Nga Denis MacShane*
Parlamenti Evropian këtë vit është 45 vjeç.
Në vitin 1979 u zhvilluan zgjedhja e parë e drejtpërdrejtë e deputetëve të PE. Në qershor 2024, më shumë se 400 milionë qytetarë europianë do të zgjedhin 705 eurodeputetë. Propagandistët për BE-në citojnë zgjedhjet çdo pesë vjet si provë të ekzistencës së një demos evropian – një ndjenjë se të gjitha këto vota të hedhura janë pjesë e zhdukjes së ngadaltë të shtetit-komb brenda Evropës dhe shfaqjes së ngadaltë të një entiteti politik të quajtur BE.
Nëse po, atëherë lindja zgjat shumë.
Për shumicën e votuesve kombëtarë vendimet që ndikojnë në jetën e tyre të përditshme – sa të larta apo të ulëta janë taksat, sa të mira sociale si kujdesi shëndetësor, sigurimi i pleqërisë, shkollat dhe tarifat e studentëve të universitetit ofrohen, ose ligjet që deklarojnë se çfarë është krim (ose shfuqizimi i një ligji që dikur, për shembull, e bënte krim të qenit homoseksual ose aborti) – vendosen nga ligjvënësit kombëtarë.
BE-ja ka një ministri të jashtme me staf nga ekspertë të politikës ndërkombëtare, por vendimet kryesore që lidhen me politikën e jashtme si lufta, ndërhyrja në Bosnje apo Kosovë, kundërshtimi i pushtimit të Putinit në Ukrainë, ose vendosja e sanksioneve merren nga qeveritë kombëtare.
Kanë kaluar 25 vjet që kur liderët e BE-së të marshuar nga Tony Blair ranë dakord për një sulm ushtarak në shkallë të plotë ndaj ushtarëve serbë që kryenin masakra ndëshkuese dhe dëbime të kosovarëve për të pohuar të drejtën e tyre për të qenë një shtet i pavarur demokratik evropian. Sot, BE-ja ka pak ndikim në Ballkanin Perëndimor pasi shtetet individuale anëtare të BE-së, për arsye të politikës së brendshme nacionaliste, refuzojnë të zbatojnë e aq më pak të bien dakord për një politikë të përbashkët të BE-së për Ballkanin.
Udhëheqësit evropianë pëlqejnë të krahasojnë veten në pasuri, ndikim ekonomik dhe status global me Shtetet e Bashkuara.
Por me 27 politika të ndryshme ekonomike, energjetike, taksash, subvencionesh, energjie, imigrimi, mjedisi dhe mbrojtjeje, është e vështirë për votuesin evropian të japë votën e tij/saj për të zgjedhur një deputet në një mënyrë që do të ndryshojë drejtpërdrejt jetën e tij/saj. në të njëjtën mënyrë të drejtpërdrejtë që një votë kombëtare mund të rezultojë në një ligj të ri, një taksë të re ose të drejta të reja që ndjehen menjëherë.
Kur u mbajtën zgjedhjet e para të drejtpërdrejta për një Parlament Evropian në 1979, 62% e qytetarëve evropianë shkuan për të hedhur votën e tyre. Në zgjedhjet e fundit në 2019, vetëm gjysma e votuesve mund të shqetësoheshin të votonin dhe shkalla e pjesëmarrjes ka qenë shumë më e ulët.
Sot, akademikët dhe vëzhguesit e Parlamentit Evropian besojnë se do të ketë një rritje të votuesve ksenofobikë kundër imigracionit të identitetit kombëtar të krahut të djathtë. Në fakt, partitë politike anti-evropiane, ksenofobike shpesh kanë dalë mirë në zgjedhjet e Parlamentit Evropian.
Janë një zgjedhje e lehtë për votim proteste në të cilën votuesit e elitave të BE-së injorojnë – të varfërit, të majtët, rajonet historike bujqësore ose industriale që ndihen të penalizuar nga politikat e ndryshimeve klimatike zero ose tregtia e hapur e produkteve ushqimore shumë më të lira nga jashtë – mund të thërrasin elitat që më pas i injorojnë për pesë vjet të tjera.
Fronti Kombëtar i Jean-Marie Le Pen rezultoi jashtëzakonisht mirë në zgjedhjet e Parlamentit Evropian në 2014. Ishte një protestë kundër presidencës socialiste të François Hollande, e cila po minohej nga socialistët e majtë në Francë, të cilët thjesht i hapën derën presidentit teknokrat të elitës liberale të Davosit. , Emmanuel Macron.
Në zgjedhjet e Parlamentit Evropian në 2019, vajza e Le Pen, Marine Le Pen fitoi 18 vende deputete, me të Gjelbrit në vendin e dytë me 10 vende dhe partinë politike të krijuar së fundmi nga Macron fitoi vetëm 2 vende.
Megjithatë, në zgjedhjet presidenciale në 2017 dhe 2022, Macron e mposhti lehtësisht Le Pen, ndërsa socialistët ishin zhdukur. Në mënyrë të ngjashme, Nigel Farage, eurofobi britanik, populist anti-emigrant i Donald Trump doli në krye në zgjedhjet e Parlamentit Evropian 2014.
Pesëmbëdhjetë vjet më parë, partia UKIP e Farage fitoi më shumë vende në PE se partia Laburiste në pushtet në vitin 2009. Në qershor 2019, kandidatët e tij fituan 29 vende krahasuar me 4 vende për Partinë Konservatore në pushtet.
Megjithatë, në dhjetor 2019, konservatorët fituan një rrëshqitje kombëtare dhe asnjë kandidat i miratuar nga Farage nuk hyri në Dhomën e Komunave. Ndërsa Brexit hyri në fuqi dhe u pa si një dështim i madh ekonomik, tregtar, social dhe diplomatik, votuesit hodhën poshtë Nigel Farage dhe konservatorët anti-evropianë dhe në vend të kësaj u kthyen te Laburistët, të cilët duket se janë në rrugën e duhur për një fitore të madhe në Dhomën e Komunave të ardhshme. zgjedhjet për formimin e qeverisë.
Pavarësisht këtyre triumfeve të Parlamentit Evropian, Farage u refuzua shtatë herë kur u përpoq të bëhej deputet në çdo zgjedhje britanike në Dhomën e Komunave.
Votuesit britanikë deri në Brexit dhe votuesit e tjerë evropianë duket se i ndajnë votat e tyre. Ata përdorin zgjedhjet evropiane për të ndëshkuar partitë zakonisht në zyrat kombëtare dhe më pas në zgjedhjet pasuese votojnë kundër partisë që kishin mbështetur më parë.
Pra, ndërkohë që është e arsyeshme të supozohet se Parlamenti Evropian do të ketë disa eurodeputetë të ekstremit të djathtë, kjo nuk do të thotë se e djathta ekstreme po shkon drejt kontrollit të qeverive kombëtare dhe rrjedhimisht të BE-së.
Në dy vende të rëndësishme të BE-së – Polonia dhe Spanja në vitin 2023 – e djathta ekstreme ose u përjashtua nga qeveria ose, në rastin e Spanjës, nuk arriti të depërtonte. Në vitin 2014, Matteo Renzi udhëhoqi Partinë Demokratike pro-BE të Italisë – një shkrirje e socialistëve, komunistëve dhe partive të majta liberale – drejt një fitoreje mahnitëse në Parlamentin Evropian. Pesë vjet më vonë, Renzi ishte jashtë politikës dhe deputetët anti-evropianë në Itali tejkaluan në numër deputetët pro-evropianë me më shumë se dy me një.
Në Itali, në zgjedhjet e Euro 2019, fitues i madh ishte partia Lega e Matteo Salvinit me 34.3 për qind. Rivalja e tij, Partia Vëllai i Italisë e Giorgia Melonit, e themeluar nga mbështetësit fashistë të Musolinit në vitet 1950, fitoi vetëm 6.4 për qind.
Megjithatë, Meloni tani është kryeministre dhe e mbyllur në një rivalitet të përhershëm urrejtjeje dhe përbuzjeje me shokun e saj të ekstremit të djathtë, Salvini.
Matteo Salvini është një admirues i të fortit rus Vladimir Putin. Kandidati francez i ekstremit të djathtë në zgjedhjet presidenciale të vitit 2022, Éric Zemmour tha “Unë ëndërroj një Putin francez”.
Viktor Orbán, kryeministri pro-Putin i Hungarisë, së fundmi organizoi një mbledhje të ekstremistëve të djathtë në Bruksel me Zemmour si folësin e tij kryesor, edhe pse ai kundërshton Marine Le Pen. E pranishme ishte edhe ish-sekretarja e Brendshme britanike, Suella Braverman, e cila kritikon në mënyrë rutinore kryeministrin aktual, Rishi Sunak, i cili rastësisht e shkarkoi atë, si dhe gazetarë të tjerë të djathtë nga Anglia, madje edhe një kardinal gjerman që denoncon Papa Françeskun.
Braverman megjithatë paraqet një dilemë për Orbanin dhe kolegët e saj të djathtë, politikanë të fiksuar pas identitetit kombëtar të emigrantëve. Ajo argumenton se Mbretëria e Bashkuar duhet të largohet nga Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut. Ajo e përshkruan këtë të fundit si një “gjykatë të huaj” edhe pse u krijua nën kujdesin e Këshillit të Evropës nga Winston Churchill në vitet 1950 dhe në të ulet një jurist i shquar britanik.
Kryeministrja italiane, Giorgia Meloni, është vënë në krye të të pesë listave të partisë Vëllezërit e Italisë (Fratelli) në zgjedhjet për Parlamentin Evropian. Ajo nuk do të marrë vendin e një eurodeputeti, por dëshiron të përdorë zgjedhjet e qershorit për të testuar popullaritetin e saj.
Ashtu si Marine Le Pen, ajo ka hequr dorë nga armiqësia e saj e mëparshme ndaj BE-së, monedhës së vetme euro, dhe ndryshe nga rivali i saj i urryer Matteo Salvini, i cili me krenari mbante një bluzë me Vladimir Putin mbi të, Meloni qëndron drejtpërdrejt me qeveritë kryesore të BE-së dhe SHBA-në. në thirrjen për dëbimin e ushtrisë pushtuese ruse nga territori i Ukrainës.
E djathta populiste është po aq e copëtuar dhe nuk ka programe apo vizione të përbashkëta sa e majta apo partitë kristiane demokratike apo liberale të venitura në Europë. Që nga zgjedhjet e para të drejtpërdrejta në 1979 ka pasur jo më pak se 16 grupe të ndryshme politike të ekstremit të djathtë me prioritete të ndryshme shpesh konkurruese për atë që BE-ja duhet të bëjë.
Ata janë të bashkuar vetëm për të qenë të etur për ndihmat dhe ndihmën e BE-së.
Viktor Orbán ose Jarosław Kaczyński i Polonisë vazhdojnë të sulmojnë propozimet nga Brukseli për të mbështetur gratë, ose homoseksualët, ose për të trajtuar ndryshimet klimatike ose pesticidet helmuese të përdorura në bujqësi, por ata nuk ëndërrojnë për asnjë moment të ndjekin shembullin britanik të Brexit dhe të largohen nga BE.
Zgjedhjet e këtij viti nuk janë të vështira për t’u parashikuar.
E drejta myslimanofobe, e identitetit kombëtar do të fitojë disa vende. E majta Socialdemokrate nuk është ajo që ishte veçanërisht në Francë dhe Gjermani. Liberalët vazhdojnë të zbehen.
Ekziston një shembull i ndritshëm i suksesit socialdemokrat dhe ai është Partia Laburiste me pamje të re nën Sir Keir Starmer, e cila ka shkundur ndikimin e së majtës demagogjike të Britanisë me përbuzjen e saj për vlerat dhe politikën euro-atlantike dhe një urrejtje obsesive ndaj Izraelit në kufi. antisemitike.
Në Britani, të gjitha sondazhet kanë thënë për më shumë se një vit se një fitore e madhe zgjedhore për Partinë Laburiste të post-Jeremy Corbyn, nën liderin e saj avokat të kujdesshëm, të kujdesshëm dhe në mes të rrugës, Keir Starmer, po shkon drejt. një fitore të madhe.
Konservatorët e epokës së Brexit përballen me një zhdukje.
Boris Johnson, i cili bëri fushatë kundër BE-së që nga vitet 1990 si propagandues i Daily Telegraph, dikur shkroi për një “BE naziste të kontrolluar nga Gestapo” e ka kthyer fitoren plebishitare në Britani të Eurofobisë të vitit 2016 në hi në gojë dhe në sytë e anti-evropianëve. si në Britani ashtu edhe më gjerë.
Laburistët guxojnë të rrezikojnë sërish të ndezin zjarrin dhe tërbimin e Brexit-it, kështu që për momentin flet sa më pak për Evropën dhe partitë politike britanike, BBC-në dhe shtypin refuzojnë t’i marrin seriozisht zgjedhjet e Parlamentit Evropian.
Pra, mos prisni ndonjë përparim dramatik në këto zgjedhje për Parlamentin Evropian.
Mozaiku i politikës evropiane është i përbërë nga gjithnjë e më shumë ngjyra dhe pjesë.
Qeveritë e kombeve të mëdha dhe të qendrës së djathtë të madhe (EPP), të qendrës së majtë (Socialistët dhe Demokratët) dhe Liberalët (ALDE) duhet të varen nga shumica e tyre e kombinuar.
Nëse e djathta ekstreme nacionaliste, e majta ekstreme, të Gjelbërit dhe partitë e ndryshme të vogla të pavarura kombinojnë forcat dhe votojnë taktikisht, ata mund të bllokojnë riemërimin e Ursula von der Leyen si Presidente të Komisionit Evropian për 2024-2029.
Por kjo është relativisht e parëndësishme.
Jo që kur Jacques Delors, i cili doli në pension 30 vjet më parë, BE-ja nuk kishte një president të fuqishëm. Që atëherë, krerët e qeverive të vendeve kryesore evropiane janë siguruar që ata të jenë në krye dhe presidenti i Komisionit është në gjendje të bëjë vetëm atë që ata miratojnë.
Eurodeputetët kanë një fuqi nominale të bashkëvendosjes me Këshillin Evropian të Ministrave (kryetarët e qeverive), por në realitet, është e njëjta fuqi si Senati i SHBA-së që mund të këshillojë dhe miratojë, por jo të parashtrojë një program të plotë politikash si parlamentet kombëtare ekzistojnë për të bërë.
Mbetet për t’u krijuar një politikë apo sistem qeverisjeje vërtet pas ose mbikombëtare për Evropën.
Votuesit evropianë nuk e marrin Parlamentin Evropian me asgjë të ngjashme me seriozitetin dhe rëndësinë që ata i kushtojnë parlamenteve të tyre kombëtare.
*Denis MacShane është ish-ministër i Shtetit i Mbretërisë së Bashkuar për Europën dhe Amerikën e Veriut
/Përshtati në shqip: Argumentum.al
