Nga Philip Acey*
Përpjekja e administratës Trump për të rikonfiguruar politikën e jashtme të SHBA-së për të ruajtur sistemin ndërkombëtar unipolar ka gjeneruar reagime të forta, veçanërisht midis aleatëve të Amerikës në Evropë dhe Kanada. Pjesa më e madhe e kritikave përqendrohet në retorikën dhe veprimet e Trump, në vend të reformave strategjike të synuara për aleancën transatlantike. Ky skepticizëm thekson se çështja më e rëndësishme me të cilën përballet aleanca transatlantike sot është sigurimi i mbështetjes politike nga aleatët e SHBA-së.
Bëhet fjalë për mënyrën se si një hegjemon – SHBA-të – përpiqet të reformojë një sistem ndërkombëtar gjatë kohës së paqes dhe si reagojnë partnerët e vegjël kur sfidohen supozimet e vjetra në lidhje me ndarjen e barrës, kostot dhe hierarkinë. Një aleancë nuk është kurrë statike dhe ka negociata të vazhdueshme në lidhje me këto çështje.
Sot, reagimi mbizotërues midis aleatëve të NATO-s dhe BE-së ka qenë hezitimi, rezistenca dhe, në disa raste, sfida e hapur e kërkesave amerikane për reformë. Shumë nga këto qeveri aleate i janë përmbajtur ngushtësisht kërkesave të SHBA-së, ndërsa nuk kanë dhënë angazhim të vërtetë politik. Kjo strategji – duke iu përmbajtur shkronjës së reformës ndërsa refuzon frymën e saj – mbart rreziqe serioze. Kjo përforcon dyshimet e Trumpit në lidhje me besueshmërinë e aleatëve transatlantikë të Amerikës, ndërkohë që thellon frikën e aleatëve për braktisjen amerikane. Kjo dinamikë, më shumë sesa vetëm retorika e Trumpit, qëndron në zemër të paqëndrueshmërisë aktuale të aleancës transatlantike.
Dilema e Pasigurisë Brenda Aleancës Transatlantike
Ajo që po dëshmojmë është një dilemë klasike e pasigurisë që vepron brenda një aleance dhe jo midis kundërshtarëve. Veprimet e ndërmarra nga njëra palë për të rritur sigurinë interpretohen nga pala tjetër si kërcënime për interesat e veta, duke nxitur kundërmasa që dëmtojnë më tej besimin. Kjo kërcënon ruajtjen e sistemit politik ndërkombëtar unipolar që i ka sjellë dobi SHBA-së, Kanadasë dhe Evropës në mënyrë disproporcionale ndaj pjesës tjetër të botës.
Nga perspektiva e Trump, presioni mbi aleatët për të rritur shpenzimet e mbrojtjes dhe për të marrë përsipër një ndarje më të madhe të barrës dhe përgjegjësi për sigurinë e tyre kombëtare synon të forcojë frenimin dhe ta përshtatë aleancën transatlantike me një epokë të konkurrencës së ripërtërirë të fuqive të mëdha me Kinën dhe Rusinë. SHBA-ja – si hegjemonia aktuale – mban pjesën më të madhe të kostove dhe rreziqeve që lidhen me mbështetjen e sistemit ekzistues ndërkombëtar. Ndërsa konkurrentë pothuajse të barabartë si Kina dhe Rusia kanë dalë në pah, administrata Trump ka vënë gjithnjë e më shumë në pikëpyetje nëse marrëveshja aktuale e ndarjes së barrës mbetet e qëndrueshme, duke interpretuar mungesën e mbështetjes së aleatëve si “kalërim falas”. Në të kundërt, administrata Obama shprehu shqetësime të ngjashme, por e cilësoi sjelljen e Evropës si “vetëkënaqësi strategjike”.
Administrata Trump ka vepruar me vendosmëri mbi shqetësimet e administratave të mëparshme të SHBA-së se marrëveshja ekzistuese e sigurisë me NATO-n dhe aleatët evropianë është e paqëndrueshme. Presidentët Bush, Obama dhe Biden paralajmëruan se mungesa e investimeve nga aleatët kërcënonte qëndrueshmërinë dhe sigurinë afatgjatë të aleancës. Në vitin 2011, Sekretari i atëhershëm i Mbrojtjes Robert Gates nën administratën Obama paralajmëroi: “…nëse trendet aktuale në rënien e aftësive mbrojtëse evropiane nuk ndalen dhe nuk përmbysen, udhëheqësit e ardhshëm politikë amerikanë – ata për të cilët Lufta e Ftohtë nuk ishte përvoja formuese që ishte për mua – mund të mos e konsiderojnë kthimin e investimeve të Amerikës në NATO si të vlefshme për koston”.
Megjithatë, nga perspektiva e Evropës dhe Kanadasë, veprimet vendimtare të ndërmarra nga Trump duken si sinjale të braktisjes së mundshme. Retorika transaksionale e Trump, shtrëngimi publik dhe gatishmëria për të vënë në pikëpyetje angazhimet e aleancës përforcojnë frikën se SHBA-të mund të mos jenë më një garantues i besueshëm i sigurisë. Për disa shtete evropiane, siguria nën ombrellën bërthamore të SHBA-së nuk është thjesht e dobishme, por ekzistenciale.
Të dyja këto perspektiva janë racionale. Qeveritë evropiane dhe kanadeze janë të kufizuara dhe të ndikuara nga politika e brendshme, presionet fiskale dhe opinioni publik. Kjo kufizon aftësinë dhe shpejtësinë me të cilën qeveritë aleate mund të ndërmarrin reforma të mëdha. Që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, garancitë e besueshme amerikane të sigurisë për Kanadanë dhe aleatët e saj evropianë të NATO-s kanë siguruar frenim me një pjesë të kostos që do të kërkonte mbrojtja e pavarur. Kjo logjikë varësie u përforcua gjatë gjithë Luftës së Ftohtë dhe ka vazhduar deri më sot. Megjithatë, nga perspektiva amerikane, pikërisht ajo varësi po bëhet gjithnjë e më shumë një barrë ndërsa kundërshtarët bëhen më të fortë dhe më të vendosur.
Pse Reforma Strategjike brenda Aleancës Transatlantike është e Preferueshme në Kohë Paqeje
Argumenti kryesor strategjik i administratës Trump është se është e preferueshme të reformohet aleanca transatlantike gjatë kohës së paqes sesa nën presionin e një krize ose lufte të iniciuar nga jashtë. Rusia nuk është fuqia e plagosur që ishte në vitin 1995 dhe as Kina nuk është vendi në rritje, por i pazhvilluar i viteve 1990. Të dyja kërkojnë të dobësojnë aleancën transatlantike, t’i japin fund epokës së dominimit unipolar amerikan dhe të riformësojnë sistemin ndërkombëtar në një mënyrë që e zhvendos ekuilibrin e fuqisë përsëri në Lindje për herë të parë që nga shekulli i 16-të, duke futur një sistem të ri rregullash dhe vlerash.
Kritikët argumentojnë se qasja e Trump rrezikon të përshpejtojë rënien amerikane duke dobësuar kohezionin brenda aleancës transatlantike. Ky shqetësim është i besueshëm. Uniteti brenda çdo aleance – përfshirë NATO-n – është një burim frenimi. Qasja e Trump për të detyruar gjithnjë e më shumë aleatët publikisht – në vend që ta bëjë këtë pas dyerve të mbyllura – ka gërryer besimin me aleatët e tij, gjë që më pas ka nxitur presionin e brendshëm publik dhe politik, duke e bërë më të vështirë për udhëheqësit aleatë të jenë fleksibël pa humbur kapital politik.
Megjithatë, është gjithashtu e vërtetë se shtyrja e reformës derisa kërcënimet të piqen plotësisht historikisht ka rezultuar e kushtueshme. Përpara 11 shtatorit, terrorizmi islamist njihej nga qeveria amerikane si një kërcënim, por mbeti kryesisht i munguar në ndërgjegjen e publikut amerikan. Koordinimi midis agjencive të sigurisë së Amerikës ishte i gabuar dhe administratat e njëpasnjëshme nuk e kishin prioritizuar kundërterrorizmin islamist në tokën amerikane.
Papërgatitja e Amerikës erdhi me një kosto të madhe strategjike, financiare dhe njerëzore, jo vetëm për SHBA-në, por për të gjithë botën, gjë që ndihet edhe sot. Kjo kërkoi një përgjigje të nxitur nga kriza, që më pas evoluoi në Luftën Globale kundër Terrorizmit, e cila formësoi kërcënimin dhe mjedisin e sigurisë në botë për dy dekadat e ardhshme. Në fakt, nëse SHBA-të do ta kishin dhënë përparësi luftës kundër terrorizmit të brendshëm në vitet para 11 shtatorit dhe do të kishin qenë në gjendje ta pengonin komplotin, bota sot ka shumë të ngjarë të ishte dukshëm ndryshe.
Pas 11 shtatorit, Presidenti Bush kërkoi mbështetje të menjëhershme globale në një kontekst lufte, duke deklaruar: “Çdo komb, në çdo rajon, tani ka një vendim për të marrë. Ose jeni me ne, ose jeni me terroristët.” Aleatët e NATO-s u angazhuan dhe u reformuan në përputhje me rrethanat.
Sot, Trump po bën thirrje për mbështetje nga aleatët gjatë një kohe paqeje relative për të parandaluar një përgjigje të nxitur nga kriza në stilin e 11 shtatorit ndaj konkurrentëve pothuajse të barabartë që sfidojnë sistemin aktual ndërkombëtar, mbi të cilin aleanca transatlantike është një komponent qendror. Reformimi i aleancës transatlantike tani – veçanërisht në lidhje me ndarjen e barrës, prodhimin e mbrojtjes dhe tregtinë – ndërsa sistemi ndërkombëtar mbetet relativisht i qëndrueshëm, është në interes jo vetëm të SHBA-së, por edhe të aleatëve të saj evropianë dhe Kanadasë. Reforma të tilla do të zgjasin me vite, por është e preferueshme të veprohet tani sesa të shtyhet reforma derisa të detyrohet nga një luftë ose krizë.
Megjithatë, sfida sot është se shumë evropianë dhe kanadezë nuk e perceptojnë më një rrezik të jashtëm urgjent. Njerëzit po pyesin: “Ku është kërcënimi?” dhe një numër në rritje tani e shohin SHBA-në si kërcënimin e tyre kryesor ose dytësor përpara Rusisë dhe/ose Kinës, me kanadezët dhe spanjollët që thonë se e konsiderojnë SHBA-në si kërcënimin e tyre kryesor. Ky perceptim ndërlikon përpjekjet për të gjeneruar mbështetje publike për reformën brenda NATO-s dhe aleancës transatlantike, përforcon dyshimin e ndërsjellë dhe ofron një terren pjellor për narrativa dhe dezinformata të përhapura nga kundërshtarët, të cilët po përpiqen qëllimisht të minojnë dhe shkëputin aleancën transatlantike për përfitimin e tyre strategjik.
Partnerët e Rinj dhe Struktura e Aleancës Transatlantike
Që nga fillimi i saj pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, aleanca transatlantike ka qenë hierarkike, me SHBA-në që kryeson aleancën me Evropën dhe Kanadanë që janë partnerë të rinj. Aleanca transatlantike nuk ka qenë kurrë një akt bamirësie. Plani Marshall i udhëhequr nga SHBA-ja, Doktrina Truman dhe NATO ishin investime strategjike nga SHBA-ja që synonin rindërtimin dhe stabilizimin e një Evrope të shkatërruar dhe përmbajtjen e zgjerimit Sovjetik. Së bashku, përfshinte qindra miliarda dollarë në ndihmë për rindërtim dhe vendosjen e deri në 475,000 trupave amerikane në të gjithë kontinentin në kulmin e Luftës së Ftohtë, një numër që që atëherë ka rënë në afërsisht 80,000 sot. Hierarkia ishte e ngulitur në këtë aleancë që nga fillimi i saj, edhe nëse u bë më pak e dukshme pas përfundimit të Luftës së Ftohtë. Që nga fillimi, SHBA-të morën përsipër kosto dhe rreziqe joproporcionale në këmbim të ndikimit joproporcional mbi drejtimin strategjik të aleancës transatlantike, përfshirë NATO-n.
Hierarkia në aleanca nuk e injoron sovranitetin, por ajo ndan përgjegjësinë. Në një hierarki, nëse një vend thith rrezik dhe kosto joproporcionale, ai në mënyrë të pashmangshme pret një rol më të madh në mënyrën se si aleanca përshtatet me kushtet strategjike në ndryshim. Gjatë Luftës së Ftohtë, kjo hierarki u pranua gjerësisht sepse kërcënimi ishte i menjëhershëm dhe dërrmues. Një pjesë e rezistencës ndaj reformës midis aleatëve transatlantikë ka të ngjarë të rrjedhë nga mungesa e besimit në urgjencën dhe ashpërsinë e një kërcënimi, si dhe nga një mbështetje e tepruar në pozicionin amerikan të sigurisë së epokës së Luftës së Ftohtë në Evropë.
Nga fundi i Luftës së Ftohtë deri në vitet 2020, shoqëria perëndimore ka jetuar në një mjedis strategjik atipik, të shënuar nga mungesa e një konkurrenti pothuajse të barabartë. Kjo ka krijuar një ndjenjë dërrmuese rehatie dhe sigurie, e cila tani është në rrezik nga një kërcënim pothuajse i barabartë në rritje, por ende jo plotësisht i pjekur. Mund të thuhet se kjo gjithashtu nxiti pritjet midis aleatëve se
Mbrojtja e SHBA-së mund të mbetej konstante pa ndryshime të rëndësishme në kontributet e tyre në mbrojtjen kolektive, si në shkronjë ashtu edhe në frymë.
Përpjekjet e fundit të aleatëve për të përmbushur me ngurrim kërkesën e Trump për shpenzime mbrojtëse në 5% të PBB-së deri në vitin 2035, pa e pranuar frymën e saj themelore, mbartin pasoja serioze që kërcënojnë reciprokisht interesat kombëtare të SHBA-së dhe aleatëve të saj. Kjo dinamikë përforcon skepticizmin brenda administratës Trump, duke nxitur shtrëngim të mëtejshëm publik dhe bën që aleatët të vënë në dyshim se cilat lëshime shtesë kërkohen dhe nëse pajtueshmëria e tyre do të jetë ndonjëherë e mjaftueshme.
Nga perspektiva e administratës Trump, përpjekjet aktuale të reformës synojnë të ruajnë – jo të çmontojnë – aleancën transatlantike dhe lidershipin amerikan në një sistem ndërkombëtar unipolar. Qëllimi i Trump është të rikonfigurojë SHBA-në dhe sistemin e saj të aleancës për një konkurrencë të rinovuar të fuqive të mëdha, jo ta braktisë atë. Por nga perspektiva e lidershipit aleat në Evropë dhe Kanada, shtrëngimi publik i Trump dhe reformat e dëshiruara ndaj aleancës kërcënojnë vetë ekzistencën e vetë aleancës, duke ngritur frikën se SHBA-të nuk janë më një aleat i besueshëm.
Lidhja Strategjike Evropiane në lidhje me Ukrainën dhe Groenlandën
Askund nuk është ky tension më i dukshëm sesa në lidhje me Ukrainën. Udhëheqësit evropianë pranojnë se çdo zgjidhje e qëndrueshme kërkon një “mbështetje” të sigurisë nga SHBA-ja, megjithatë shumë mbeten të kujdesshëm ndaj qasjes së Trump ndaj negociatave me Ukrainën dhe Rusinë, të cilat kryesisht i lënë mënjanë udhëheqësit evropianë. Në të njëjtën kohë, udhëheqësit evropianë janë plotësisht të vetëdijshëm se nuk janë në gjendje të pengojnë dhe të mbrohen në mënyrë të pavarur kundër Rusisë pa mbështetjen amerikane, veçanërisht pas transferimit të aseteve të konsiderueshme ushtarake në Ukrainë dhe marrjes përsipër të barrave të mëdha fiskale për të mbështetur përpjekjet luftarake të Ukrainës.
Mosmarrëveshja për Groenlandën ilustron dinamika të ngjashme. Arktiku po militarizohet me shpejtësi dhe po fiton rëndësi ekonomike. Groenlanda është në fakt një territor i nënqeverisur në një rajon me rëndësi strategjike në rritje, i cili fton agresionin nga kundërshtarët, duke kërcënuar interesat e NATO-s dhe stabilitetin rajonal. Nga perspektiva e Trump, blerja e mundshme e Groenlandës nga SHBA-ja është formuluar si një mjet për t’u mohuar kundërshtarëve mundësitë për të shfrytëzuar dobësitë rajonale, një qëllim që përputhet me interesat e Kanadasë dhe aleatëve evropianë të NATO-s.
Megjithatë, udhëheqësit evropianë dhe kanadezë i shohin propozime të tilla si destabilizuese dhe të panevojshme, duke theksuar në vend të kësaj respektimin e vazhdueshëm të mbrojtjes kolektive me SHBA-në. Megjithatë, administrata Trump dyshon nëse aleatët e saj në NATO janë të gatshëm ose të aftë të investojnë mjaftueshëm në mbrojtjen e Groenlandës dhe Arktikut. Angazhimet modeste daneze – të bëra pas kërcënimeve të mëparshme të Trump për të blerë Groenlandën – për të siguruar 1.5 miliardë dollarë shtesë për mbrojtjen e Groenlandës, të cilat përfshinin disa dronë, dy anije inspektimi dhe dy ekipe shtesë me saja qensh, thjesht i përforcuan këto dyshime.
Së bashku, rastet e Ukrainës dhe Groenlandës zbulojnë një lidhje strategjike për aleatët kanadezë dhe evropianë. Ata mbeten thellësisht të varur nga fuqia ushtarake amerikane për sigurinë e tyre, ndërsa vazhdojnë të rezistojnë ose të bien dakord me ngurrim për reformën e aleancës transatlantike të nxitur nga SHBA-ja. Supozimi i tyre i hershëm se presioni i Trumpit mund të injorohej ose të rezistohej deri në zgjedhjet presidenciale të vitit 2028 ka rezultuar i gabuar. Trump ka vepruar më shpejt dhe më me guxim sesa pritej, dhe ai ende nuk e ka përfunduar as vitin e parë të mandatit të tij të dytë. Rezultati është rritja e pasigurisë në të dyja anët e Atlantikut, thellimi i mosbesimit dhe një pozicion i dobësuar negociues për partnerët e vegjël, ndërsa Trump ushtron ndikimin e tij në mënyra jokonvencionale.
Pranimi Simbolik Nuk Do ta Mbajë Aleancën Transatlantike
Mësimi qendror është se mbështetja e aleancës transatlantike kërkon një pranim të ripërtërirë dhe të besueshëm nga të gjithë anëtarët. NATO ka qëndruar deri më tani sepse anëtarët e saj historikisht kanë pranuar si përfitimet ashtu edhe kufizimet e anëtarësimit në aleancë, duke përfshirë respektin për hierarkinë dhe një kuptim të përbashkët të ndarjes së barrës. Pas 11 shtatorit, aleatët e NATO-s e demonstruan këtë pranim duke u riorientuar drejt luftës kundër terrorizmit dhe duke luftuar përkrah SHBA-së në Afganistan dhe gjetkë me kosto të konsiderueshme. Aleanca është mbështetur gjithashtu në ngurrimin e gjatë të Amerikës – deri në Trump – për të përdorur ndikimin e saj në mënyrë shtrënguese për të ushtruar presion mbi reformën e mbrojtjes.
Retorika e Trump, megjithatë, sinjalizon një përpjekje për të detyruar reformën në vend që të braktisë aleancën transatlantike. Nëse NATO dhe aleanca do të vazhdojnë dhe dilema e pasigurisë do të zgjidhet varet nëse SHBA-të dhe aleatët e saj mund të rinegociojnë pritjet dhe ndarjen e barrës pa rënien e besimit. Historikisht, sistemet hegjemonike kanë kërkuar reforma të vazhdueshme të aleancës dhe rregullime në ndarjen e barrës midis anëtarëve të saj. Vetë Evropa e ilustron këtë, ndërsa hegjemonitë e saj rajonale nga shekulli i 16-të deri në shekullin e 19-të u ngritën ose ranë në përgjigje të strukturave dhe përgjegjësive të aleancës në ndryshim.
Strategjia e Sigurisë Kombëtare (NSS) e administratës Trump, e publikuar në nëntor 2025, e shpreh qartë këtë pritje: “Ditët e Shteteve të Bashkuara që mbështesnin të gjithë rendin botëror si Atlasi kanë mbaruar. Ne numërojmë midis shumë aleatëve dhe partnerëve tanë dhjetëra kombe të pasura dhe të sofistikuara që duhet të marrin përsipër përgjegjësinë kryesore për rajonet e tyre dhe të kontribuojnë shumë më tepër në mbrojtjen tonë kolektive.” NSS nënvizon se SHBA-të presin që Kanadaja dhe aleatët e saj evropianë të rrisin kontributet e tyre në mbrojtje, duke i mundësuar SHBA-së të përqendrohet në ofrimin e një “mbrojtjeje” strategjike për partnerët e saj, duke i dhënë përparësi rajoneve kyçe si Hemisfera Perëndimore, Arktiku dhe Indo-Paqësori.
Prandaj, forcimi i aleancës transatlantike – dhe sigurimi që aleatët evropianë dhe kanadezë të marrin përsipër përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen e tyre – kërkon miratim të vërtetë, jo pajtueshmëri simbolike. Kur partnerët e vegjël ofrojnë vazhdimisht pajtueshmëri simbolike, administratat e njëpasnjëshme të SHBA-së e kanë interpretuar këtë si mungesë investimesh dhe një partneritet të paqëndrueshëm, ndërsa shtrëngimi dhe presioni publik i Trump përforcojnë frikën e aleatëve për braktisje të mundshme.
Zgjidhja e kësaj dileme pasigurie kërkon jo vetëm reformë të ndarjes së barrës ose shpenzimeve të mbrojtjes, por edhe masa të qëndrueshme të ndërtimit të besimit që sinjalizojnë angazhim dhe përgjegjësi të përbashkët në të gjithë aleancën. Pa një mbështetje kuptimplotë nga partnerët e vegjël dhe një rivendosje të besimit transatlantik, sistemi politik ndërkombëtar që ka përfituar në mënyrë disproporcionale Amerikën e Veriut dhe Evropën për dekada të tëra nuk do të zgjasë, dhe kjo është pikërisht ajo që duan kundërshtarët e tij.
*Philip Acey është kandidat për doktoraturë nga Kanadaja dhe studiues dhe analist politik i pavarur, i cili ka punuar për më shumë se një dekadë në të gjithë Evropën, Azinë, Afrikën dhe Amerikën e Jugut, duke vizituar më shumë se 50 vende. Hulumtimi i tij ka këshilluar Këshillin e Sigurimit të OKB-së, agjencitë e OKB-së, diplomatët dhe organizatat humanitare. X: @Philipfficial
© 2026 Argumentum
