Nga Zlatko Kramarić*|ARGUMENTUM
Ambasador i Kroacisë në Shqipëri
I ashtuquajturi “marshim kundër fashizmit” i sotëm ringjalli një pyetje të vjetër: çfarë nënkuptojnë në të vërtetë termat fashizëm dhe antifashizëm në Kroacinë bashkëkohore? Kroacia është një shtet demokratik me zgjedhje të lira, media pluraliste dhe mbrojtje të fuqishme për të drejtat e pakicave. Në një kuadër të tillë, të flasësh për “fashizmin” në një kuptim serioz historik ose shkencor është jashtëzakonisht e vështirë.
Megjithatë, marshimi u formulua si një reagim ndaj “fashizmit” të supozuar. Megjithatë, më zbuluese nuk ishin fjalimet, por pankartat, të cilat ekspozuan se ngjarja kishte pak lidhje me antifashizmin dhe shumë të bënte me kundërshtimin ideologjik ndaj shtetësisë dhe identitetit kombëtar kroat.
- Çfarë është dhe çfarë nuk është fashizmi
Literatura shkencore e përcakton fashizmin mjaft saktë. Karakteristikat e tij kryesore përfshijnë:
kultin autoritar të një udhëheqësi,
heqjen e pluralizmit,
nacionalizmin e dhunshëm,
dominimin e një partie të vetme,
persekutimin sistematik të armiqve të brendshëm.¹
Asnjë nga këto nuk e përshkruan Kroacinë. Retorika e mprehtë ose polarizimi politik nuk është fashizëm; është një shenjë dalluese e çdo demokracie konkurruese.
Kështu, përdorimi i fjalës “fashizëm” për të përshkruar realitetin kroat është analitikisht i gabuar dhe moralisht i papërgjegjshëm.
- Antifashizmi si Mburojë Retorike
Antifashizmi historik ishte një betejë e vërtetë kundër të keqes së vërtetë të nazizmit dhe totalitarizmit. Megjithatë, antifashizmi bashkëkohor shpesh shërben si një mburojë morale për axhenda politike të palidhura.²
Në këtë kuptim, vërejtja e Churchillit se “antifashistët e së ardhmes mund të bëhen vetë fashistë” lexohet më pak si profeci dhe më shumë si një paralajmërim: jo për fashizmin historik, por për imponimin modern të hegjemonisë morale në emër të antifashizmit.³
- Flamujt që Zbulojnë Axhendën e Vërtetë
“Federata Ballkanike – Pa Shtete apo Kombe”
Ky slogan nuk është antifashist – është antikushtetues, antikroat dhe politikisht regresiv. Shtetësia kroate, e konfirmuar ndërkombëtarisht dhe e mbrojtur në luftë, është themeli i rendit të saj demokratik. Ideja e një “federate pa shtete” i përket utopive revolucionare të vjetëruara të shekullit të 20-të.
Organizatorët nuk dhanë përgjigje për pyetjet themelore:
Kush e qeveris një federatë të tillë?
Cili është legjitimiteti i saj?
A është një Jugosllavi e re?
Çfarë institucionesh ka?
Paqartësia është mesazhi: flamuri nuk është një program politik, por një refuzim ideologjik i shtetësisë kroate.
“Një Gjuhë – Një Luftë”
Ky slogan shpërfill faktet gjuhësore të mirëpërcaktuara: Kroatishtja dhe serbishtja janë dy gjuhë politike të standardizuara me norma dhe histori të dallueshme.4
Thirrja për “një gjuhë” është një përpjekje për të fshirë një nga shtyllat e identitetit kroat.
Përdorimi i alfabetit cirilik
Alfabeti cirilik është një alfabet legjitim dhe i mbrojtur në Kroaci, por kur përdoret si mjet provokimi politik dhe jo si shprehje kulturore, ai i shërben vetëm teatrit ideologjik, jo të drejtave të pakicave.
- Rrezikimi i Supozuar i Minoriteteve – I Pambështetur në Fakt
Pretendimet se serbët ose minoritetet e tjera në Kroaci janë të rrezikuara strukturalisht nuk kanë asnjë bazë në realitet ose në analizën ligjore.5
Kroacia në fakt ka një nga kornizat më të forta të të drejtave të minoriteteve në BE.
Ndodhin incidente – siç ndodhin kudo – por ato nuk janë as sistematike dhe as të nxitura nga shteti.
- Pacifizmi si Luks Ideologjik
Në një epokë të përcaktuar nga agresioni i Rusisë kundër Ukrainës, pacifizmi mund të jetë moralisht tërheqës, por është politikisht i pambështetshëm. Kroacia është pjesë e arkitekturës evropiane të sigurisë.
Antifashizmi i shkëputur nga realizmi gjeopolitik bëhet thjesht një qëndrim moral.
- “Ur-fashizmi” i Eco-s dhe Kroacia
Umberto Eco e përshkruan “ur-fashizmin” si një grup tendencash kulturore dhe jo si një sistem politik.6
I aplikuar në Kroaci, mund të gjesh teprime retorike ose politikë të nxehtë identiteti – por jo ur-fashizëm strukturor.
Kroacia nuk ka kult të një udhëheqësi, nuk ka shtypje të fjalës, nuk ka institucione autoritare.
- Përfundim: Anti-kroat, jo antifashist
Ngjarja që pamë nuk ishte një protestë kundër fashizmit – sepse fashizmi mungon në jetën politike kroate.
Ishte një protestë kundër Kroacisë si një bashkësi politike dhe kombëtare.
Kjo formë e antifashizmit nuk është moral; është një lojë kostumesh politike, qëllimi i së cilës nuk është mbrojtja e lirisë, por delegjitimimi i sovranitetit kroat.
***
1. Robert O. Paxton, The Anatomy of Fascism (New York: Knopf, 2004).
2. Emilio Gentile, The Struggle for Modernity (Palgrave Macmillan, 2003).
3. Discussed in multiple analyses of Churchill’s post-war speeches.
4. Snježana Kordić, Language and Nationalism (Zagreb: Durieux, 2010).
5. European Commission, Country Report: Croatia, various years.
6. Umberto Eco, “Ur-Fascism,” New York Review of Books, 1995.
*Zlatko Kramarić është publicist, autor dhe diplomat kroat, i cili aktualisht shërben si ambasador në Shqipëri. Më parë profesor universiteti dhe politikan, ai është i njohur për punën e tij në letërsi, studime kulturore dhe histori rajonale.
© 2025 Argumentum
