Nga dialogu i parë pas një periudhe bllokimi te prova e vërtetë për ndryshimet kushtetuese dhe marrëdhëniet me Bullgarinë
Pas javësh pritjeje, Shkupi dhe Sofja do të ulen sërish në tryezën diplomatike.
Ministri i Jashtëm i Maqedonisë së Veriut, Timço Mucunski, dhe ministrja e Jashtme e Bullgarisë, Velislava Petrova-Çamova, do të takohen më 8 tetor në Sofje, në kuadër të konferencës ministrore për Korridorin VIII. Takimi u konfirmua nga pala bullgare pas kërkesës së dërguar nga Shkupi më 2 tetor.
Takimi vjen pas vizitës së presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, në Shkup, ku ajo i kërkoi kryeministrit Hristijan Mickoski të hapte një kanal dialogu me Sofjen. Sipas saj, një takim mes dy ministrave do të ishte hapi i parë për të rikthyer procesin e integrimit evropian të Maqedonisë së Veriut.
Çfarë është në të vërtetë në tryezë?
Për Shkupin, çështja është strategjike: si të rifillojë procesi i anëtarësimit në BE pa e kthyer dialogun me Bullgarinë në një proces të pafund kushtëzimesh dypalëshe.
Për Sofjen, nga ana tjetër, çështja lidhet me zbatimin e marrëveshjeve dhe mirëkuptimeve të arritura në kuadër të procesit evropian. Politikanë bullgarë kanë theksuar se çdo dialog duhet të zhvillohet brenda konsensusit evropian të vitit 2022.
Në qendër mbetet çështja e ndryshimeve kushtetuese, përmes të cilave bullgarët do të përfshiheshin në Kushtetutën e Maqedonisë së Veriut. Kjo është identifikuar nga institucionet e BE-së si hapi i nevojshëm për të avancuar në fazën tjetër të negociatave. Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, e ka përshkruar miratimin e ndryshimeve të dakordësuara kushtetuese si hapin e nevojshëm për nisjen formale të negociatave.
Por Shkupi kërkon një garanci politike se ndryshimi kushtetues nuk do të jetë vetëm fillimi i një serie të re kërkesash.
Kjo është arsyeja pse Mickoski ka insistuar që dialogu të jetë real dhe jo thjesht formal. Ai ka deklaruar se mesazhi i Shkupit do të jetë se vetëm përmes dialogut mund të kapërcehet situata aktuale dhe se vendi dëshiron të ruajë marrëdhëniet e mira fqinjësore, duke avancuar drejt BE-së.
Problemi nuk fillon në Sofje
Bllokimi i rrugës evropiane të Maqedonisë së Veriut nuk është zhvillim i ri.
Bullgaria e ka penguar prej vitesh avancimin e procesit, duke e lidhur atë me zbatimin e marrëveshjeve dypalëshe. Në vitin 2022, kompromisi evropian përcaktoi kuadrin brenda të cilit Shkupi duhet të ndërmarrë ndryshimet kushtetuese.
Por pikërisht këtu qëndron edhe problemi politik.
Në Shkup ekziston frika se pranimi i një kërkese sot mund të krijojë një precedent për kërkesa të tjera nesër. Për këtë arsye, presidentja Gordana Siljanovska-Davkova ka argumentuar se procesi nuk mund të trajtohet vetëm si një çështje bilaterale mes Shkupit dhe Sofjes dhe ka vënë në pikëpyetje mënyrën se si disa marrëveshje dhe protokolle bullgaro-maqedonase janë integruar në kornizën negociuese evropiane.
A mund të jetë Brukseli ndërmjetësi?
Kjo është pjesa më interesante e zhvillimit të fundit.
Mickoski ka kërkuar që BE-ja të ketë rol në dialogun me Bullgarinë. Von der Leyen nuk premtoi një ndërmjetësim formal, por e shtyu Shkupin drejt një kontakti të drejtpërdrejtë me Sofjen. Takimi i nesërm është produkt i drejtpërdrejtë i kësaj qasjeje.
Kjo tregon edhe një kufizim të Brukselit: BE-ja mund të ushtrojë presion politik, por për sa kohë që vendimmarrja për zgjerimin kërkon konsensusin e shteteve anëtare, një mosmarrëveshje bilaterale mund të ndikojë drejtpërdrejt në ritmin e procesit.
Pikërisht kjo është arsyeja pse çështja Shkup–Sofje ka një dimension më të gjerë evropian.
A është takimi një zhbllokim? Jo ende.
Takimi është një zhbllokim diplomatik, jo ende një zhbllokim i procesit të anëtarësimit.
Kjo është një dallim i rëndësishëm.
Fakti që dy ministrat do të ulen në të njëjtën tryezë është pozitiv për dialogun. Por nga takimi duhet të dalë diçka më konkrete: një mekanizëm komunikimi, një mirëkuptim mbi hapat e ardhshëm dhe, mbi të gjitha, një kuptim më i qartë se çfarë kërkohet nga Shkupi dhe çfarë mund të garantojë Sofja.
Nëse takimi mbetet vetëm një fotografi diplomatike, problemi do të rikthehet.
Nëse krijon një proces të qëndrueshëm negociimi, atëherë mund të bëhet pikënisje për një fazë tjetër.
Prova e vërtetë është Shkupi
Në fund, dilema kryesore mbetet në Maqedoninë e Veriut.
Qeveria e Mickoskit duhet të vendosë nëse do të pranojë ndryshimet kushtetuese në kushtet aktuale, ndërsa opozita dhe pjesë të opinionit publik kërkojnë garanci se kjo nuk do të hapë një cikël të ri kushtëzimesh.
Në të njëjtën kohë, Sofja duhet të bindë Shkupin se dialogu nuk është thjesht një mënyrë tjetër për të ruajtur presionin mbi procesin evropian.
Prandaj, takimi Mucunski–Petrova është më shumë një test sesa një zgjidhje.
Test për Shkupin, sa larg është i gatshëm të shkojë për të avancuar drejt BE-së.
Test për Sofjen, nëse kërkesat e saj mund të përkthehen në një marrëdhënie më të parashikueshme fqinjësore dhe evropiane.
Dhe test për Brukselin, nëse zgjerimi i BE-së mund të funksionojë si një proces i bazuar në reforma dhe kritere të përbashkëta, pa lejuar që mosmarrëveshjet dypalëshe të bëhen pengesë e përhershme.
Në këtë kuptim, takimi i 8 tetorit nuk e hap ende derën e BE-së për Maqedoninë e Veriut. Por për herë të parë pas një periudhe të gjatë, dera e dialogut me Sofjen po hapet përsëri.
Dhe kjo mund të jetë shumë e rëndësishme nëse të dyja palët e përdorin për të kaluar nga deklaratat politike te një marrëveshje konkrete.
© 2026 Argumentum
