Dr. Srđa Pavlović*
Bazuar në përvojën time të mëparshme dhe njohuritë e fituara, si dhe në diskutimet e shpeshta me kolegë që merren me Rusinë në më shumë detaje dhe cilësi sesa unë, mund të them se nuk kam asnjë dilemë nëse Moska e sheh Malin e Zi si pjesë të sferës së saj të ndikimit.
Ky vizion, duhet pranuar, është i tërthortë dhe disi më kompleks se ai që zbatohet për zonat tradicionale të ndikimit të fuqive të mëdha. Moska e sheh Malin e Zi përmes dylbive politike dhe fetare të Beogradit.
“Dega” më e fuqishme politike ruse në Ballkan është Serbia, ose më saktë, Kisha e Serbisë si një institucion fetar dhe politik. Bota Serbe, me të gjithë aktorët e saj rajonalë dhe lokalë, përfshirë strukturën sunduese në Mal të Zi, është një segment integral i Botës Ruse.
Këto dy njësi operative ruse në Ballkan e shohin Malin e Zi si një provincë ende “në arrati” dhe po bëjnë gjithçka që munden për ta rikthyer atë në përqafimin e tyre neo-imperial. Suksesi i tyre varet kryesisht nga pozicioni që do të ketë SHBA-ja në lidhje me sferat e ndikimit neo-imperial. Hapi i fundit amerikan drejt autoritarizmit dhe dhunës (forcës) si model i marrëdhënieve ndërkombëtare i hap mundësinë Rusisë që të punojë hapur dhe pa tërheqje për realizimin e ëndrrës së saj neo-imperiale dhe të shpërfillë rendin ndërkombëtar që Amerika krijoi pas viteve 1918/1945, dhe më pas e shkatërroi gjatë dekadës së fundit.
Kjo mundësi dhe liri veprimi transferohet edhe në pikat e para të Rusisë në Ballkan, siç është Serbia.
Unë e përkufizoj këtë proces si “folezim autoritarizmi”, duke pasur parasysh konceptin sociologjik të hershëm të Milica Bakić-Hayden (“folezim orientalizmash”).
Pse është i rëndësishëm hapi amerikan drejt autoritarizmit dhe izolacionizmit për Malin e Zi dhe si u jep dorë të lirë aktorëve lokalë të “botës” serbo-ruse?
Ky kthim i Malit të Zi në përqafimin neo-imperial të Serbisë dhe Rusisë po punohet me kujdes dhe me kujdes. Struktura sunduese në Mal të Zi po përpiqet të zbehë dhe zbutë manifestimet e përkatësisë së saj ideologjike, politike, kulturore dhe fetare.
Një nga taktikat që përdor në këtë vepër është narrativa e pajtimit përmes së cilës strukturat qeverisëse dhe Kisha e Serbisë e projektojnë veten si tolerante dhe të hapura për dialog mbi dallimet.
Megjithatë, në praktikë, karakteri mashtrues i këtij narrativi manifestohet qartë, sepse nuk bazohet në të vërtetën dhe respektin për dallimet, por në mohimin (historik dhe jo vetëm) dhe presionin administrativ për të imponuar një vizion të së ardhmes së Malit të Zi.
Një taktikë tjetër është angazhimi deklarativ i strukturave qeverisëse ndaj procesit të integrimit në BE. Ky kuadër integrues po fillon të paraqitet si një hapësirë barazie dhe qetësimi të përçarjeve të mprehta lokale.
Korniza kushtetuese në të cilën ende ekziston një Mal i Zi sovran dhe i pavarur paraqitet si një nga arsyet kryesore për përçarjet e thella. Prandaj edhe thirrjet gjithnjë e më të shpeshta për të shqyrtuar ndryshimet në Kushtetutë në mënyrë që të arrihet pika optimale e pajtimit para formalizimit të anëtarësimit të Malit të Zi në BE.
Kur këto dy taktika kombinohen dhe legjitimohen (mbulohen?) me kamilavkën metropolitane, krijohet një narrativë politike dehëse që ka fuqi të konsiderueshme mobilizuese në Mal të Zi.
Natyra dehëse e këtij rrëfimi është e tillë që as administrata e BE-së nuk është plotësisht imune ndaj tij, kështu që sytë e Brukselit kohët e fundit janë “hapur gjerësisht” ndaj problemeve të dukshme që thellojnë ndarjet ekzistuese dhe hapin vija të reja të ndarjes së qenies shoqërore në Mal të Zi.
Kjo mbyll një sy sepse administrata e BE-së e sheh këtë proces integrues si një kategori dominuese administrative. Përmbushja formale e kushteve minimale administrative është parësore në krahasim me thelbin dhe cilësinë e hapave që shtetet e reja anëtare duhet (mund?) të ndërmarrin.
Një arsye tjetër për të mbyllur një sy ndaj procesit të dekonstruksionit aktiv të qenies shoqërore në një shtet anëtar të ardhshëm të BE-së është besimi absolut i Brukselit në fuqinë shëruese afatgjatë të kornizave të veta administrative dhe përfitimeve ekonomike. Besohet se këto përfitime, në planin afatgjatë, do të mbulojnë të gjitha llogoret e identitetit dhe ideologjisë që sot njollosin Malin e Zi.
Cinikët mund të argumentojnë se projektet e mëdha të integrimit i japin përparësi formës mbi substancën dhe se ato rrallë marrin parasysh arritjen e kohezionit dhe stabilitetit të brendshëm në shoqëritë që duan të jenë pjesë e këtyre projekteve, dhe se BE-ja nuk është përjashtim.
Rreziku i një fokusi të tillë qëndron në faktin se Mali i Zi mund të bëhet anëtar i BE-së si një shtet formalisht sovran dhe i pavarur, i cili, si një guaskë bosh, është pa kuptim dhe substancë.
/portanalitika.me–Argumentum.al
*Dr. Srđa Pavlović është historian, eseist dhe përkthyes letrar malazez. Ai ka dhënë mësim dhe është i specializuar në historinë moderne politike dhe kulturore të Evropës dhe Ballkanit në Universitetin e Albertës (Edmonton, Kanada). Është autor i disa monografive historike dhe i një numri të madh studimesh shkencore mbi çështjet e identitetit, kombit dhe nacionalizmit. Pavlović është anëtar i ekipeve editoriale të revistave Nationality Papers (Universiteti i Kolumbisë, Nju Jork), Security Dialogue (Universiteti “Shën Cirili dhe Metodi”, Shkup), Treaties and Documents (Universiteti i Mariborit, Slloveni) dhe Malaysian Journal for Social Sciences (Universiteti i Malit të Zi, Podgoricë).
