440 metra të gjatë që kushton rreth 280 milion Euro). Ishte një përpjekje e përbashkët e 18 kompanive konsulente, 45 kompanive të ndërtimit dhe 112 furnizuesve globalë duke përfshirë dhe punësuar pothuajse 250 punonjës vendas. Pra, është edhe një projekt ndërkombëtar i sapo koordinuar dhe zbatuar nga kompania kineze.
E fundit, por jo më pak e rëndësishme, Porti i Pireut në Greqi është një port dixhital global dhe një nga portet më të mëdha plotësisht automatike të kontenierëve. Me kompaninë Cosco që drejton atë, xhiroja për portin është rritur në mënyrë të tejskajshme në tetë vitet e fundit. Ky port është një shembull tjetër që tregon sesi kompanitë kineze jo vetëm investojnë dhe rindërtojnë, por gjithashtu përpiqen të sigurojnë ndarjen e teknologjive dhe njohurive më të fundit.
Historitë e suksesit janë aty për t’i parë kushdo, por e ardhmja do të përcaktohet nga mënyra se si qytetarët e orientojnë mendimin e tyre. Kur qytetarët janë të orientuar më së shumti në të menduarit gjeopolitik, në mjetet gjeopolitike të konstruktit gjeopolitik, kjo është një nga mënyrat. Megjithatë, ideologjia, mendimi kulturor dhe mendimi gjeopolitik shumë herë mund të manipulohen. Deng Xiaoping do të thoshte “zhvillimi është thelbi” – dhe zhvillimi është mjeti i vërtetë dhe ai nuk mund të manipulohet, për më tepër ai mund të sjellë përfitime për të gjithë.
Kina ka përfituar vërtet nga mundësia e ofruar nga bota, siç është globalizimi, megjithatë, Kina mund t’i ofrojë botës mundësi për zhvillim të mëtejshëm. Nëse më shumë vende janë në rrugën e zhvillimit, mjedisi për paqe dhe përparim do të ishte më i fortë dhe më shumë njerëz mund të përfitojnë prej tij, veçanërisht në vendet e varfra. Kur, dhe pasi të merren parasysh të gjitha sa më sipër, hapi tjetër praktik dhe logjik i bën jehonë asaj që do të thoshte presidenti Xi Jinping: “Përveshni mëngët dhe filloni punën”…
Përshtatur në shqip nga Dr. Marsela Musabelliu
/Argumentum.al
