Boshko Jakshiç-[i]
Franca jofunksionale mund të sjellë ndërmend Bosnjë e Hercegovinen, sepse dy “entitetet” e saj, shefi i shetit dhe shefi i qeverisë mbështesin qëndrime që janë të ndryshme në gjithçka.
Tabuja është shkelur. Pas Amerikës së Donald Trampit dhe Italisë së Xhorxhia Melonit, e djathta ekstreme franceze, për vite të tëra e përbuzura e jetës politike, theu kordonin sanitar, në zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare shënoi një sukses historik, është në pragun e formimit të qeverisë dhe kësisoj të hapë një fuçi të panjohur dhe të stuhishme të bashkëjetesës së presidentit centrist dhe kryeministrit të tij.
Presidenti Emanuel Makron rrezikoi në mënyrë spektakolare kur, pas humbjes në zgjedhjet për Parlamentin Europian, shpërndau parlamentin dhe caktoi zgjedhje të parakohëshme. Rrezikoi dhe humbi besimin e zgjedhësve si dhe respektin e besnikërinë e të gjithë ndjekësve të tij. Era e tij po i afrohet fundit, pa marrë parasysh faktin se do të qëndrojë në Pallatin Elizè deri në fund të mandatit, në vitin 2027.
Tetë milionë zgjedhës votuan më shumë në muajin qershor, por nuk u mobilizuan për Makronin, por kundër tij. Në vendin e ndarë zgjedhësit e së djathtës dhe të së majtës u bashkuan rreth liderve të tyre në mënyrë që, vetëm dy vite posi i’a rinovuan besimin për një mandat të dytë, e ndëshkuan presidentin për shkak të stilit teknokrat, neoliberal dhe arrogant të qeverisjes jashtë prekjes me realitetin dhe reformat jopopullore të sistemit të pensioneve që shkaktuan protesta masive.
Është tërësisht e mundur të ndodhë diçka e paimagjinueshme: e djathta ekstreme për herë të parë në historinë e vendit të marrë postin e kryeministrit dhe të kontrollojë një numur të rëndësishëm vendesh në qeveri. Nacionalistët antiemigracionistë të partisë Grumbullimi Popullor (RN) – të cilët janë në hije të së fuqishmes Marin le Pen, i drejton kryetari 28-vjeçar, fëmija karizmatik i emigrantëve Jordan Bardella – kanë fituar 33 përqind të votave, rreth tetë milionë, dy herë më shumë se në zgjedhjet e vitit 2022.
Rezultatet e raundit të parë nuk japin projeksione shpresëdhënëse. Nëse RN pas 7 korrikut fiton shumicën absolute me 289 vende në parlament, ecuria e pritshme do të jetë bashkëjetesa e tensionuar mes presidentit dhe kryeministrit. Bardella ka paralajmëruar s enë këto rrethana nuk do të kërkojë nëse parlamenti i ri do të formohet me 18 korrik.
Marin le Pen deklaroi se doreheqja e Makronit do të ishte zgjidhja e vetme: Presidenti nuk e dëshiron një gjë të tillë, e është e mundshme që në të ardhmen të ketë një periudhë krize politike. Parlamenti do të bllokohej, do të ketë bisedime të gjata për kryeministrin dhe qeverinë e re, ndoshta pa marrëveshje, gjë që është paralajmërim për një të ardhme të stuhishme dhe të panjohur të së vetmes antare të BE-së e cila është edhe anëtare e përherëshme e KS të OKB-së, njëra prej fuqisë bërthamore të Europës Perëndimore dhe ekonomia e dytë për nga fuqia e Europës.
Franca jofunksionale mund të sjellë ndërmend Bosnjë e Hercegovinin, sepse dy “entitetet” e saj, shefi i shetit dhe shefi i qeverisë mbështesin qëndrime të cilët janë të ndryshëm në gjithçka.
Në vendin e dytë është koalicioni i majtë Fornti i Ri Popullor (NFP), në të cilin bën pjesë edhe partia radikale e majtë Franca e Panënshtrueshme (LFI), me 28 përqind. Koalicioni i Makronit “Sëbashku” me 22 përqind të votave përjetoi fjasko dhe do të humbë më shumë se gjysmën e deputetëve. Blloku i tij është “pothuajse i fshirë”, deklaroi le Peni meqënëse ka shkatërruar ambicjet e presidentit për t’u bërë lider i Europës dhe që Franca të udhëheqë Unionin në përballje me sfidat gjeopolitike dhe ekonomike.
‘Shefi i shtetit e ka shtyrë Francën nën rrotat e autobuzit, autobuzi ka vazhduar më tej pa u frenuar dhe tani është parkuar para dyerve të Matinjonit” (selia e kryeministrit dhe e qeverisë), shkruan në artikullin redaksional gazeta liberale “Liberation”. “Emanuel Makroni pati gjithçka ose pothuajse gjithçka”, shkruan gazeta konservatore “Le Figaro”. “Humbi gjithçka kishte”.
Shumë gjëra varen nga marrëveshjet politike që mund të bëjnë rivalët në prag të raundit të dytë. Makroni po përpiqet përsëri të animojë trupin zgjedhor. Ka bërë thirrje për një front të bashkuar në mënyrë që të bllokohet RN-ja. Në të kaluarën, e djathta tradicionale dhe partitë e majta janë marrë vesh për të evituar shpërndarjen e votave, por kjo taktikë, e njohur si “fronti republikan”, kësaj here nuk dihet nëse është e mundur. Pakkush e dëgjon më presidentin.
Kryeministri Gabrijel Attal, i cili ndoshta do të jetë i detyruar të tërhiqet pas raundit të dytë, ka deklaruar se e djathta është në “dyert e pushtetit”. Lideri i së majtës radikale të Francës së panënshtruar –LFI, Zhan Luk Melenshó, deklaroi se do të tërheqë të gjithë kandidatët që kanë arritur vendin e tretë. “Udhëzimet tona janë të qarta dhe të thjeshta: asnjë votë më shumë Grumbullimit popullor – RN” Aleatët e presidentit ndërkohë refuzojnë të mbështesin kandidatët e LFI-së – megjithëse ky është i vetmi obsion real që të ndalen kandidatët e së djathtës ekstreme.
Doli e vërtetë se Le Peni i’a arriti të ribrendojë imazhin e partisë së njohur dikur për kundështimin e BE-së dhe antisemitizmin. Taktika doli se ishte e suksesshme dhe tërhoqi “votuesit e braktisur” të pakënaqur me rritjen e pandalshme të shpenzimeve të jetës, shqetësimit për emigrantët dhe pasigurinë personale për shkak të rritjes së kriminalitetit.
Bardella ka deklaruar se do të jetë kryeministër i të gjithë francezëve, por do të bëjë një “politikë pa kompromis” e cila është pothuajse e kundërta e asaj të Makronit. RN, si edhe shumica e partive europiane të së djathtës ekstreme, pas Brexit-it kanë hequr dorë nga ideja për braktisjen e BE-së, por kërkojnë të rishqyrtohen kontributet franceze në buxhetin e Unionit dhe, refuzimi Agjendën e gjelbër, paralajmëron konflikte me Brukselin.
Bardella ka deklaruar se partia e tij, e akuzuar për afërsi me Vladimir Putinin, nuk do ta kundërshtojë politikën në Ukrainë, por pa dërgimin e instruktorëve francezë dhe pa goditjen e shënjestrave në Rusi me raketa me largësihedhje të largët. Franca nuk është udhëheqëse e Europës në kundërvënien ndaj agresionit të Putinit e kësisoj është në rrezik edhe aleanca e NATO-s në kohën e luftës kundër agresionit rus.
Fakti që e djathta ekstreme franceze për herë të parë pas Luftës së Dytë Botërore doli si fituese në zgjedhje, ka tejçuar dallgë në tërë Europën liberale e cila po përballet me yryshin e forcave të djathta populiste, të cilat mbrojtjen e sovranitetit kombëtar e vënë para integrimit kontinental. Demokracia është në rrezik.
“Duhet të jemi të vetëdijshëm se Europa është e vdekshme”, tha Makroni në prill të këtij viti. “Mund të vdesë, por nëse do të vdesë varet ekskluzivisht nga zgjedhjet tona”.
Djathtistët europianë kanë përshëndetur me duartrokitje suksesin e Grumbullimit Popullor. Kryeministri hungarez Viktor Orban duhet të jetë i gëzuar, i cili sëbashku me të djathtët ekstremë nga Austria, Portugalia dhe Republika Çeke kanë paralajëmruar formimin e grupimit “Patriotët për Europën”, brenda Parlamentit Europain.
Heret a vonë, ndoshta edhe këtë të dielë, Grumbullimi Popullor do të marrë pushtetin, ndërsa qeverinë të cilën do ta udhëheqë Bardella gjë që është lajm i keq për Ballkanin Perëndimor: ndërsa rishikohen drejtimet e ardhshme të BE-së, djathtistët janë ashpërsisht kundër zgjerimit të BE-së dhe integrimeve të reja.
*Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/kolumne/evropa-na-francuskom-raskrscu-966605
