Udhëheqësit e Bashkimit Evropian janë mbledhur për një samit urgjent në Bruksel për të adresuar shqetësimet e përshkallëzuara të sigurisë pas pezullimit të ndihmës ushtarake të Shteteve të Bashkuara për Ukrainën.
Gjatë samitit, liderët evropianë janë fokusuar kryesisht në forcimin e angazhimeve të tyre të mbrojtjes dhe sigurimin e mbështetjes së vazhdueshme për Ukrainën.
Takimi është samiti i parë i 27 kombeve që nga një takim shpërthyes në Shtëpinë e Bardhë në Uashington, DC, javën e kaluar midis Presidentit të SHBA Donald Trump dhe ukrainasit Volodymyr Zelenskyy. Administrata Trump ka njoftuar që atëherë një ngrirje të ndihmës ushtarake dhe pezulluar ndarjen e inteligjencës me Ukrainën – vendime që mund të kenë pasoja të tmerrshme për përpjekjet e luftës të Ukrainës.
Natacha Butler e Al Jazeera, duke raportuar nga Brukseli, tha se ekziston një frikë e vërtetë midis liderëve të BE-së se SHBA po ndryshon kursin kur bëhet fjalë për mbështetjen për Ukrainën.
“Ekziston një frikë e vërtetë se SHBA-ja mund të largohet dhe ta lërë Evropën vulnerabël ndaj agresionit rus,” tha ajo.
Mes të pranishmëve në Bruksel ishin presidenti Zelenskyy, presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen, presidenti i Këshillit Evropian Antonio Costa dhe Presidenti francez Emmanuel Macron, të cilët në fjalët e të mërkurës thanë se Rusia nuk po kërcënon më vetëm Ukrainën, por gjithashtu është potencialisht tani një kërcënim serioz për Evropën.
Këtu janë disa nga pikat kryesore të samitit:
Shpenzimet e mbrojtjes do të rriten në të gjithë Evropën
Një nga rezultatet kryesore të samitit është një angazhim i ripërtërirë nga liderët evropianë për të rritur buxhetet e tyre të mbrojtjes.
Me luftën në Ukrainë që vazhdon dhe BE-ja kërkon të mbështetet më pak në mbështetjen e SHBA-së, udhëheqësit diskutuan mënyrat për të përmirësuar aftësitë ushtarake të Evropës. Komisioni Evropian propozoi masa të tilla si fleksibiliteti fiskal dhe madje edhe huamarrja e përbashkët për të ndihmuar vendet anëtare të rrisin shpenzimet e tyre të mbrojtjes.
Von der Leyen paralajmëroi se Ukraina – dhe Evropa në tërësi – kanë mbërritur në një “moment ujëmbledhës”.
“Evropa përballet me një rrezik të qartë dhe të pranishëm, dhe për këtë arsye, Evropa duhet të jetë në gjendje të mbrohet, të mbrohet. Ne duhet ta vendosim Ukrainën në një pozicion për të mbrojtur veten dhe për të nxitur për paqe të qëndrueshme dhe të drejtë”, tha ajo.
Kryeministri hungarez Viktor Orban bëri thirrje gjithashtu për forcimin e aftësive mbrojtëse të kombeve evropiane.
Pas një takimi me Macron në Francë të mërkurën, Orban shkoi te X për të deklaruar: “Takimet e mia në Francë konfirmuan se megjithëse mund të mos pajtohemi për modalitetet e paqes, ne pajtohemi se duhet të forcojmë aftësitë mbrojtëse të kombeve evropiane.”
Kryeministri i Luksemburgut, Luc Frieden, përsëriti nevojën që Evropa të rrisë aftësitë e saj mbrojtëse, duke thënë se kjo duhet të ndodhë edhe nëse disa vende anëtare nuk pajtohen.
“Ne kemi nevojë për më shumë mbrojtje evropiane dhe nëse një ose dy vende nuk duan të ndajnë këtë pikëpamje, mendoj se të tjerët duhet të shkojnë përpara sa të munden. Dhe kjo është ajo për të cilën unë jam duke mbrojtur”, tha Frieden para takimit në Bruksel.
“Jo vetëm”: Mbështetje e fortë për Ukrainën dhe Zelenskyy
Zelenskyy ka vazhduar të marrë mbështetje të fortë nga udhëheqësit evropianë, të cilët diskutuan gjithashtu zgjerimin e ndihmës ushtarake dhe garancitë e mundshme të sigurisë për Ukrainën.
Zelenskyy falënderoi liderët evropianë për mbështetjen e tyre të vazhdueshme, duke thënë se kjo do të thotë se Ukraina nuk ishte “e vetme” në luftën e saj për të zmbrapsur pushtimin e Rusisë.
“Është shumë e rëndësishme që ju i keni dhënë një sinjal të fortë popullit ukrainas,” tha ai.
Zelensky u kërkon liderëve të BE-së të mbështesin idenë e armëpushimit në ajër dhe det
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky u ka bërë thirrje liderëve të BE-së në Bruksel që të mbështesin idenë e armëpushimit në ajër dhe në det në një përpjekje për të arritur paqen në Ukrainë.
“Të gjithë duhet të sigurohen që Rusia, si burimi i vetëm i kësaj lufte, të pranojë nevojën për t’i dhënë fund. Kjo mund të vërtetohet nga dy forma heshtjeje që janë të lehta për t’u vendosur dhe monitoruar, domethënë, pa sulme ndaj energjisë dhe infrastrukturës tjetër civile – armëpushim për raketa, bomba dhe dron me rreze të gjatë dhe e dyta është armëpushimi në ujë, që do të thotë asnjë operacion ushtarak”, tha ai.
Kancelari gjerman në largim, Olaf Scholz, përsëriti një refuzim të çdo “paqeje të diktuar” në Ukrainë, ndërsa bisedimet midis Uashingtonit dhe Moskës ushqejnë frikën e një zgjidhjeje të pafavorshme që po i imponohet Kievit.
“Është shumë e rëndësishme që të sigurohemi që Ukraina nuk duhet të pranojë një paqe të diktuar, por se është një paqe e drejtë dhe e drejtë që garanton sovranitetin dhe pavarësinë [e Ukrainës]”, tha Scholz.
“Koalicioni i të gatshmëve”
Të paktën 20 vende, kryesisht vende evropiane dhe të Komonuelthit, kanë shprehur interes për t’u bashkuar me një “koalicion të gatshmëve” të propozuar këtë javë nga Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar Keir Starmer për të mbështetur Ukrainën.
Starmer tha se Mbretëria e Bashkuar, Franca dhe vende të tjera do të formojnë këtë koalicion për të hartuar plane për t’i ofruar mbështetje Ukrainës në rast të një marrëveshjeje paqeje për t’i dhënë fund luftës së Rusisë.
Vendet që kanë treguar publikisht se do të konsideronin dërgimin e paqeruajtësve për të zbatuar një marrëveshje përfshijnë Australinë, Irlandën, Luksemburgun, Belgjikën dhe Turqinë, e cila ka ushtrinë e dytë më të madhe në NATO pas SHBA-së.
Një numër vendesh të tjera nuk e kanë përjashtuar dërgimin e ushtarëve, përfshirë Kanadanë, Danimarkën dhe Suedinë.
Ndërsa detajet mbeten në diskutim, mesazhi ishte i qartë: Evropa mbetet e bashkuar në mbështetjen e Kievit përballë Rusisë.
“Evropa në tërësi është vërtet e aftë të fitojë çdo konfrontim ushtarak, financiar, ekonomik me Rusinë. Ne jemi thjesht më të fortë”, tha kryeministri polak Donald Tusk. “Ne thjesht duhej të fillonim të besojmë në të. Dhe sot duket se po ndodh.”
Ndihma ushtarake
Gjatë samitit, kryeministri belg Bart De Wever tha se vendi i tij pret të dorëzojë avionë luftarakë F-16 për betejë në Ukrainë në vitin 2026. Ai tha se dorëzimi i premtuar i avionëve ishte vonuar sepse Belgjika po pret dorëzimin e F-35-ve të rinj për t’i zëvendësuar ato.
Nga ana e saj, Suedia tha se do të dërgojë deri në tetë avionë luftarakë Gripen për të marrë pjesë në një mision të NATO-s për të kontrolluar hapësirën ajrore të Polonisë, e cila kufizohet me Ukrainën.
Masa vjen pasi Suedia pezulloi planet për të dërguar avionët e saj luftarakë Gripen të zhvilluara në vend në Ukrainë vitin e kaluar.
Franca propozon zgjatjen e parandalimit bërthamor
Një moment veçanërisht i dukshëm në samit erdhi nga Macron, i cili propozoi shtrirjen e ombrellës së parandalimit bërthamor të Francës në vendet e tjera të BE-së.
Një veprim i tillë synon të forcojë pozicionin mbrojtës të Evropës. Megjithatë, ajo u prit me reagime të ndryshme. Ndërsa disa udhëheqës e mirëpritën idenë, të tjerë shprehën shqetësime rreth kompleksitetit të politikës bërthamore brenda BE-së.
Polonia dhe vendet baltike e mirëpritën propozimin e Macron.
Scholz shprehu rezerva, duke theksuar sistemin ekzistues të parandalimit të NATO-s dhe duke mbrojtur në vend të kësaj për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes në të gjithë Evropën.
I pyetur për të komentuar ofertën e Francës, Scholz tha: “Ajo që ne kemi për sa i përket përfshirjes bërthamore, … nuk mendoj se duhet hequr dorë”.
Pavarësisht nga mbështetja e fortë për rritjen e aftësive mbrojtëse, ndasitë mbetën mbi mënyrën se si të financoheshin përpjekjet e rritura të mbrojtjes të Evropës. Disa vende, duke përfshirë Hungarinë, kanë shprehur skepticizëm rreth planeve të përbashkëta të financimit dhe angazhimeve të propozuara për mbrojtjen.
Si ka reaguar Rusia ndaj samitit urgjent?
Rusia, ndërkohë, tha se nuk do të pranonte praninë e paqeruajtësve evropianë në Ukrainë, duke pretenduar se kjo do të sinjalizonte përfshirjen e drejtpërdrejtë të NATO-s në luftë.
Kremlini gjithashtu e kritikoi ashpër si “jashtëzakonisht konfrontuese” paralajmërimin e Macron të mërkurën për atë që ai e quajti “kërcënimi i Rusisë për Evropën” dhe nevojën për unitet.
Fjalimi i tij tregoi se Franca po mendon për “vazhdimin e luftës”, tha ministri i jashtëm rus Sergej Lavrov.
Ndërsa samiti nënvizoi vendosmërinë e Evropës për të mbështetur Ukrainën dhe për të rritur aftësitë e saj mbrojtëse, ai zbuloi gjithashtu debate të vazhdueshme mbi financimin dhe drejtimin strategjik.
Muajt e ardhshëm do të jenë jetik ndërsa liderët e BE-së punojnë për t’i zhvendosur këto diskutime në veprime konkrete, duke siguruar që Evropa të mund të mbajë rolin e saj në mbështetjen e Ukrainës duke përforcuar sigurinë e saj.
/Argumentum.al
