Boshko Jakshiç-[i]
Njëherë e një kohë, për Beogradin zyrtar, lideri më i dashur europian ishte Angela Merkeli, por meqënëse administratën në Berlin po e akuzon se po i lejon të bëjë si i ka qejfi pushtetit në Prishtinë, presidenti i Serbisë vendin e favoritit europian tani i’a ka dhënë Francës.
Duke pohuar se në politikë nuk ka miqësi ose armiqësi të përjetëshme, Aleksandër Vuçiçi tani e quan Emanuel Makronin lider udhëheqës botëror, mik dhe politikan me të cilin ka “marrëdhëniet më të mira personale”, ndërsa për Francën thotë se ajo gjithmonë ka qënë më e afërta për ne në Europë dhe ne gjithmonë kemi llogaritur ndihmën e saj në kohë të vështira, të tilla si janë edhe sot.
Takimi i njëzetë i Vuçiçit me Makronin u shpall si strategjik, dhe ndoshta më ië rëndësishmi për Serbinë në tri dekadat e fundit. Çfarë e bën kaq të rëndësishëm bisedimet tri orëshe në pallatin Elisé, disa pjesë të të cilit “nuk ishin të thjeshta”?
Në agjendën e bisedimeve ishin 14 tema dhe është logjike se rejtingu i tyre nuk është i njëjtë. Nuk do të merresha shumë me qëndrimin tashmë të njohur francez mbi mbështetjen e Serbisë në rrugën europiane, i ndjekur me mesazhin se Serbia përzgjedhjen e saj strategjike duhet ta vërtetojë në praktikë e kësisoj duhet të harmonizojë za më shumë politikën e saj të jashtme me atë të BE-së.
Në mënyrë që të evitonte ndërhyrjen në krizën akute politike postzgjedhore, këshilloi heshturazi se kjo zgjedhje duhet vërtetuar, duke vazhduar dhe përshpejtuar reformat, forcimin e shtetit të së drejtës, pavarësinë e sistemit gjyqësor, pluralizimit të mediave dhe integritetit të procesit zgjedhor.
Në radhë vjen pastaj Kosova, e cila i intereson Parisit në kontekstin e gjërë të sigurisë europiane në kohën e luftës në Ukrainë, ndërsa për Beogradin zyrtar ky është një rast i mirë për premtime. Bisedën do ta ndaja në dy segmente. Në të parin Makroni i kujtoi Vuçiçit se vitin e kaluar në Bruskel dhe në Paris ka rënë dakord me planin franko-gjerman, dhe nuk humbi rastin të përmendë edhe Banjskën, gjë të cilën Vuçiçi u detyrua ta dëgjojë më buzë të shtërnguara.
Në të dytën presidenti i Serbisë, sikurse informoi vetë, u lut që Parisi të ndihmojë për themelimin e Bashkësisë së komunave serbe. Mbi antarsimin e Kosovës në Këshillin e Europës nuk kishte shumë çfarë të flitej. Disa media kryesore, ndoshta të udhëhequra nga formimi i grupit të veçantë të punës për pengimin e pranimit të Kosovës, kësaj teme i dhanë rëndësi prioritare, por kjo për Francën tashmë është fait accompli, punë e kryer. Vështirë që Makroni të rrezikojë konflikt me Berlinin, i cili këmbëngul që Kosova të marrë fillimisht antarsimin dhe më vonë të formojë Bashkësinë e komunave serbe.
Paralajmërohet se është aktualizuar tema 30-vjeçare e Srebrenicës me rastin e projekt rezolutës mbi genocidin i cili, me propozimin e Gjermanisë dhe Ruandës, do të vihet në rendin e ditës së Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së me 2 maj. Vuçiçi vlerëson, pa nxjerrë të dhënat prej ku i ka marrë, se, megjithëse rezoluta nuk ka fuqi detyruese, menjëherë pas saj do të fillojë iniciativa për heqjen e Republikës Srpska në Bosnjë e Hercegovinë, mbi bazën e qëndrimit se krijesat politike që janë themeluar me genocid nuk mund të ekzistojnë. Pas bisedës së lartpërmendur, për Srebrenicën, nuk u tha asnjë fjalë.
Dallimet në qëndrime nuk janë evituar kurrë, por miqësia fasadë dallonte shumë me atë të kohës kur në Paris u përkujtua 100-vjetori i përfundimit të Luftës së Parë Botërore. Protokolli i Makronit atëbotë e pati vendosur Vuçiçin në “llozhën numur 2”, e prej aty, i duhej të vështronte sesi matanë qëndronte mikpritësi, Donald Trampi, Vladimir Putini, Angela Merkeli, ndërmjet të cilëve ishte edhe Hashim Thaçi.
Vuçiçi me siguri nuk e ka harruar por e ka detyruar veten të shtyjë thellë në vetvete këtë skenë të shëmtuar. Ai është i gatshëm të bisedojë për politikën e jashtëme, krejt e kundërta që bën me ata që nuk mendojnë si ai brenda vendit. Nuk është hera e parë që shohim kokën e Janusit (sipas mitologjisë kokë me dy fytyra. Shën. i përkth.). Dukej sikur nuk e mbante mend se ishte pikërisht përfaqësuesi i Francës në Këshllin e Sigurimit penguesi kryesor i diskutimit mbi përvjetorin e sulmit të NAATO-s ndaj RF të Jugosllavisë.
Arritjet më të larta të vizitës u realizuan në sektorët e sigurisë dhe atë të energjetikës. Të parët janë transparentë, të dytët misteriozë në mënyrë simptomatike.
Serbia është “shumë afër” nënshkrimit të marrëveshjes mbi blerjen e 12 avionëve luftarakë “Rafal”. Vuçiçi jo vetëm që i është mirënjohës Makronit që do të shpenzojë nja dy a tre miliardë euro më shumë, por është edhe i lumtur: Serbia blen gjuajtës të rinj, Kroacia ka blerë të përdorut. Rafalët mund të kontribuojnë për forcimin e besimit ndaj Beogradit, gjë e cila ështrë rrënuar me refuzimin e Serbisë për t’iu bashkuar sanksioneve perëndimore ndaj Rusisë në kohën kur Makroni kishte një qëndrim tejet të ashpër ndaj Moskës. Kjo marrëveshje mund të dobësojë presionet e Perëndimit, pikërisht atij që Serbinë më parë e pati kritikuar për blerjen e armatimeve ruse.
Më shumë se ardhja e Lui Vutonit në Serbi, mua më shumë më intereson bashkëpunimi rreth energjisë bërthamore e cila u përmend disi si anash. Vuçiçi thotë se ernergjia bërthamore është e vetmja që garanton sigurinë e furnizimit me energji elektrike. “Në të kundërtën në vitin 2025 nuk do të kemi energji elektrike, sepse neve atëherë do të na duhen katër herë më shumë energji elektrike”.
Franca është vendi që ka më shumë hidrocemtrale bërthamorë në Europë dhe nuk ka dyshim se ka një teknologji të zhvilluar bërthamore. Nëse Serbia synon të shpenzojë miliarda euro për të blerë një central bërthamor, më parë duhet te hiqet ligji i vitit 1989 sipas të cilit ata janë të ndaluar. A do të vendoset me referendum për heqjen e moratoriumit?
Debati mbi temën e reaktorëve modularë sapo është hapur në opinionin publik, gjë që do të thotë se nuk ka shkuar më tej se qarqet e pushtetit. Vuçiçi paralajmëroi bisedime rreth problemit të mbeturinave radioaktive. Do të ishte katastrofale sikur Serbia të bëhej depo e mbetjeve radioaktive. Këtu ka edhe një sfidë tjetër aspak më të vogël: shkallën e lartë të varësisë nga vendi i cili blihen këto centrale bërthamore. Diçka e ngjashme si me gazin rus.
Vuçiçi, atëbotë si kryeministër, para dhjetë viteve është pas takuar në Paris me përfaqësues të 40 kompanive të mëdha franceze. Shumë biznese për të cilët u fol atëherë nuk janë realizuar, përfshirë edhe aerodromin “Nikolla Tesla” dhe ndërtimin e metrosë së Beogradit. Tani përsëri i’u drejtua biznesmenëve francezë. Nëse do të nënshkruhet gjithçka është në plan dhe që është duke u biseduar, mund të jemi dëshmitarë të bizneseve me vlera shumë miliardë eurosh.
Mbetet një rrugë e gjatë për t’u bërë tani pas kësaj rrokde të vogël të Vuçiçit: në kompanitë franceze që bëjnë biznes në Serbi punojnë 11.000 njerëz, në ato gjermane 88.000, por këtij popoulli të vogël i nevojitet pak. Disa fjalë të shqiptuara në serbisht në Beograd në vitin 2019, mesazhi në gjuhën serbe në rrjetin “Iks”, dhe ja ku na vjen frymëzimi i përgjithshëm me Makronin. E vetmja që në këtë festë e cila nuk u përputh me këtë frymëzim është se gazetat më të mëdha franceze nuk e rregjistruan këtë vizitë historike të Vuçiçit.
*Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://www.politika.rs/sr/clanak/609021/Pogledi/Vuciceva-mala-rokada
