Reagime nga BiEPAG* lidhur me rekomandimin e Komisionit Evropian drejtuar Këshillit të Bashkimit Evropian për të hapur bisedimet e anëtarësimit me Bosnje-Hercegovinën
Me autor Marika Djolai, Damir Kapidzic dhe Marko Kmezic.
***
Në Bruksel u mor një vendim politik për hapjen e bisedimeve të anëtarësimit me Bosnje-Hercegovinën. Kjo vjen në një kohë kur BE-ja po miraton një qasje më të fortë dhe më të drejtpërdrejtë ndaj zgjerimit, duke ecur përpara me një ritëm që nuk është parë në më shumë se një dekadë. Ai gjithashtu vjen pak përpara zgjedhjeve të BE-së në qershor dhe duhet lexuar në një kontekst ku disa përparime në reformat midis vendeve kandidate janë gjithashtu një fitore për Komisionin që po largohet.
Vendimi justifikohet duke deklaruar se BiH ka bërë përparim të rëndësishëm në miratimin e legjislacionit të nevojshëm që do ta çojë atë drejt anëtarësimit në BE. Ajo që është lënë jashtë është se ka pasur presion të jashtëm të jashtëzakonshëm mbi aktorët e brendshëm për të miratuar legjislacionin e përmendur dhe për të përmbushur kërkesat e BE-së. Progresi i rëndësishëm i BiH është ende shumë më pak se sa kërkohej fillimisht, duke shënuar një lëvizje vendimtare larg zbatimit të rreptë të 14 prioriteteve kyçe të përcaktuara për vendin në vitin 2019. Më e rëndësishmja, nuk ka pasur përparim në miratimin e një ligji të ri për gjykatat apo zgjedhjet reforma.
Në BiH, vendimi është mirëpritur nga të gjitha partitë dhe krerët. Kjo përfshin Milorad Dodik, i cili në përgjithësi është shumë kritik ndaj BE-së dhe është nën sanksione nga Shtetet e Bashkuara. Në një intervistë, Dodik portretizoi pranimin e ardhshëm në BE në dritën e krijimit të një hapësire të përbashkët ku serbët mund të jetojnë pa kufij, duke u larguar nga retorika e tij e zakonshme që thekson shkëputjen. Partitë e reja në qeverinë e koalicionit kombëtar që ka qenë në pushtet që nga viti 2023, Partia Socialdemokrate, Partia jonë dhe Populli dhe Drejtësia theksuan rolin e tyre në shtyrjen e reformave që bënë ndryshimin.
Ndërsa ka një rrugë të gjatë përpara, vendimi është një hap në drejtimin e duhur, edhe nëse merita kryesore nuk u shkon vendimmarrësve boshnjakë. Për ta përmbledhur, hapja e bisedimeve të pranimit me BE nuk është ajo që meriton BiH, por është ajo që merr.
Siç shpresonin shumë, më 12 mars Komisioni Evropian (KE) lëshoi një rekomandim për të filluar bisedimet e pranimit në BE me Bosnje dhe Herzegovinën (BiH). Ky vendim, i cili ende ka nevojë për miratim nga të 27 liderët e BE-së, është parë nga disa si i pafituar. Çfarë e motivoi këtë vendim dhe çfarë do të thotë ai për të ardhmen e vendit?
KE e arsyetoi vendimin e sotëm duke përmendur përparimin e dukshëm në reformat që ka bërë BiH. Megjithatë, Ligji për Parandalimin e Konfliktit të Interesit, i cili plotëson Ligjin e miratuar më parë për Parandalimin e Pastrimit të Parave dhe Terrorizmit, u shty në Këshillin e Ministrave vetëm pak ditë më parë. Me meritën e saj të dyshimtë, mbizotërojnë arsye të tjera.
Së pari, kjo ishte mundësia e fundit për të çuar BiH në fazën e hapjes së bisedimeve të pranimit në BE përpara zgjedhjeve të ardhshme të Parlamentit Evropian në qershor 2024 dhe emërimit të Komisionit të ri, i cili mund të mos jetë i prirur për të vazhduar momentin aktual të zgjerimit.
Së dyti, të gjithë janë të shqetësuar për secesionizmin e Republika Srpska, angazhimin e vazhdueshëm të Dodik me Rusinë dhe mbështetësit e saj si Lukashenko, dhe angazhimin keqdashës të aktorëve të huaj në këtë shtet të vogël por gjeopolitikisht strategjik. Këto shqetësime, të kombinuara me dëshirën për stabilitet në këtë pjesë të Evropës, sigurisht që kontribuan në vendimin e sotëm të KE-së. Është gjithashtu një sinjal i qartë i mungesës së kompromisit mbi sovranitetin shtetëror dhe integritetin territorial të BiH.
Çuditërisht, së fundmi pati një kthesë të dukshme në diskursin publik të Republika Srpska krahas miratimit të dy ligjeve shtetërore. Në një deklaratë shumë të politizuar javën e kaluar, Dodik mbrojti hapjen e bisedimeve të pranimit në BE dhe kritikoi aktorët e BE-së që dyshohet se përdorin procesin për të tjetërsuar dhe ndëshkuar RS-në. Ka pak për të treguar se ai e percepton vërtet BiH si një shtet të bashkuar, por tani ka më pak hapësirë manovrimi me afrimin me BE.
Përparimi në rrugën e pranimit në BE sjell detyrime, kërkesa dhe kërkesa të reja për qeverinë shtetërore dhe institucionet e BiH. Nëse ndjek ritmin e vet të reformave dhe trajektoret e pesë kandidatëve të tjerë të BB, anëtarësimi nuk do të ndodhë së shpejti. Nëse vendos të përvetësojë qasjen e shpejtë të Ukrainës dhe Moldavisë dhe të rrënojë grindjet e brendshme politike, BiH ka potencial për të udhëhequr garën në një rrugë tjetër shumë komplekse të pranimit në BE. Qeveria aktuale e shtetit ka treguar tashmë ambicie dhe qëndrueshmëri, në meritë të qytetarëve të BiH.
Njoftimi i hapjes së bisedimeve të anëtarësimit në BE me Bosnje dhe Hercegovinën është një lajm i mirë. Është pozitive për BiH, pasi procesi mund të ndihmojë në heshtjen e retorikës secesioniste në Republika Srpska dhe të ngatërrojë më thellë vendin me BE-në. Është gjithashtu e mirë për BE-në, duke e lejuar atë të shfaqë progresin e zgjerimit përpara zgjedhjeve të Parlamentit Evropian të vitit 2024. Për më tepër, ai sinjalizon një ringjallje të procesit të tendosur të anëtarësimit për Ballkanin Perëndimor dhe jep shpresë për Ukrainën.
Megjithatë, rekomandimi i Komisionit Evropian nuk garanton se bisedimet do të fillojnë, pasi të 27 vendet anëtare të BE-së duhet të miratojnë vendimin në samitin e javës së ardhshme. Siç shihet me Maqedoninë e Veriut, kjo pengesë përfundimtare mund të jetë serioze.
Edhe nëse hapen bisedimet, çfarë do të thotë kjo për qytetarët e BiH? Aderimi është një proces i gjatë dhe i ndërlikuar negociatash që mund të duhen vite përpara anëtarësimit të plotë. Kroacisë iu deshën tetë vjet nga fillimi i bisedimeve deri në pranimin. Kryesuesit aktualë Mali i Zi dhe Serbia kanë negociuar për më shumë se një dekadë pa data të parashikueshme përfundimi.
BiH lufton me kushtet fillestare të anëtarësimit si reformat gjyqësore dhe zgjedhore. Kriteret e BE-së do të bëhen më të sakta, duke synuar demokracinë dhe shtetin e së drejtës – duke sfiduar drejtpërdrejt të ashtuquajturat ‘elita të kapjes së shtetit’. Kjo rrezikon ngërçin e negociatave, siç shihet në Serbi.
Prandaj, paralelisht me bisedimet e mundshme, BE-ja duhet të investojë burime shtesë dhe mbështetje teknike në shoqërinë civile të BiH. Mediat e pavarura, institucionet, OJQ-të dhe qytetarët janë thelbësorë për ta mbajtur qeverinë e tyre përgjegjëse në rrugën drejt Evropës dhe BE-ja duhet të mbështesë këtë pjesë të domosdoshme të procesit.
* BiEPAG-Grupi Këshillimor i Politikave Ballkani në Evropë (BiEPAG) është një grup analistësh politikash, studiuesish dhe studiuesish, i krijuar si një iniciativë e përbashkët e Fondit Evropian për Ballkanin dhe Qendrës për Studime të Evropës Juglindore të Universitetit të Gracit, me qëllim promovimin e integrimi evropian i Ballkanit Perëndimor dhe konsolidimi i vendeve demokratike dhe të hapura në rajon
Përshtati në shqip: Argumentum.al
