Sot, Komisioni Evropian miratoi Paketën e Zgjerimit 2023, duke ofruar një vlerësim të detajuar të gjendjes dhe progresit të bërë nga Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Serbia, Turqia dhe për herë të parë edhe Ukraina. Republika e Moldavisë dhe Gjeorgjisë në rrugët e tyre përkatëse drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Në veçanti, raporti fokusohet në progresin në zbatimin e reformave thelbësore, si dhe në dhënien e udhëzimeve të qarta për prioritetet e reformës përpara. Anëtarësimi është dhe do të mbetet një proces i bazuar në merita, plotësisht i varur nga progresi objektiv i arritur nga secili vend.
Për herë të parë, raportet e progresit u miratuan për dhjetë shtete që janë në këtë proces. Raportet u miratuan për gjashtë shtetet e rajonit të Ballkanit Perëndimor – Kosova, Shqipëria, Serbia, Maqedonia e Veriut, Serbia, Bosnje e Hercegovina dhe Mali i Zi – dhe për Moldavinë, Gjeorgjinë e Ukrainën. Po ashtu, Raport Progresi ende hartohet edhe për Turqinë, shtet që formalisht ende ka statusin e vendit kandidat.
Në procesin e zgjerimit, Komisioni Evropian bën vlerësime dhe jep rekomandime, ndërkaq vendimet formale miratohen në Këshillin Evropian nga liderët e vendeve anëtare që vendosin me unanimitet.
Rekomandimet dhe raportet e miratuara më 8 nëntor në Komisionin Evropian do të jenë në rend dite në takimin e radhës të Këshillit Evropian, që do të mbahet në dhjetor.
Argumentum.al sjell të plotë vlerësimin e KE për këto vende;
Në dritën e rezultateve të arritura nga Ukraina dhe Moldavia, si dhe të përpjekjeve të vazhdueshme për reforma, Komisioni ka rekomanduar që Këshilli të hapë negociatat e pranimit me të dy vendet. Për më tepër, Komisioni rekomandon që Këshilli të miratojë kornizat e negociatave pasi Ukraina dhe Moldavia të kenë miratuar disa masa kyçe. Komisioni është i gatshëm t’i raportojë Këshillit deri në mars 2024 mbi progresin në lidhje me këto masa.
Në rastin e Gjeorgjisë, në dritën e rezultateve të arritura, Komisioni rekomandon që Këshilli t’i japë Gjeorgjisë statusin e një vendi kandidat duke kuptuar se janë ndërmarrë një sërë hapash.
Kur bëhet fjalë për Bosnje-Hercegovinën, Komisioni rekomandon hapjen e negociatave të anëtarësimit me Bosnje-Hercegovinën pasi të arrihet shkalla e nevojshme e pajtueshmërisë me kriteret e anëtarësimit. Vendi duhet të bëjë përpjekje të mëtejshme për të përmbushur prioritetet kryesore të përcaktuara në Opinionin e Komisionit për aplikimin e tij për anëtarësim në BE. Komisioni do të monitorojë vazhdimisht progresin dhe pajtueshmërinë në të gjitha fushat që lidhen me hapjen e negociatave dhe do t’i raportojë Këshillit më së voni në mars 2024.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, tha: “Zgjerimi është një politikë jetike për Bashkimin Evropian. Përfundimi i Bashkimit tonë është thirrja e historisë, horizonti natyror i Bashkimit tonë. Përfundimi i Unionit tonë ka edhe një logjikë të fortë ekonomike dhe gjeopolitike. Zgjerimet e kaluara kanë treguar përfitime të mëdha si për vendet anëtare ashtu edhe për BE-në. Ne të gjithë fitojmë.”
Në Ukrainë, vendimi për dhënien e statusit të kandidatit në BE krijoi një dinamikë të fuqishme reformash, pavarësisht luftës së vazhdueshme, me mbështetje të fortë nga populli i Ukrainës. Qeveria dhe Parlamenti ukrainas treguan vendosmëri në arritjen e përparimit thelbësor në përmbushjen e 7 hapave të Opinionit të Komisionit Evropian për aplikimin e Ukrainës për anëtarësim në BE. Ukraina ka krijuar një sistem transparent parazgjedhjeje për gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese dhe ka reformuar organet e qeverisjes gjyqësore. Ajo ka zhvilluar më tej historikun e saj të hetimeve dhe dënimeve për korrupsion të nivelit të lartë dhe ka forcuar kuadrin e saj institucional. Ukraina ka ndërmarrë hapa pozitivë në një përpjekje më të gjerë dhe sistematike për të trajtuar ndikimin e oligarkëve. Vendi ka demonstruar gjithashtu kapacitetin e tij për të bërë përparim në përafrimin me acquis të BE-së, edhe gjatë kohës së luftës.
Moldavia ka bërë përparim të rëndësishëm në përmbushjen e 9 hapave të përcaktuar në Opinionin e Komisionit për aplikimin e Moldavisë për anëtarësim në BE. Ajo nisi një reformë gjithëpërfshirëse në drejtësi pas rekomandimeve të Komisionit të Venecias, duke përfshirë vlerësimin e gjyqtarëve dhe prokurorëve të shquar. Vendi reformoi organet e tij kundër korrupsionit dhe rriti numrin e hetimeve dhe dënimeve në rastet e korrupsionit. Moldavia miratoi një plan veprimi për deoligarkizimin, të cilin e zbaton sipas afateve kohore të përcaktuara. Legjislacioni i ri për të ngritur një mekanizëm konfiskimi ndihmon në luftën kundër krimit të organizuar. Vendi miratoi një strategji të administratës publike dhe ndjek reformën në të gjitha nivelet. Ai punoi për të reformuar menaxhimin e financave publike dhe miratoi legjislacionin për reformimin e prokurimit publik. Moldavia rriti pjesëmarrjen e shoqërisë civile në procesin e vendimmarrjes dhe ka forcuar mbrojtjen e të drejtave të njeriut.
Gjeorgjia ka ndërmarrë hapa për të forcuar angazhimin me BE-në dhe për të rritur ritmin e reformave në muajt e fundit. Për të adresuar dymbëdhjetë prioritetet e identifikuara në Opinionin e Komisionit për aplikimin e saj për anëtarësim, Gjeorgjia ka miratuar akte legjislative dhe veprime politike për barazinë gjinore, për të luftuar dhunën ndaj grave dhe krimin e organizuar, si dhe për marrjen parasysh të vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Është bërë një reformë në drejtësi, megjithëse nevojitet ende një reformë gjithëpërfshirëse e Këshillit të Lartë të Drejtësisë. Gjeorgjia ka ndarë ligjet si dhe planin e saj të veprimit për deoligarkizimin me Komisionin e Venecias për një opinion. Është miratuar një strategji për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe është duke u përpunuar një plan veprimi. Është lidhur memorandum bashkëpunimi me përfaqësues të shoqërisë civile. Ndërtimi i një konsensusi të fortë politik ndërpartiak do të kontribuonte në adresimin e polarizimit dhe do të përshpejtonte rrugën e tij evropiane.
Ballkani Perëndimor
Progresi në reformat e anëtarësimit në BE ka ngecur kryesisht, pasi Mali i Zi ka vuajtur nga polarizimi i thellë dhe paqëndrueshmëria politike në periudhën raportuese. BE-ja mirëpret konstituimin e parlamentit të ri dhe formimin e qeverisë, e cila ne presim të demonstrojë me shpejtësi kapacitetin dhe përkushtimin e saj në rrugën e Malit të Zi në BE dhe të zbatojë reformat në lidhje me anëtarësimin në BE. Në përgjithësi, progresi në negociatat e anëtarësimit do të varet nga reformat në fushën e sundimit të ligjit (d.m.th. përmbushja e standardeve të përkohshme të përcaktuara në kapitujt 23 dhe 24). Mali i Zi vazhdon të përafrohet plotësisht me Politikën e Përbashkët të Sigurisë së Jashtme.
Serbia vazhdoi zbatimin e reformave në lidhje me anëtarësimin në BE, duke përfshirë edhe fushën e sundimit të ligjit. Serbia filloi zbatimin e amendamenteve kushtetuese të vitit 2022 për të forcuar pavarësinë e gjyqësorit dhe miratoi legjislacionin e ri për media. Zbatimi i kësaj të fundit mund të përmirësojë ndjeshëm mjedisin rregullator. Megjithatë, do të nevojiten ndryshime të mëtejshme për të qenë plotësisht në përputhje me acquis të BE-së dhe standardet evropiane. Serbia duhet të përmirësojë, si çështje prioritare, përafrimin e saj me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së, duke përfshirë masat kufizuese dhe deklaratat ndaj Rusisë. Nevojitet gjithashtu punë e mëtejshme dhe angazhim politik për zbatimin e reformave në fushën e sundimit të ligjit. Vlerësimi i Komisionit mbetet se Serbia ka përmbushur teknikisht standardet për hapjen e grupit 3 (konkurrueshmëria dhe rritja gjithëpërfshirëse). Serbia duhet të bashkëpunojë plotësisht dhe të ndërmarrë të gjithë hapat e nevojshëm për të siguruar përgjegjësi për sulmin e dhunshëm ndaj Policisë së Kosovës të 24 shtatorit dhe sulmin ndaj KFOR-it më 29 maj. Për normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën, përderisa u arrit Marrëveshja në Dialogun e lehtësuar nga BE-ja, Serbia dhe Kosova ende nuk kanë filluar zbatimin e detyrimeve të tyre përkatëse, të cilat janë të detyrueshme për palët dhe një pjesë kyçe e rrugëve të tyre evropiane.
Në Maqedoninë e Veriut, autoritetet kanë deklaruar vazhdimisht se anëtarësimi në BE mbetet qëllimi i tyre strategjik. Maqedonia e Veriut ka vazhduar të përafrohet plotësisht me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të BE-së (CFSP). Vendi ka bërë gjithashtu disa përparime në fushën e drejtësisë, lirisë dhe sigurisë, duke përfshirë luftën kundër krimit të organizuar dhe menaxhimin e migracionit. Si vend negociues, Maqedonia e Veriut duhet të përmbushë zbatimin e reformave të lidhura me BE-në, duke përfshirë gjyqësorin, luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, reformën e administratës publike, duke përfshirë menaxhimin e financave publike dhe prokurimin publik. Maqedonia e Veriut është zotuar të nisë dhe të arrijë ndryshimet kushtetuese përkatëse si çështje prioritare, me synimin që të përfshijë qytetarët që janë pjesë e njerëzve të tjerë. Procesi i shqyrtimit të acquis të BE-së ka përparuar pa probleme dhe autoritetet kanë treguar një nivel të lartë përkushtimi. Komisioni i paraqiti Këshillit raportet e shqyrtimit për “grupin themelor” për Maqedoninë e Veriut në korrik dhe pret me padurim një vazhdim të shpejtë, me synimin për hapjen e negociatave për këtë grup deri në fund të vitit.
Shqipëria vazhdoi të demonstronte vendosmërinë e saj për të zbatuar reformat e BE-së dhe për të bërë përparim në reformat nën “grupin themelor”. Përafrimi i vazhdueshëm i plotë me CFSP-në e BE-së ishte gjithashtu një sinjal i fortë i zgjedhjes strategjike të vendit për anëtarësim në BE. Nevojiten përpjekje të mëtejshme për lirinë e shprehjes, çështjet e pakicave dhe të drejtat pronësore, si dhe në fusha kyçe të shtetit të së drejtës, si lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. Procesi i shqyrtimit të acquis të BE-së ka përparuar pa probleme dhe autoritetet kanë treguar një nivel të lartë përkushtimi. Komisioni i paraqiti Këshillit raportet e shqyrtimit mbi “grupin themelor” për Shqipërinë në korrik dhe pret një ndjekje të shpejtë. Ai synon të hapë negociatat e anëtarësimit në grupin 1 (themelore) deri në fund të vitit.
Në Bosnje dhe Hercegovinë, statusi i kandidatit të vitit të kaluar solli një dinamikë pozitive shumë të nevojshme. Një qeveri e re është krijuar me shpejtësi pas zgjedhjeve dhe ka filluar të japë reforma, veçanërisht përmes amendamenteve që futin kontrollin e integritetit në gjyqësor. Megjithatë, nevojiten përpjekje të mëtejshme. Kjo përfshin miratimin e reformave të rëndësishme të shtetit të së drejtës dhe gjyqësorit dhe përparimin e reformave kushtetuese dhe zgjedhore, të cilat janë prioriteti më i madh për të garantuar të drejta të barabarta për të gjithë qytetarët. Është gjithashtu e rëndësishme ruajtja e rendit kushtetues të vendit. Masat secesioniste dhe autoritare të prezantuara në entitetin e Republika Srpska nuk janë në përputhje me rrugën e BE-së. Kërkohen përpjekje të mëtejshme që Bosnja dhe Hercegovina të përmbushë prioritetet kryesore të përcaktuara në Opinionin e Komisionit për aplikimin e saj për anëtarësim. Prandaj, Komisioni rekomandon hapjen e negociatave të anëtarësimit në BE me Bosnjën dhe Hercegovinën, pasi të arrihet shkalla e nevojshme e pajtueshmërisë me kriteret e anëtarësimit.
Kosova mbeti e përkushtuar në rrugën e saj evropiane. Ai vazhdoi të përafrohet plotësisht vullnetarisht me CFSP-në e BE-së, duke përfshirë dënimin e luftës së agresionit të Rusisë kundër Ukrainës dhe miratimin e masave kufizuese kundër saj. Periudha raportuese dëshmoi arritje legjislative, duke përfshirë një reformë të rëndësishme zgjedhore. Megjithatë, duhet bërë më shumë punë, duke përfshirë planin e veprimit për reformat në drejtësi. Më 1 janar 2024, liberalizimi i vizave për Kosovën do të hyjë në fuqi. Situata në veri të Kosovës është prekur nga disa kriza, më e fundit është sulmi i dhunshëm kundër policisë së Kosovës më 24 shtator 2023. Për normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë, ndërkohë që u arrit Marrëveshja në Dialogun e ndërmjetësuar nga BE-ja, të dyja Kosova dhe Serbia ende nuk kanë filluar zbatimin e detyrimeve të tyre përkatëse, të cilat janë të detyrueshme për palët dhe një pjesë kyçe e rrugëve të tyre evropiane.
Turqia mbetet një partner kyç për Bashkimin Evropian dhe një vend kandidat, por negociatat e anëtarësimit mbeten të bllokuara që nga viti 2018, në përputhje me vendimin e Këshillit Evropian. Vendi nuk e ka kthyer tendencën negative të largimit nga Bashkimi Evropian dhe ka ndjekur reformat lidhur me anëtarësimin në një shkallë të kufizuar. Bashkëpunimi me Turqinë në fusha me interes të përbashkët vazhdoi në fusha thelbësore si kundër-terrorizmi, ekonomia, energjia, siguria ushqimore, migrimi dhe transporti. Turqia duhet të ndërmarrë hapa vendimtarë për të përmirësuar ndjeshëm përafrimin me CFSP të BE-së dhe për të rritur bashkëpunimin për parandalimin dhe zbulimin e anashkalimit të masave kufizuese.Pas detyrës nga Këshilli Evropian, Përfaqësuesi i Lartë dhe Komisioni do t’i paraqesin në nëntor një raport Këshillit mbi gjendjen e marrëdhënieve BE-Turkiye, duke u mbështetur në instrumentet dhe opsionet e identifikuara nga Këshilli Evropian dhe me synimin për të vazhduar në një mënyrë strategjike dhe largpamëse.
/Argumentum.al
