Nga Dr. Mujë Buçpapaj
Abstrakt
Kjo analizë merr shkas nga libri i ri “Rusia – gjeopolitika imperiale e rrethit të mbyllur” i Prof. Asoc. Dr. Lisen Bashkurtit dhe synon të sjellë, shkurtimisht, profilin akademik dhe kontributin shkencor të Prof. Bashkurtit në fushën e marrëdhënieve ndërkombëtare, gjeopolitikës dhe diplomacisë. Duke u mbështetur në një analizë krahasuese dhe kritike të veprës së tij, artikulli evidenton rëndësinë e qasjes së tij teorike, metodologjike dhe empirike në ndërtimin e një tradite shqiptare të studimeve strategjike, si dhe ndikimin e tij në diskursin akademik dhe publik mbi Ballkanin dhe sistemin ndërkombëtar bashkëkohor.
Fjalë kyçe: Lisen Bashkurti, marrëdhënie ndërkombëtare, gjeopolitikë, Ballkan, diplomaci, studime strategjike, realizëm politik.
1. Hyrje
Në zhvillimin e shkencave politike në Shqipëri pas Luftës së Ftohtë, një rol të veçantë kanë luajtur autorët që kanë arritur të ndërthurin reflektimin teorik me përvojën praktike në diplomaci dhe institucione ndërkombëtare. Në këtë kontekst, Prof. Asoc. Dr. Lisen Bashkurti përfaqëson një figurë paradigmatike, vepra e të cilit ka kontribuar në artikulimin e një diskursi analitik mbi marrëdhëniet ndërkombëtare dhe gjeopolitikën, të ndërtuar mbi baza historike, strukturore dhe strategjike.
Ky artikull argumenton se kontributi i Bashkurtit shkon përtej një prodhimi voluminoz bibliografik, duke konsistuar në ndërtimin e një kornize interpretative për analizën e proceseve afatgjata gjeopolitike, veçanërisht në hapësirën ballkanike dhe euroaziatike.
2. Profili akademik dhe institucional
Prof. Asoc. Dr. Lisen Bashkurti ka ushtruar për dekada me radhë veprimtari akademike si pedagog, drejtues institucional dhe hartues kurrikulash universitare në fushën e shkencave politike dhe marrëdhënieve ndërkombëtare. Funksionet e tij si dekan, rektor dhe drejtues programesh studimi dëshmojnë jo vetëm një angazhim pedagogjik, por edhe një rol aktiv në institucionalizimin e studimeve politike në arsimin e lartë shqiptar.
Pedagogjia e tij karakterizohet nga një qasje kritike dhe ndërdisiplinore, ku studentët orientohen drejt analizës strukturore të sistemit ndërkombëtar, duke integruar teorinë e marrëdhënieve ndërkombëtare, historinë diplomatike dhe gjeografinë politike. Ky dimension pedagogjik ka ndikuar drejtpërdrejt në formimin e brezave të rinj të studiuesve dhe profesionistëve të diplomacisë.
3. Dimensioni diplomatik dhe ndikimi në analizën shkencore
Një element dallues i profilit të Prof. Bashkurtit është përvoja e tij diplomatike dhe institucionale, përfshirë shërbimin si ambasador dhe përfaqësues në forume ndërkombëtare. Kjo përvojë ka ndikuar dukshëm në veprën e tij akademike, duke i dhënë analizës teorike një dimension empirik dhe realist.
Në literaturën e marrëdhënieve ndërkombëtare, autorë me përvojë praktike shpesh arrijnë të shmangin abstragimin e tepruar teorik (Morgenthau, 1978; Waltz, 1979). Në këtë linjë, Bashkurti ndërton analiza që reflektojnë tensionin midis normave ndërkombëtare dhe interesave kombëtare, si dhe midis idealizmit normativ dhe realizmit politik.
4. Krijimtaria shkencore: temat dhe problematikat kryesore
Bibliografia e Prof. Asoc. Dr. Lisen Bashkurtit përfshin 29 libra dhe qindra artikuj shkencorë. Tematikisht, veprat e tij mund të grupohen në disa boshtet kryesore:
1. Gjeopolitika e Ballkanit, analiza e rivaliteteve historike, identiteteve politike dhe ndërhyrjeve të fuqive të mëdha në rajon.
2. Diplomacia dhe marrëdhëniet ndërkombëtare, studime mbi politikën e jashtme, negociatat dhe arkitekturën e sigurisë ndërkombëtare.
3. Studime strategjike dhe rendi ndërkombëtar, reflektime mbi transformimet e sistemit ndërkombëtar pas Luftës së Ftohtë dhe pas shpërbërjes së BRSS-së.
4. Çështja shqiptare në kontekst ndërkombëtar, analiza e pozicionimit strategjik të Shqipërisë dhe shqiptarëve në Ballkan.
Veprat e tij mbi Serbinë, Ballkanin dhe Rusinë përfaqësojnë shembuj të analizës strukturore afatgjatë, ku politika aktuale interpretohet si produkt i proceseve historike dhe gjeopolitike të akumuluara.Botimi më i fundit akademik i Prof. Asoc. Dr. Lisen Bashkurtit, “Rusia – Gjeopolitika Imperiale e Rrethit të Mbyllur”, që njëkohësisht përbën librin e tij të 29-të, shënon një pikë kulmore në itinerarin e tij intelektual kushtuar studimit të fuqive të mëdha dhe arkitekturës gjeopolitike euroaziatike. Kjo monografi shkencore ndërton një analizë strukturore dhe diakronike të gjeopolitikës ruse përgjatë një harku tre shekullor, duke e konceptualizuar Rusinë si një aktor strategjik të formësuar nga ndërveprimi i qëndrueshëm ndërmjet hapësirës gjeografike, memories historike dhe racionalitetit imperial të sigurisë. Fokusi analitik përqendrohet veçanërisht në periudhën pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, ku ambiciet e Rusisë putiniane interpretohen jo si devijime episodike, por si vazhdimësi strukturore e një modeli historik ekspansionist dhe rrethimi strategjik, i artikuluar përmes agresionit ndaj Gjeorgjisë në vitin 2008, aneksimit të dhunshëm të Krimesë në vitin 2014 dhe ndërhyrjes ushtarake kundër Ukrainës që nga viti 2022. Në këtë prizëm analitik, vepra tejkalon kornizën deskriptive të politikës së jashtme ruse dhe shndërrohet në një kontribut teorik me peshë për debatin bashkëkohor mbi rikonfigurimin e rendit ndërkombëtar, rivalitetin e fuqive të mëdha dhe rikthimin e gjeopolitikës klasike si paradigmë shpjeguese e proceseve globale, duke konsoliduar më tej profilin e Bashkurtit si një nga autoritetet më të spikatura shqiptare në fushën e studimeve strategjike dhe gjeopolitike.
5. Qasja teorike dhe metodologjike
Qasja teorike e Prof. Bashkurtit mbështetet kryesisht në realizmin politik dhe në analizën gjeopolitike klasike dhe bashkëkohore (Mackinder, 1904; Mahan, 1890; Brzezinski, 1997). Ai e trajton shtetin si aktor racional, por të kushtëzuar nga hapësira gjeografike, memoria historike dhe struktura e sistemit ndërkombëtar.
Metodologjikisht, veprat e tij karakterizohen nga:
• përdorimi i analizës historike krahasuese;
• ndërthurja e burimeve dokumentare me interpretimin teorik;
• shmangia e reduktimit të proceseve politike në shpjegime monokausale.
Kjo qasje e bën kontributin e tij të vlefshëm si për studimin akademik, ashtu edhe për analizën strategjike të politikëbërjes.
6. Ndikimi akademik dhe diskursiv
Ndikimi i Prof. Bashkurtit shtrihet përtej botimeve akademike. Ai ka kontribuar në debatin publik mbi politikën e jashtme, sigurinë kombëtare dhe orientimin strategjik të Shqipërisë dhe Ballkanit, duke ndihmuar në ngritjen e një kulture strategjike në diskursin publik shqiptar.
Në këtë kuptim, ai mund të konsiderohet jo vetëm si studiues, por edhe si intelektual publik, në kuptimin gramscian të termit, që ndërmjetëson dijen akademike me nevojat e shoqërisë.
7. Vlera referenciale dhe trashëgimia akademike e veprës
Në një perspektivë afatgjatë, vepra e Prof. Asoc. Dr. Lisen Bashkurtit është e destinuar të zërë një vend referencial në korpusin e studimeve shqiptare të marrëdhënieve ndërkombëtare, gjeopolitikës dhe diplomacisë, duke shërbyer njëkohësisht si pikë referimi edhe për analizat rajonale dhe ndërkombëtare mbi Ballkanin dhe hapësirën euroaziatike. Koherenca tematike, vazhdimësia analitike dhe qasja strukturore e veprës së tij krijojnë një arkiv interpretativ të domosdoshëm për studentët e shkencave politike, për diplomatët dhe vendimmarrësit, për gazetarët e specializuar në çështjet ndërkombëtare, si dhe për studiuesit e rinj që do të merren me këto problematika në të ardhmen. Në një botë të karakterizuar nga konflikte të përsëritura, rivalitete gjeopolitike dhe rikonfigurime të rendit ndërkombëtar, temat e trajtuara nga Bashkurti, si fuqia, identiteti, hapësira gjeopolitike dhe memoria historike, do të mbeten çështje të përhershme të analizës shkencore. Për rrjedhojë, vepra e tij nuk përfaqëson vetëm një kontribut bashkëkohor, por edhe një trashëgimi intelektuale që do të vazhdojë të orientojë debatin akademik dhe publik për brezat që vijnë.
8. Përfundime
Analiza e profilit akademik dhe veprës së Prof. Asoc. Dr. Lisen Bashkurtit dëshmon se kontributi i tij përfaqëson një gur themeli në ndërtimin e studimeve shqiptare të marrëdhënieve ndërkombëtare dhe gjeopolitikës. Vepra e tij ofron jo vetëm një pasqyrë analitike të proceseve politike rajonale dhe globale, por edhe një kornizë teorike të qëndrueshme për interpretimin e tyre.
Kontributi i Bashkurtit do të jetë afatgjatë edhe për brezat që do të vijnë pasi shquhet për koherencë teorike, vazhdimësi tematike dhe relevancë strategjike.
Referenca (përzgjedhje orientuese)
• Brzezinski, Z. (1997). The Grand Chessboard. New York: Basic Books.
• Mackinder, H. J. (1904). “The Geographical Pivot of History.” The Geographical Journal, 23(4), 421–437.
• Mahan, A. T. (1890). The Influence of Sea Power upon History. Boston: Little, Brown and Company.
• Morgenthau, H. J. (1978). Politics Among Nations. New York: Knopf.
• Waltz, K. N. (1979). Theory of International Politics. Reading, MA: Addison-Wesley.
• Bashkurti, L. (vite të ndryshme). Monografi dhe studime mbi Ballkanin, diplomacinë dhe gjeopolitikën. Tiranë dhe botime ndërkombëtare.
© 2026 Argumentum
