30 vite me pare, krijimi i një kombi të pavarur boshnjak që do të kishte një shumicë boshnjake u kundërshtua nga serbët e Bosnjës, të cilët nisën një fushatë ushtarake për të siguruar territorin e lakmuar dhe për të “pastruar” Bosnjën nga popullsia e saj civile myslimane. Serbët shënjestruan civilët boshnjakë dhe kroatë në zonat nën kontrollin e tyre, në atë që është bërë e njohur si “spastrim etnik”.
Kur Bosnja dhe Hercegovina shpalli pavarësinë nga Jugosllavia pas referendumit të pavarësisë së Bosnjës të vitit 1992, serbët e Bosnjës – qëllimi strategjik i të cilëve ishte krijimi i një shteti të ri serb boshnjak të Republika Srpska (RS) që do të përfshinte zonat me shumicë boshnjake – rrethuan Sarajevën me një forcë rrethimi prej 13,000 trupa e vendosur në kodrat përreth. Nga atje ata sulmuan qytetin me artileri, tanke dhe armë të vogla. Nga 2 maji 1992, serbët bllokuan qytetin. Forcat mbrojtëse të qeverisë boshnjake (ARBiH) brenda qytetit të rrethuar, afërsisht 70,000 trupa, ishin të pajisura dobët dhe të paaftë për të thyer rrethimin.
Rrethimi i Sarajevës zgjati 1425 ditë dhe qytetarët mbetën pa ushqim, ujë, energji elektrike dhe burime të tjera të energjisë. Armiku ishte në majë të kodrave përreth Sarajevës dhe nuk hezitoi të qëllonte mbi civilët, e veçanërisht mbi fëmijët. Rreth 11 541 njerëz u vranë, nga të cilët 1,601 fëmijë dhe më shumë se 50,000 u plagosën.
Gjatë luftës civile të mëvonshme që zgjati nga viti 1992 deri në 1995, u vranë rreth 100,000 njerëz, 80 për qind e të cilëve ishin boshnjakë. Në korrik 1995, forcat serbe të Bosnjës vranë rreth 8,000 burra dhe djem boshnjakë nga qyteti i Srebrenicës. Ishte masakra më e madhe në Evropë që nga Holokausti.
Në vitin 1991, republika e Jugosllavisë e Bosnje dhe Hercegovinës (Bosnja) kishte një popullsi prej 4 milionë banorësh, e përbërë nga tre grupe kryesore etnike: boshnjakë (muslimanë boshnjakë, 44 përqind), serb (31 përqind) dhe kroatë (17 përqind), gjithashtu. si jugosllave (8 për qind).
Luftimet përfunduan pasi një fushatë bombardimi i NATO-s detyroi serbët e Bosnjës në tryezën e bisedimeve dhe një marrëveshje paqeje, Marrëveshja e Dejtonit, u nënshkrua në 1995..
Marrëveshja përbëhet nga 11 anekse, përfshirë Aneksin 4 – Kushtetuta e Bosnjë e Hercegovinës. Me këtë konfirmohet sovraniteti, integriteti territorial dhe pavarësia e Bosnjë e Hercegovinës si shtet. U përcaktua që BeH përbëhet nga dy njësi, Federata e Bosnjë e Hercegovinës dhe Republika Sërpska dhe se përbëhet nga popujt konstituiv, boshnjakët, kroatët dhe serbët, së bashku me të tjerët. Kompetencat e BeH-së dhe njësive janë të përshkruara, si dhe marrëdhëniet midis institucioneve të BeH, por edhe mënyra e ndryshimit të Kushtetutës së BeH.
Rendi kushtetues i Dejtonit është bërë një nga problemet themelore në funksionimin e BeH moderne, por gjithashtu një pengesë në rrugën e saj drejt integrimit euro-atlantik. Ajo është bërë një pengesë për funksionimin e brendshëm të shtetit dhe një objekt mosmarrëveshjeje midis opsioneve politike në lidhje me atë se si BeH duhet të duket si një shtet në të ardhmen dhe si duhet të jetë organizimi i saj i brendshëm. Në vitet e fundit, nuk është arritur asnjë konsensus për ndonjë ndryshim kushtetues të propozuar. Hendeku politik midis përfaqësuesve politikë në lidhje me ndryshimet në rendin kushtetues të BeH ka prekur të gjitha sferat e jetës.
Megjithatë sot 30 vite më pas, Marreveshja e Dejtonit është më e kërcenuar se kurrë, kjo nga iniciativa e Milorad Dodik për ndarje nga institucionet e përbashketa në Bosnjë-Herzegovinë .
Kujtojmë se në fund të vitit të kaluar ligjvënësit serbë votuan për të filluar punën për tërheqjen e Republikës së tyre autonome Serbe nga forcat e armatosura, sistemi gjyqësor dhe sistemi tatimor i Bosnjës, në një mocion jodetyrues, që synon të hapë rrugën për shkëputjen nga Bosnja.
Të tri institucionet përfaqësojnë shtyllat kryesore të sigurisë së përbashkët, sundimit të ligjit dhe sistemit ekonomik në Bosnje, e cila u nda në dy rajone autonome – Republika Serbe dhe Federata e dominuar nga kroatët dhe boshnjakët – pas luftës së viteve 1992-1995.
Ligjvënësit votuan edhe një deklaratë që bën thirrje për hartimin e një kushtetute të re për entitetin Republika Serbe, ndërsa nënvizon se “të gjitha ligjet e imponuara” nga Përfaqësuesi i lartë Ndërkombëtar në Bosnjë, janë “jokushtetues”.
Parlamenti i entitetit serb u mblodh në një periudhë kur anëtari serb i presidencës trepalëshe boshnjake, Milorad Dodik, shtoi fushatën e tij për shkëputje nga Bosnja pavarësisht kërcënimit për sanksione të reja nga Shtetet e Bashkuara dhe vendeve të tjera.
Milorad Dodik tha se ky ishte një sesion historik i parlamentit që do të forcojë minishtetin serb të Bosnjës, i themeluar si pjesë e një marrëveshjeje paqeje të sponsorizuar nga Shtetet e Bashkuara, që i dha fund luftës në Bosnjë në 1995.
“Në gjashtë muajt e ardhshëm, ne do të bisedojmë dhe do të shohim nëse ka një mundësi për të formuar një strukturë të re të forcave të armatosura, duke marrë parasysh pozicionin tonë, ose do të zgjedhim ndonjë nga mundësitë e mëposhtme: të formojmë një ushtri të Republikës Serbe, ose ne dorëzojmë ligjin për çmilitarizimin e përgjithshëm të Bosnjës”, tha ai.
Ai e quajti Bosnjën një “shtet në letër” dhe i tha parlamentit se duhet të mbahet një referendum në entitetin serb për formimin e ushtrisë, shërbimit të sigurisë, gjyqësorit dhe autoritetit tatimor dhe se duhet të hartohet një kushtetutë e re shtetërore.
Udhëheqësit e opozitës në parlament kritikuan politikat e Milorad Dodikut, duke thënë se ato janë të nxituara, krijojnë pasiguri dhe madje edhe përplasje të mundshme në rajonin ende të paqëndrueshëm të Ballkanit.
Prej vitesh Milorad Dodik është shprehur në favor të ndarjes së entitetit serb nga Bosnja për t’u bashkuar me Serbinë fqinje. Me mbështetjen e heshtur nga Rusia dhe Serbia, Dodiku kohët e fundit intensifikoi fushatën e tij.
Zyrtarët boshnjakë kanë paralajmëruar se politikat e Milorad Dodikut mund të çojnë në përplasje dhe u kanë bërë thirrje Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian që të veprojnë kundër atij dhe bashkëpunëtorëve të tij.
/Argumentum.al
