Boshko Jakshiç[i]
“Epo tani dikush vërtetë që duhet të bëjë diçka, sepse në të kundërt do të ndeshemi me një sërë problemesh. Dhe unë i frikësohem shumë kësaj”, tha, duke folur për situatën në Ballkanin Perëndimor, Aleksandër Vuçiçi, në muajin shtator të vitit 2016, në Institutin “Ist-Vest”.
U desh të kalonin gjashtë vite e gjysëm që “dikush” të bëjë “diçka” në mënyrë që të fillojë fshirja e pikës më nevralgjike të rajonit: konfliktit rreth Kosovës.
Bashkimi Europëin me mbështetjen e gjithanëshme të Shteteve të Bashkuara e futi presidentin e Serbisë dhe kryeministrin e Kosovës Albin Kurti në një koncept të ri të dialogut reciprok nga i cili pritet normalizimi i shpejtë i marrëdhënieve në kohën kur Rusia nuk heq dorë nga ambicja për të destabilizuar Europën dhe kësisoj të kthejë vëmendjen nga pushtimet e saj në Ukrainë.
Një herë e një kohë, e këtë dikush edhe mund ta kujtojë, krikët amerikanë modernizuan në mënyrë revolucionare hekurudhat jugosllave. Sot diplomacia amerikane me karburant po korigjon drejtimet e politikës së jashtme serbe dhe po e largon atë nga Kremlini.
A ka filluar afrimi i Serbisë me Amerikën? Sinqerisht? Dyshoj! Vullnetarisht? Vështirë, por gjithsesi po merret njëfarë rezultati. Vuçiçi gjithsesi është i vetëdijshëm se çfarë e pret nëse përpiqet të minojë marrëveshjen rreth Kosovës që u lidh sipas planit europian me mbështetjen e fortë të ShBA-ve.
Beogradi, i përballur me realitetin e ri botëror, është vënë në një situatë që ta kuptojë se pa mbështetjen e ShBA-ve nuk mund të ndërtojë ekonominë, të përparojë në integrimet europiane dhe të ruajë paqen në rajon.
Shumë herë deri tani Vuçiçi ka deklaruar se është në interesin e Serbisë që marrëdhëniet me ShBA-të të jenë sa më të mira, por gjatë gjithë kësaj kohe ka nxitur largimin nga BE-ja dhe afrimin me Moskën në një mënyrë që nuk i ka hije një vendi kandidat për anëtarësim në union. Amerika, si fuqia udhëheqëse e NATO-s, nëpërmjet mediave të regjimit identifikohej si “komplotuese” që i’a ka me hile pushtetit të përparimtarëve.
E gjitha kjo dalëngadalë po dërgohet në të kaluarën. Pa shumë pompë, në mënyrë që të mos iritohet publiku të cilin vitet e propagandës antiperëndimore e kanë formësuar në një mënyrë të këtillë saqë afro gjysma e qytetarëve i konsideron ShBA-të si armike, dhe vetëm 17 përqind si mike, sikurse tregon anketimi i vitit të kaluar të realizuar nga Instituti i Beogradit për çështjet europiane.
Ndryshimi i predispozicionit, që është pasojë direkte e luftës në Ukrainë, është më i dukshëm edhe në skalionet e pushtetit sesa të opinionit publik. Sot, po ata të cilët kanë krijuar narrativin antiperëndimor mburren për lidhjen e marrëveshjes mbi partneritetin strategjik të Serbisë me ShBA-të, sikurse i ka Beogradi tashmë me Moskën, Peëkinbin, Parisin, Romën apo Abu Dabin. Këtë marrëveshje për herë të parë në nëntor të vitit të kaluar e përmendi ambasdadori i ShBA-ve në Beograd, Kristofer Hill.
Vuçiçi në Konferencën për sigurinë në Mynih u takua me sekretarin amerikan të shtetit Entoni Blinken në mënyrë që të dy sëbashku të pohonin “marrëdhëniet reciproke gjithnjë e më të mira”. Në fillim të muajit shkurt ata të dy patën një bisedë telefonike pjesa më e madhe e së cilës i’u kushtua rinovimit të dialogut mes Beogradit dhe Prishtinës dhe rrugës europiane të Serbisë, por edhe mënyrave të forcimit të bashkëpunimit dypalësh.
Dinamikën e re të marrëdhënieve, e cila ndoshta në mënyrë paradoksale është më e suksesshme në planin ushtarak, e vërteton edhe shpeshtësia e kontakteve të Vuçiçit me ambasadorin Hill, kontakte të cilët më parë ishin të rezervuar vetëm për emisarët e Rusisë dhe Kinës. Nuk ekziston më ajo ashpërsia me të cilën presidenti i Serbisë dinte t’i turrej më parë disa ambasadorëve amerikanë, për lumturinë e tabloidëve beogradas.
Serbia tani është në pozitat që të riparojë dëmet të diplomacisë së saj shpesh konfuze, si puna e atij të shtatorit të kaluar kur nënshkroi planin dyvjeçar të bashkëpunimit me Rusinë, apo udhëtimi i ministrit prorus në Moskë në kohën e sanksioneve.
Madje edhe ministri i punëve të jashtme Ivica Daçiç, socialist i cili gjithmonë është llogaritur si aleat shumë i besueshëm i rusëve, tani pohon se Serbia ka “interes të shprehur” që raportet me ShBA-të t’i ngrejë në nivelin e partneritetit strategjik dhe për këtë ide u mburr haptazi nëpër koridoret e Mëngjezit të Lutjeve në Uashington. Daçiçi duket qartë se po rreshtohet, në ecje e sipër, në mënyrë që të zërë hapin me rrotullimin e politikës së jashtme që ka paralajmëruar presidenti Vuçiç.
Gjatë 141 viteve që nga vendosja e marrëdhënieve diplomatike ka patur ngritje dhe rënie, por pjesa më e dhimbshme ka qënë pas bombardimeve të NATO-s kundër RF të Jugosllavisë gjatë krizës së Kosovës në vitin 1999 dhe djegija e ambasadës amerikane në Beograd gjatë kohës së shpalljes së pavarësisë kosovare në vitin 2008.
Shenjat e para të normalizimit janë shënuar gjatë kohës së administratës së Donald Trampit, kur Vuçiçi pati deklaruar se bashkëbiseduesit amerikanë për herë të parë janë të gatshëm të dëgjojnë se çfarë ka për të thënë Serbia. Është ruajtur formula “biem dakord se nuk jemi dakord” rreth çështjes së Kosovës, por filloi kërkimi intensiv për gjetjen e sferave të përbashkëta, siç është edhe politika e presidentit Xhozef Bajden i cili mbështet iniciativën “Ballkani i hapur”.
Kosova, e cila është trampolinë e zgjerimit të ndikimit malinj të Rusisë në rajon, tani mund të bëhet element me rëndësi për bërien zap të Moskës, e cila, pikërisht për këtë, në mënyrë të hapur dhe nervoze, e kërcënon Serbinë për “dëme të pariparueshme” nëse e pranon propozimin e Perëndimit dhe jo kërkesën ruse që problemi kosovar të zgjidhet pas atij ukrainas dhe ky ekskluzivisht në përputhje me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit.
Ndërsa Vuçiçi nga ana tjetër, në mënyrë pak a shumë të hapur, e paralajmëron Moskën që të mos përpiqet të destabilizojë pushtetin nepërmjet mbështetjes së kleronacionalistëve ultra të djathtë, Beogradi nuk e fsheh kënaqësinë që në Uashington ka gjetur “mirëkuptim politik” dhe shfaq haptazi interesin që marrëdhëniet me ShBA-të të ngrihen në nivelin e partneritetit strategjik.
Amerika e dëshiron Serbinë si partnere në Ballkanin Perëndimor, gjë që është pjesë përbërëse e zhvendosjeve të mëdha gjeostrategjike të shkaktuara nga lufta në Ukrainë, nga e cila serbët mund të kenë jo vetëm përfitime politike, por edhe ekonomike sepse partneriteti strategjik me ShBA-të u’a hap dyert investitorëve perëndimorë.
Ndërkohë në Beograd ka ardhur një delegacion përfaqësues i biznesmenëve ameërikanë, ndërsa gjatë takimeve u dëgjuan vetëm fjalë falendeërimi për Amerikën si një prej investitorëve më të mëdhenj në Serbi me afro katër miliardë investime, gjë ka siguruar 32.000 vende pune dhe rritjen e bashkëpunimit ekonomik i cili “edhe përkundër sfidave globale në rritje”, vitin e kaluar arriti vëllimin e shkëmbimeve tregtare në shifrën 2,4 miliardë dollarë.
Ambasadori Hill pohon se është dërguar në Beograd me misionin e “specialistit diplomatik”, me detyrën që ta nxjerrë Serbinë nga zona e ndikimit rus dhe ta orientojë “busullën e saj normale” drejt Perëndimit. Ai pohon se deri tani ka qënë i suksesshëm: “Çështja e lidhjeve të Serbisë me Rusinë- mund të shihni se ato po dobësohen nga dita në ditë. Shihet se po rritet interesimi për bashkëpunim me BE-në dhe ka më shumë interesim për bashkëpunim me ne”.
“Serbia tashmë ka vendosur të kthehet nga Perëndimi dhe mendoj se për shumë serbe është frustrues fakti që ky proces ka zgjatur kaq shumë. Shpresoj se rezultati i të gjithë kësaj do të jetë shumë më i mirë, tempo më e shpejtë (për eurointegrimin)”.
Amerikanët, krahas BE-së, ndërmjetësojnë në dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës dhe presin që “të shfrytëzohet vrulli drejt një zgjidhje politike për Kosovën”. Fakti që Vuçiçit dhe Kurtit nuk u është lënë më shumë hapësirë manovrimi dhe janë vënë në qoshe, është lajm i mirë për të gjithëe ata që mendojnë se pas më shumë se dy dekadash cicmicesh ka ardhur Koha që Serbia t’ia hapin gjërësisht dyert së ardhmes së tyre europiane.
Beogradi shpreson se në një të ardhme të afërt do të jetë mikpritës i sekretarit të shtetit Blinken. Kjo do të ishte vula e kthimit të Serbisë në përcaktimin e saj gjeostrategjik, të deklaruar kaherë, për nga Perëndimi, dhe në vitrinat e diplomacisë serbe do të gjendej edhe një partneritet strategjik që mungonte dukshëm.
*Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://www.politika.rs/sr/clanak/543225/Pogledi/Americka-dizelka-i-srpski-voz
