Nga IFIMES
Faktori ndërkombëtar mbetet element kyç i dinamikës politike kosovare. Në prag të zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të planifikuara për 28 dhjetor 2025, ndikimi ndërkombëtar, ndonëse shpesh i tërthortë, formëson fuqishëm proceset zgjedhore, strategjitë e aktorëve politikë dhe projektet e zhvillimeve paszgjedhore. Kosova vazhdon të ndodhet në një kornizë statusore specifike – një gjendje e njohjes së pjesshme, e cila në masë të madhe varet nga mbështetja politike, e sigurisë dhe ekonomike e aleatëve perëndimorë, para së gjithash e Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimit Evropian.
Instituti Ndërkombëtar IFIMES ka publikuar tashmë një analizë të detajuar me titull: “Zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Kosovë 2025: Shansi i dytë për Albin Kurtin dhe stabilizimin e vendit”. Studimi i plotë është i qasshëm në: https://www.ifimes.org/en/researches/early-parliamentary-elections-in-kosovo-2025-a-second-chance-for-albin-kurti-and-the-stabilisation-of-kosovo/5702 (10.12.2025).
Shtetet e Bashkuara të Amerikës: garant i sigurisë dhe korrigjues i sjelljes politike
SHBA-ja vazhdon të përfaqësojë garantin kryesor të sigurisë së Kosovës dhe aktorin më me ndikim të politikës së jashtme në rajon. Edhe pse formalisht neutrale në garën zgjedhore, Uashingtoni artikulon qartë pritshmëritë ndaj qeverisë së ardhshme: vazhdimin e dialogut me Serbinë, deeskalimin e tensioneve në veri të Kosovës, mbrojtjen e të drejtave të komunitetit serb dhe koordinimin me aleatët perëndimorë. Administrata amerikane, e vetëdijshme për fuqinë e brendshme politike të Albin Kurtit dhe Lëvizjes Vetëvendosje (LVV), mban kanale institucionale bashkëpunimi, duke ushtruar njëkohësisht presion të kujdesshëm që çështjet kyçe, si formimi i Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe (AKS), të zgjidhen në mënyrë pragmatike dhe jo vetëm përmes retorikës parimore të sovranitetit. Në këtë kontekst, SHBA-ja nuk vepron kundër Kurtit, por synon të kufizojë hapësirën e tij manovruese në konfrontim me Beogradin dhe segmente të komunitetit ndërkombëtar.
Vëmendje e veçantë e Uashingtonit i kushtohet veriut të Kosovës, i cili mbetet një test i vazhdueshëm i sigurisë dhe një hapësirë koordinimi ndërmjet institucioneve kosovare, KFOR-it dhe aleatëve perëndimorë. Veriu i Kosovës përfaqëson një arenë përplasjesh midis politikës lokale, Beogradit dhe aktorëve ndërkombëtarë si KFOR dhe EULEX, ku SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar luajnë rol kyç në “menaxhimin e krizës”.
Bashkimi Evropian: aktor normativ me kapacitete të kufizuara politike
Bashkimi Evropian mban një pozicion ambivalent në periudhën parazgjedhore në Kosovë. Brukseli këmbëngul vazhdimisht në stabilitet, normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë dhe zbatimin e marrëveshjeve të mëparshme, por ndarjet e brendshme ndërmjet shteteve anëtare, veçanërisht atyre që nuk e njohin Kosovën, e kufizojnë një qasje të unifikuar politike. Masat ndëshkuese të vendosura ndaj Kosovës gjatë viteve 2023–2024 vazhdojnë të kenë pasoja politike dhe shërbejnë si instrument presioni, ndërsa heqja e tyre kontribuon në relaksimin e marrëdhënieve me BE-në. BE-ja favorizon në mënyrë indirekte aktorë të parashikueshëm dhe “bashkëpunues”, ndonëse kjo mbështetje nuk artikulohet hapur. Megjithatë, Brukseli është i vetëdijshëm se pa LVV-në është e vështirë të arrihet një shumicë e qëndrueshme parlamentare, ndaj fokusi i BE-së zhvendoset nga përcaktimi i fituesit drejt menaxhimit të sjelljes së qeverisë së ardhshme.
Gjermania dhe Franca: aleatë dhe rivalë në Kosovë
Gjermania dhe Franca, si shtete udhëheqëse të Bashkimit Evropian, luajnë një rol kyç, por të artikuluar ndryshe, në dinamikën politike kosovare. Gjermania mbetet përkrahëse konsekuente e perspektivës evropiane të Kosovës, me theks në sundimin e ligjit dhe stabilitetin institucional, duke ndjekur një qasje pragmatike ndaj Albin Kurtit, por me pritshmëri të qarta për shmangien e veprimeve unilaterale dhe destabilizuese. Franca, në anën tjetër, thekson më fuqishëm stabilitetin rajonal dhe marrëdhëniet me Serbinë, çka reflektohet në presionin ndaj Prishtinës për formimin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe. Këto dallime ndërmjet Berlinit dhe Parisit e komplikojnë më tej kornizën ndërkombëtare në të cilën do të formohet qeveria e re e Kosovës.
Mbretëria e Bashkuar: aktor euroatlantik diskret, por strategjik
Mbretëria e Bashkuar mbetet përkrahëse e qëndrueshme e sovranitetit dhe perspektivës euroatlantike të Kosovës, me fokus në stabilitetin institucional, sundimin e ligjit dhe sigurinë rajonale. Edhe jashtë kornizës së Bashkimit Evropian, Londra vepron në koordinim të ngushtë me Shtetet e Bashkuara, veçanërisht përmes NATO-s dhe kanaleve dypalëshe të sigurisë. Ndikimi britanik nuk synon rezultatin zgjedhor, por formësimin e sjelljes paszgjedhore të aktorëve politikë, duke këmbëngulur në deeskalimin e tensioneve, vazhdimin e dialogut me Serbinë dhe mbrojtjen e të drejtave të komunitetit serb. Në periudhën paszgjedhore, Mbretëria e Bashkuar do të mbështesë një qeveri që tregon gatishmëri për bashkëpunim konstruktiv me partnerët perëndimorë dhe respektim të detyrimeve ndërkombëtare, duke mbetur kështu një shtyllë e rëndësishme, ndonëse më pak e dukshme, e stabilitetit euroatlantik në Kosovë.
Serbia: vazhdimësi strategjike dhe ndikim indirekt në zgjedhje
Roli i Serbisë mbetet qendror, jo vetëm përmes Listës Serbe, por edhe përmes kontekstit më të gjerë rajonal dhe ndërkombëtar. Beogradi shfrytëzon aktivisht kanalet diplomatike për ta mbajtur çështjen e Kosovës lart në agjendën ndërkombëtare, duke mbështetur njëkohësisht Listën Serbe si instrument të ndikimit politik brenda institucioneve kosovare. Periudha parazgjedhore karakterizohet nga një retorikë e intensifikuar mbi rrezikimin e serbëve në Kosovë, me dy qëllime: homogjenizimin e elektoratit serb dhe forcimin e pozicionit negociues të Serbisë ndaj BE-së dhe SHBA-së.
Pas zgjedhjeve, ndikimi i Beogradit do të reflektohet kryesisht përmes insistimit në institucionalizimin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe si kusht kyç për normalizimin e mëtejmë të marrëdhënieve. Rezultati zgjedhor nuk do ta ndryshojë thelbësisht strategjinë bazë të Serbisë, por do të ndikojë në intensitetin dhe tonin e veprimit të saj. Një fitore bindëse e LVV-së mund të rrisë konfrontimin politik dhe diplomatik, ndërsa një rezultat më i dobët i Kurtit hap hapësirë për presion më të madh të Beogradit përmes forumeve ndërkombëtare.
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, mbetet aktor vendimtar përmes drejtimit të Listës Serbe, koordinimit me partnerët ndërkombëtarë dhe vendosjes së vijave të kuqe politike lidhur me AKS-në dhe të drejtat e komunitetit serb. Strategjia e tij kombinon mobilizimin e brendshëm të elektoratit serb me presionin rajonal dhe ndërkombëtar ndaj Prishtinës, duke rritur më tej rëndësinë e deputetëve të Listës Serbe në procesin e zgjedhjes së Presidentit të Kosovës.
Rusia dhe Kina: kornizë gjeopolitike, jo faktor zgjedhor
Rusia dhe Kina kanë ndikim të kufizuar të drejtpërdrejtë në procesin zgjedhor në Kosovë, por posedojnë rëndësi të madhe simbolike dhe gjeopolitike. Rusia mbështet në mënyrë konsekuente qëndrimin e Serbisë, duke e përdorur çështjen e Kosovës në narrativën më të gjerë mbi të drejtën ndërkombëtare dhe njohjen selektive të shteteve. Kina, megjithëse më e përmbajtur, vazhdon të mos e njohë Kosovën dhe të mbështesë integritetin territorial të Serbisë. Ndikimi i tyre nuk reflektohet në rezultatet zgjedhore, por formëson kornizën ndërkombëtare që kufizon subjektivitetin e plotë të Kosovës në politikën globale.
Turqia: aktor ndërkombëtar specifik dhe mbështetje për forcat politike shqiptare në Kosovë
Turqia pozicionohet në dinamikën politike kosovare si një aktor i rëndësishëm, por specifik. Ankaraja tradicionalisht mbështet forcat politike shqiptare, përfshirë Lëvizjen Vetëvendosje dhe parti të tjera proshqiptare, përmes bashkëpunimit politik, ushtarak, ekonomik dhe kulturor. Njëkohësisht, Turqia vepron si ndërmjetësuese mes Kosovës dhe aleatëve perëndimorë, duke theksuar rëndësinë e karakterit multietnik të shoqërisë dhe stabilitetit rajonal. Mbështetja e saj mund të forcojë legjitimitetin e disa aktorëve politikë, por nuk e zëvendëson ndikimin kyç të SHBA-së dhe BE-së.
Faktori ndërkombëtar vepron në ndërthurje me presionet e brendshme politike dhe socio-ekonomike. Stabiliteti institucional, pritshmëritë ekonomike të qytetarëve dhe situata e sigurisë në veri të Kosovës përbëjnë kornizën kryesore të procesit zgjedhor dhe paszgjedhor. Papunësia e të rinjve, emigrimi, inflacioni, rritja e çmimeve të energjisë, transferet sociale, perceptimi i korrupsionit dhe narrativa antikorrupsion e LVV-së shpjegojnë qëndrueshmërinë e elektoratit të Kurtit.
Në rezultatet zgjedhore ndikojnë edhe instrumentet e “soft power”-it, kërcënimet hibride, dezinformimi, rrjetet sociale dhe narrativat mediatike, si dhe roli i aktorëve rajonalë dhe jashtërajonalë, veçanërisht Serbia dhe Rusia. Një ndikim të kufizuar, por të pranishëm, e ka edhe pjesëmarrja e ulët në votime, e cila mund të formësojë perceptimin mbi legjitimitetin e procesit zgjedhor.
Parashikimet e rezultateve dhe konfigurimet paszgjedhore
Në bazë të sondazheve të opinionit publik, trendeve politike dhe mjedisit ndërkombëtar, skenari më realist parashikon fitoren e Lëvizjes Vetëvendosje, por pa garanci të plotë për stabilitet qeverisës në periudhën paszgjedhore. Nëse LVV siguron më shumë se 61 mandate, përfshirë mbështetjen e mundshme të deputetëve të komuniteteve pakicë, Albin Kurti do të ketë mandat të fortë për formimin e qeverisë. Një rezultat i tillë mundëson vazhdimin e kursit reformues, por njëkohësisht rrit presionin ndërkombëtar për një qasje pragmatike në dialogun me Serbinë. Është e rëndësishme të dallohet fitorja zgjedhore nga kapaciteti real qeverisës – pritshmëritë ndërkombëtare e kufizojnë narrativën sovrane dhe paraqesin rrezik izolimi politik në rast të përshkallëzimit me partnerët.
Skenari i dytë, më i moderuar, parashikon një shumicë relative të LVV-së (55–60 mandate), që do të kërkonte bashkëpunim me komunitetet pakicë dhe partitë më të vogla shqiptare. Në këtë rast, roli i Listës Serbe dhe deputetëve të tjerë të pakicave bëhet strategjik, por pa mundësi reale për formim të pavarur të qeverisë – ndikimi i tyre mbetet i kushtëzuar nga kompromiset.
Skenari i tretë, më pak i mundshëm, përfshin një parlament të fragmentuar pa shumicë të qartë, duke hapur hapësirë për negociata të zgjatura, qeveri teknike ose zgjedhje të reja. Në një kontekst të tillë, komuniteti ndërkombëtar do të ndërhyjë me presion të fortë diplomatik për të shmangur paralizën institucionale.
Faktori ndërkombëtar nuk do ta përcaktojë drejtpërdrejt fituesin e zgjedhjeve, por do ta formësojë në mënyrë vendimtare hapësirën paszgjedhore. Pavarësisht rezultatit përfundimtar, qeveria e ardhshme e Kosovës do të përballet me pritshmëri të forta nga partnerët perëndimorë, hapësirë të kufizuar manovruese dhe presion të vazhdueshëm për të balancuar mes legjitimitetit të brendshëm politik dhe pranueshmërisë ndërkombëtare. Pikërisht në këtë ekuilibër qëndron çelësi i stabilitetit të Kosovës në vitin 2026.
Pas zgjedhjeve: pritshmëri të forta ndërkombëtare dhe presion i vazhdueshëm rajonal
Zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Kosovë, të planifikuara për 28 dhjetor 2025, e tejkalojnë procesin e zakonshëm demokratik – ato përfaqësojnë një test të qëndrueshmërisë së institucioneve kosovare, kredibilitetit të elitave politike dhe aftësisë së komunitetit ndërkombëtar për menaxhimin e krizave në Ballkanin Perëndimor. Pavarësisht rezultatit, qeveria e ardhshme do të veprojë brenda një hapësire të kufizuar sovrane, nën pritshmëri të forta ndërkombëtare dhe presion të vazhdueshëm rajonal.
Sfidat kyçe në vitin 2026 përfshijnë formimin e një qeverie funksionale, miratimin e buxhetit, normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë, menaxhimin e rreziqeve të sigurisë dhe ruajtjen e karakterit multietnik të shoqërisë kosovare. Rezultati zgjedhor do ta përcaktojë ritmin e veprimit politik, por nuk do ta ndryshojë drejtimin themelor të procesit, i cili do të mbetet i kushtëzuar fuqishëm nga ndikimi i faktorit ndërkombëtar.
Në periudhën paszgjedhore, fokusi duhet të jetë në stabilitetin dhe kontinuitetin institucional, e jo në favorizimin e një pale fituese. Koordinimi ndërmjet SHBA-së, BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar është thelbësor, me shmangie strikte të veprimeve unilaterale, veçanërisht në veri të Kosovës, për të ruajtur sigurinë rajonale dhe legjitimitetin e institucioneve kosovare.
Implikimet e zgjedhjeve parlamentare për zgjedhjen e Presidentit të Kosovës në prill 2026
Rezultatet e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të 28 dhjetorit 2025 do të përcaktojnë drejtpërdrejt rrjedhën e zgjedhjes së Presidentit të Kosovës në prill 2026. Duke qenë se Kuvendi e zgjedh Presidentin me shumicë dy të tretash në dy raundet e para (80 nga 120 deputetë), ndërsa me shumicë të thjeshtë në raundin e tretë, balanca e forcave parlamentare bëhet faktor vendimtar.
Nëse LVV siguron një shumicë të qartë, zgjedhja e Presidentit mund të zhvillohet në mënyrë institucionale të qëndrueshme dhe të parashikueshme. Edhe në këtë rast, mbështetja e një pjese të opozitës ose e deputetëve të pakicave në dy raundet e para mbetet e nevojshme, duke hapur hapësirë për negociata dhe kompromis. Procesi ruan karakterin konsensual dhe shmang monopolin partiak.
Në rast të një shumice relative të LVV-së pa numër absolut mandatesh, zgjedhja e Presidentit mund të bëhet e ndërlikuar, me mundësi bllokadash dhe negociatash të zgjatura, çka rrit rrezikun e paralizës institucionale dhe intensifikon rolin e komunitetit ndërkombëtar. Një parlament i fragmentuar paraqet skenarin më të ndjeshëm, me rrezik krize kushtetuese, zgjedhjesh të reja ose zgjidhjesh ad hoc që mund të dëmtojnë stabilitetin afatgjatë institucional.
Lista Serbe mbetet faktor vendimtar. Deputetët e komunitetit serb, në koordinim me Beogradin, balancojnë mes pjesëmarrjes institucionale në Prishtinë dhe mbrojtjes së interesave të Serbisë, duke ndikuar drejtpërdrejt në rezultatin e zgjedhjes presidenciale.
Aktorët ndërkombëtarë, veçanërisht SHBA-ja dhe shtetet kyçe të BE-së, do ta monitorojnë procesin si tregues të qëndrueshmërisë institucionale dhe kontinuitetit të politikës së jashtme. Ata do të favorizojnë një kandidat me profil të moderuar dhe konsensual, të aftë të veprojë si korrigjues mes pushtetit ekzekutiv, parlamentit dhe partnerëve ndërkombëtarë.
Pozicioni i pakicave kombëtare – boshnjakëve, turqve, komuniteteve RAE dhe goranëve – e rrit më tej fleksibilitetin për arritjen e shumicës dy të tretash, por imponon kërkesën për gjithëpërfshirje dhe kompromis politik. Përfshirja aktive e deputetëve të pakicave siguron legjitimitetin e procesit dhe balancon interesat e aktorëve dominues shqiptarë dhe serbë.
Në praktikë, kombinimi i votave të LVV-së, partive opozitare shqiptare dhe deputetëve të pakicave, së bashku me koordinimin e Listës Serbe dhe Beogradit, do ta përcaktojë rezultatin përfundimtar. Roli i komunitetit ndërkombëtar mbetet thelbësor për arritjen e kompromisit, parandalimin e krizës kushtetuese dhe ruajtjen e stabilitetit institucional.
Zgjedhjet parlamentare të dhjetorit 2025, për rrjedhojë, nuk përcaktojnë vetëm përbërjen e qeverisë, por vendosin edhe kornizën strategjike për zgjedhjen e Presidentit dhe stabilitetin e sistemit politik në ciklin e ardhshëm.
Lubjanë / Uashington / Bruksel / Prishtinë, 25 dhjetor 2025
/Argumentum.al
