Në Teheran, pyetja nuk është më nëse diplomacia është në proces, por nëse mund të lëvizë mjaftueshëm shpejt për të qëndruar përpara përshkallëzimit.
Një zyrtar iranian i tha Al Jazeera-s se Omani është konfirmuar si vendi i raundit të ardhshëm të bisedimeve Iran-Shtetet e Bashkuara, të planifikuara më vonë këtë javë.
Por zyrtari konfirmoi se vendet e tjera rajonale nuk do të përfshihen në bisedime për momentin, pavarësisht propozimeve për t’i përfshirë ato gjithashtu në negociata.
Ngurrimi i Iranit për të përfshirë vendet rajonale në bisedime për momentin nuk rrjedh nga dëshira për të qenë përjashtues, por nga shqetësimi se më shumë lojtarë në dhomë mund të “rrezikojnë ta shndërrojnë procesin në një shfaqje politike në vend të një negociate të fokusuar”, tha zyrtari.
Në vend të kësaj, Irani dëshiron që formati i bisedimeve me SHBA-në të stabilizohet së pari, shtoi zyrtari.
Ndërmjetësit rajonalë të përfshirë në proces kanë një pikëpamje të ndryshme: Ata e shohin rolin e tyre jo si lehtësues të bisedimeve në këtë fazë, por si garantues të mundshëm të çdo zgjidhjeje të ardhshme. Në fund të fundit, këto janë vende, stabiliteti i të cilave preket drejtpërdrejt nga kriza midis SHBA-së dhe Iranit.
Kjo shënon një ndarje të qartë nga marrëveshja bërthamore e vitit 2015, e cila u ndërtua rreth një logjike transaksionale të kontrollit të armëve. Në vitin 2026, tensionet janë plotësisht të natyrës ushtarake. Aktorët rajonalë nuk janë më vëzhgues periferikë. Ata kanë një interes të drejtpërdrejtë strategjik në përmbajtjen, deeskalimin dhe parandalimin e një përhapjeje të situatës.
Koha pasqyron këtë ndryshim. Gjatë ditëve të fundit, Irani dhe vendet rajonale kanë intensifikuar diplomacinë e tyre. Ali Larijani, kreu i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare të Iranit, udhëtoi për në Moskë më 30 qershor për një takim me Presidentin rus Vladimir Putin. Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi zhvilloi konsultime në Stamboll të premten e kaluar.
Duke u bazuar në këto takime, Kryeministri i Katarit, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani, vizitoi Teheranin gjatë fundjavës. Pak më pas, Larijani deklaroi publikisht se një kuadër i strukturuar negociues po fillonte të merrte formë.
Sipas burimeve të shumta, ajo që po përgatitet tani nuk është një marrëveshje e pjesshme ose e përkohshme, por një udhërrëfyes drejt një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse.
Megjithatë, Uashingtoni po e mban në lojë paqartësinë. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i tha Fox News këtë javë: “Irani po flet me ne dhe do të shohim nëse mund të bëjmë diçka, përndryshe do të shohim se çfarë ndodh.” Mesazhi kombinonte angazhimin diplomatik me presionin, duke ruajtur pasigurinë si levë.
A do të thotë kjo se rreziku i luftës është zhdukur? Jo. Por ai është tërhequr – qoftë edhe vetëm për momentin.
Edhe masat e ndërtimit të besimit, të tilla si transferimi ose pakësimi i rezervave të uraniumit të pasuruar shumë të Iranit, nuk i zgjidhin mosmarrëveshjet kryesore. Çështjet kryesore mbeten të pazgjidhura, veçanërisht programi i raketave balistike të Iranit dhe çështja më e gjerë e parandalimit të tij rajonal.
Këtu qëndron negociata e vërtetë. SHBA-të nuk duken më të interesuara për një marrëveshje që thjesht menaxhon rrezikun. Irani, nga ana e tij, nuk dëshiron një marrëveshje të lidhur me një presidencë të vetme ose të cenueshme ndaj përmbysjes. Ajo që të dyja palët po shqyrtojnë tani është nëse lëshimet strukturore mund të shkëmbehen me garanci strukturore. Çdo gjë tjetër – formatet, vendet, pjesëmarrja – është dytësore.
Për momentin, diplomacia po lëviz, lufta është shtyrë dhe dritarja mbetet e hapur. Nëse do të qëndrojë kështu do të varet nëse substanca ndjek strukturën.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
