Nga Nikita Smagin–Carnegieendowment
Afrimi midis Moskës dhe Uashingtonit që filloi pas inaugurimit të Donald Trump si president i Shteteve të Bashkuara ka ndezur shpresat jo vetëm për një fund të luftës në Ukrainë, por edhe se ajo mund të formësojë rezultatin e çështjeve diplomatike të gjata. Irani i ka parë me shqetësim të veçantë zhvillimet, duke u shqetësuar se mund të bëhet një mjet pazaresh në kthimin diplomatik midis Moskës dhe Uashingtonit.
Biseda telefonike e fundit midis Trump dhe homologut të tij rus Vladimir Putin vetëm sa shtoi dyshimet e Teheranit. Më shqetësuese për Teheranin ishte deklarata e Shtëpisë së Bardhë se Putin dhe Trump “ndanin pikëpamjen se Irani nuk duhet të jetë kurrë në një pozicion për të shkatërruar Izraelin”. Duke pasur parasysh se një sulm izraelit ndaj programit bërthamor të Iranit duket më afër se kurrë, kjo mund të lexohet si gatishmëria e Moskës për të sakrifikuar Teheranin për qëllimin më të madh të rivendosjes së lidhjeve me Uashingtonin. Por a ka ndonjë të vërtetë për këtë?
Nuk ka asgjë të re në dyshimet midis Rusisë dhe Iranit: në të vërtetë, kujdesi ndaj synimeve të Moskës ka qenë prej kohësh i përhapur si në elitën iraniane ashtu edhe në shoqërinë më të gjerë. Arsyet janë të panumërta: ato përfshijnë ndërhyrjet ushtarake të Perandorisë Ruse dhe Bashkimit Sovjetik në Iran dhe, së fundmi, refuzimin e Moskës për të votuar kundër rezolutat e Kombeve të Bashkuara për programin bërthamor të Iranit. Pra, nuk ka asgjë veçanërisht befasuese për frikën iraniane se Moska do të përpiqet t’i shesë ato.
Megjithatë, situata është shumë e ndryshme sot nga ajo që ishte vetëm disa vite më parë. Pas përpjekjeve të Perëndimit për të izoluar Rusinë pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022, marrëdhëniet me Iranin u bënë prioritet për Kremlinin. Irani është tani një partner i rëndësishëm ushtarak dhe vendimtar për disa nga projektet kryesore ndërkombëtare të Moskës, siç është Korridori i Transportit Veri-Jug.
Për më tepër, ngrohja e lidhjeve me Iranin përshtatet mirë me strategjinë e vjetër dekadash të Kremlinit për t’i kthyer shpinën Perëndimit (një trend që lufta në Ukrainë vetëm sa e ka përshpejtuar). As nuk ka asnjë garanci se një marrëdhënie më e mirë me Perëndimin është realisht e arritshme për Kremlinin, veçanërisht duke pasur parasysh se Rusia është ende objektivi i kaq shumë sanksioneve perëndimore. Vetë përvoja e Iranit tregon se sanksionet janë të lehta për t’u vendosur, por jashtëzakonisht të vështira për t’u hequr. Dhe edhe nëse Kremlini arrin të arrijë një marrëveshje me Trump, Rusia është ende e sanksionuar nga juridiksione të tjera, duke përfshirë Bashkimin Evropian, Japoninë dhe Kanadanë. Me fjalë të tjera, lehtësimi i sanksioneve do të jetë një proces i gjatë dhe kompleks.
As Kremlini nuk ka gjasa të fillojë befas të besojë se e ardhmja e Rusisë qëndron në Perëndim. Sigurisht, zyrtarët rusë mund të përpiqen të heqin sanksionet ose të tundojnë kompanitë perëndimore të kthehen në tregun rus. Por – cilido qoftë rezultati i negociatave mbi Ukrainën – “strumbullari drejt Lindjes” i shumëpërfolur do të mbetet gurthemeli i politikës së jashtme ruse.
Për sa kohë që lidhjet më të ngushta me vendet joperëndimore janë një synim i rëndësishëm për Rusinë, do të jetë e vështirë për Moskën të sakrifikojë Iranin: është shumë i rëndësishëm ekonomikisht, logjistikisht dhe si një terren testimi për forma të reja të bashkëpunimit ndërkombëtar. Për këto arsye, negociatat Trump-Putin nuk përbëjnë kërcënim për marrëdhëniet afatgjata midis Moskës dhe Teheranit.
Megjithatë, në afat të shkurtër, mund të ketë gunga në rrugë. Situata në Lindjen e Mesme për momentin është e tillë që pozicioni i Iranit mund të ndryshojë në mënyrë dramatike. Shanset që Izraeli të godasë programin bërthamor të Iranit po rritet dita ditës. Dhe letra e fundit e Trump drejtuar liderit suprem të Iranit la të kuptohet për të njëjtin rezultat: në mision, Shtetet e Bashkuara i dhanë Teheranit dy muaj për të nënshkruar një marrëveshje të re mbi programin e tij bërthamor ose të përballet me pasoja të rënda.
Nëse ka sulme izraelite dhe/ose të SHBA-së kundër Iranit, nuk është e vështirë të parashikohet reagimi i Rusisë. Moska do ta dënonte një sulm të tillë nga shqetësimi i vërtetë se ai mund të çonte në ndryshimin e regjimit ose një luftë civile, e cila do të rrezikonte të gjitha investimet e Rusisë në Iran në vitet e fundit. Në të njëjtën kohë, Moska nuk dëshiron ta shohë Iranin të marrë një armë bërthamore.
Një rezultat ideal për Moskën do të ishte nëse ajo do të përfshihej në një marrëveshje bërthamore midis Teheranit dhe Uashingtonit – ndoshta duke pasur parasysh rolin e sigurimit të zbatimit të një marrëveshjeje të tillë. Për këtë arsye, Kremlini ka pranuar të jetë ndërmjetës në bisedimet mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit. Problemi i vetëm është se këto bisedime nuk kanë filluar ende sepse Irani ka refuzuar vazhdimisht të angazhohet me Trump nën kërcënimin e forcës. Nëse kjo vazhdon, nuk do të ketë nevojë për ndërmjetësim rus dhe një skenar ushtarak do të bëhet më i mundshmi.
Nuk ka asnjë mënyrë që Rusia të përpiqet të mbrojë Iranin nga një sulm: rreziku i një konfrontimi të drejtpërdrejtë me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin do të ishte shumë i madh. Edhe shitja e diskutueshme e pajisjeve ushtarake ruse në Iran do të kishte pak efekt në rrjedhën e një konfrontimi të tillë. Disa njësi të mbrojtjes ajrore dhe avionë luftarakë nuk mund ta shpëtojnë Teheranin nga fuqia e kombinuar e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit. Edhe për të pasur një shans për të mbrojtur siç duhet Iranin, Rusia do të duhej të kishte shpenzuar shumë vite duke e furnizuar Iranin me armë.
E gjithë kjo do të thotë se Rusia ka të ngjarë të kërkojë të sigurojë Shtetet e Bashkuara se nuk do të përfshihet nëse Uashingtoni hyn në një bllokim ushtarak me Iranin. Duke qenë se Rusia nuk mund të shpresojë seriozisht të ndikojë në rezultatin, ka më shumë kuptim të paketohet neutraliteti i saj si një lëshim ndaj Uashingtonit që mund t’i ndihmojë të dyja palët të arrijnë një marrëveshje më të gjerë për luftën në Ukrainë. Një krizë e madhe në Lindjen e Mesme nuk do të zgjidhet në Moskë; do të zgjidhet nga trekëndëshi SHBA-Iran-Izrael. Rusia është e destinuar të mbetet mënjanë.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
