Zoran Meter – geopolitika.news[i]
Njëkohësisht, ndërsa presidenti amerikan Donald Trump i ftohu menjëherë raportet me Korenë e Jugut (e menjëherë më pas edhe me Kanadanë, por kjo është temë më vete e cila gjithsesi duhet përmendur) dhe në mënyrë krejt të papritur nisi përpjekjet për përmirësimin e marrëdhënieve amerikane me fqinjin e saj komunist dhe bërthamor, Korenë e Veriut – gjë për të cilën Koreja e Jugut befasisht nisi një bashkëpunim të ri me Rusinë megjithëse ajo u është bashkuar sankioneve të ashpra perëndimore kundër Rusisë pas invazionit të kësaj të fundit në Ukrainë. Për këtë, është paradoksale, i frikësohej mundësisë së bashkëpunimit të Moskës me Fenianin gjë që në fund edhe ndodhi.
Por le ti marrim gjërat me radhë.
Si filloi e gjithë kjo?
Para largimit të thellë për shkak të vendosjes së sanksioneve të lartpërmendura, Koreja e Jugut dhe Rusia kishin marrëdhënie shumë të mira ekonomike të bazuara në interesa të përbashkëta. Automobilët koreanojugorë (si edhe ata japonezë) përmbytën tregun rus, për të cilët blerësit, me cilësinë dhe çmimin e favorshëm, ishin të kënaqur, ndërsa kantieret koreanojugorë të ndërtimit të anijeve merrnin kontrata fitimprurëse për ndërtimin e anijeve moderne akullthyese për flotën e madhe ruse të Arktikut – edhe pa këto, tejet më e madhja në botë, dhe krahas kësaj Rusia dhe e furnizonte Korenë e Jugut me energjentë.
Moska, disa herë më parë, nga nivelet më të larta të pushtetit e paralajmëroi Seulin që të mos u bashkohej sanksioneve perëndimore, sepse, në të kundërt do të ishte e detyruar t’i vendoste Koresë së Jugut sanksionet e saj, dhe se do të intensifikonte marrëdhëniet, deri atëherë të lëna mënjanë qysh pas shpërbërjes së BRSS-së, me Korenë e Veriut.
Kujtoj se në kohën e BRSS-së dy vendet (Rusia dhe Koreja e Veriut) ishin shumë miqësorë, de facto aleatë, por, pasi qeveria liberale e e Boris Jelcinit e distancoi Rusinë nga Koreja e Veriut në emër të marrëdhënieve të saj të sinqerta me perëndimorët duke i’u bashkuar sanskioneve ndërkombëtare kundër Fenianit –vendin e Rusisë dhe me këtë edhe ndikim akoma më të madh e zuri Kina, gjë e cila gjithsesi zgjati deri në momentin kur Vladimir Putini i’a kthye “kujdestarisë ruse” mbi Korenë e Veriut para afro dy vitesh, dukë nënshkruar me të marrëveshjen mbi partneritetin strategjik gjithëpërfshirës i cili parashikon edhe ofrimin e ndihmës reciproke në rast agresioni kundër njërit prej nënshkruesve.
Pikërisht kjo e fundit – kërcënimi i rinovimit të aleancës ruse-koreanoveriore – për disa dekada ka pas shkaktuar shqetësimin e Seulit, ndërsa Moska njëkohësisht përmbahej nga ndonjë afrim i ri me Fenianin në emër të forcimit të marrëdhënieve me vendin teknologjikisht ekonomikisht shumë të të rendësishëm se Koreja e Veriut.
Bashkëpunimin me Moskën, Seuli e pranoi edhe përkundër kritikave nga ShBA-të e cila nuk e shihte asnjëherë më dëshirë forcimin marërdhënieve të aleates së saj me Rusinë, ku shembulli më i mirë ishte ndërtimi i gazsjellësit rus Balltik Rryma e Veriut (1 dhe 2) i cili lidhte Rusinë me Gjermaninë, gjë së xilës Amerika i është kundërvënë gjithmonë, dhe i cili në muajin shtator 2022 u godh në erë – tre nga gjithsejt katër tubacionet.
Paralajmërimet dhe frika nuk ndihmuan
Megjithatë, në fund asgjë nuk ndihmoi. Seuli dhe qeveria e atëhershme liberale e tij u gjend nën presionin e stërmadh të administratës Biden për të luajtur si lojtar i vetëm në këtë moment gjeopolitik, i cili u bë njëfarë pikënisje dhe fillim i betejës globale gjeopolitike mes Perëndimit (në të cilin, në kuptimin politik bëjnë pjesë edhe Koreja e Jugut, Japonia, Australia dhe Zelanda e re) dhe Lindjes- me në krye Kinën dhe Rusinë.
Kohët e fundit, Trumpi kritikoi ashpër Korenë e Jugut (në krye të së cilës tani është presidenti konservator dhe i orientuar më shumë nacionalist Lee Jae Myung i Partisë demokratike) – këtë aleatin më të madh aziatik të amerikanëve pas Japonisë për shkak të refuzimit të kërkesës së tij për ndihmë në zhbllokimin e Ngushticës së Hormuzit në pranverën e këtij viti. Për këtë, para pak kohësh, vetëm disa orë para fillimi, ai zvogloi kohëzgjatjen dhe vëllimin e stërvitjes ushtarake gjatë manovrave të përbashkëta të këtij muaji në zonën e gadishullit korean dhe njëkohësisht paralajmëroi edhe afrimin e tij me udhëheqësin koreanoverior Kim Jong-un, me të cilin gjatë mandatit të parë ka mbajtur dy samite (në Hanoj dhe në Singapor) me synim përpjekjen për denuklearizimin e Gadishullit korean (natyrisht pa sukses, sepse Fenianit as që i shkon mendja të heqë dorë nga statusi i shtetit ushtarak bërthamor gjë e cila në botën e sotme është garancia e vetme se nuk do të sulmoheni nga askush). Për më shumë paralajmëroi eëdhe takimin e mundshëm me të deri në fund të këtij viti.
Kjo, edhe përkundër faktit se Seuli vitin e kaluar pranoi një marrëveshje tregtare me ShBA-të, nën kushtet e Trmpit, e cila ishte jo fort e përshtatshme për të. Sipas kësaj marrëveshje edhe kantierët korenojugorë duhej të pranonin ndërtimin e anijeve ushtarake amerikane, natyrisht – me çmime të përshtatshme për ShBA-të në emër të mbrojtjes amerikane, domethënën “çadrës bërthamore”. Trumpi edhe në këtë rast, si edhe ndaj aleatëve të tjerë – (Europa, Japonia), vazhdimisht përmend investimet e ulëta për dekada të tëra sipas tij në emër të kapaciteteve mbrojtëse mbi bazën e mbështetjes në sigurinë që u’a ofron ushtria amerikane. Në këtë kuptim nuk ke çfarë t’i kundërshtosh – ka të drejtë që ç’ke me të.
Përgjigja e Seulit ishte e shpejtë: luajti me një kartë të vetme
Nëse kanë ndonjëfarë lidhje rrotullimi i beftë i Trumpit drejt Koresë së Veriut dhe kritikat e njëkohëshme të tij ndaj asaj të Jugut dhe personalisht presidentit të saj – ndonjëfarë lidhje me lajmin e mëposhtëm këtë vetëm mund t’a hamendësojmë. Megjithatë është e çuditshme koha e përputhjes mes tyre në njëfarë mënyre flet pikërisht për këtë.
Ja përse bëhet fjalë.
Koreja e Jugut para pak kohësh filloi testimin e saj të parë të rrrugës detare nëpërmjet rrugës së Detit të Veriut e cila kalon nëpër zonën e Arktikut rus. Për këtë, ditët e kaluara kanë informuar shumë media botërore (shih edhe në portalin tonë: https://www.argumentum.al/rruga-kineze-e-mendafshit-neper-akull-si-perpjekje-per-alternative-te-suezit/)
Reuters-i britanik shkruan se Koreja e Jugut ka filluar udhëtimin e saj të parë me anije tregtare nëpërmjet Arktikut si dhe ka testuar qëndrueshmërinë e kësaj rruge dhe ka vlerësuar potencialin e saj për forcimin e pozitës së qytetit të saj Busan – si qendër globale tregtare.
Koreja e Jugut po teston lidhjen e re detare mes Azisë dhe Europës, ndërsa anija kontejner PanStar të shtunën lundroi nga Busani në një udhëtim tregtar nëpëmrjet Arktikut, të cilin e financon qeveria – shkruan media First Post.
Anija do të drejtohet për nga veriu përgjatë gadishullit lindor rus Kamçatka, do të kalojë Detin Bering dhe do të hyjë në rrugën veriore detare. Më pas do të udhëtojë deri në Felxstown në Britaninë e Madhe, Roterdam në Hollandë dhe Gdanjsk në Poloni, para se të kthehet përsëri në Korenë e Jugut. Pritet që udhëtimi të zgjasë 40 ditë.
Presidenti i Korfesë së Veriut Lee Jae Myung e ka bërë qarkullimin detar prioritet të Koresë së Jugut, e cila është një prej fuqive kryesore botërore të lundrimit detar. Zyrtarët shpresojnë se kjo rrugë mund të ndihmojë që Busani të shndërrohet në nyje globale detare dhe që Arktiku të vendoset si koridor i rregullt detar deri në vitin 2030.
Megjithatë, udhëtimi mund të krijojë tensione me aleatët Perëndimorë të cilët dëshirojnë të ruajnë presionin ndaj Rusisë, për shkak të luftës në Ukrainë. Koreja e Jugut është konsultuar me Moskën për udhëtimin përfshirë edhe ndihmën për anijet në lidhje me problemet potenciale si puna e ngecjes në akuj.
Lundrimi nëpër Arktik rritet për shkak të shkrirjes së akujve
Sipas Qendrës norvegjeze për logjistikën e Veriut, vitin e kaluar 88 mjete lunmdruese kanë kryer 103 tranzitime përmes Detit të Veriut, në krahasim, me 97 syresh që ishin në vitin 2024, dhe 43 në vitin 2022.
Shkrirja e akujve artktikë ka lehtësuar lundrimin nëpër rajon, ndërsa shkenëtarët thonë se rritja e aktiviteteve të lundrimit kontribuon në ngrohjen globale.
Anija kontejner me kapacitet 2758 TEU (Twenty Equivalent Unit- ekuivalenti i njëzet këmbëve ose 6,1 metër), të cilin e administron PanStar-i koreanojugor, transportin ngarkesë 837 TEU në udhëtimin të cilin e financon qeveria. Ngakesa përfishin mjete këmbimi për automobilët, prodhime kimike dhe rreth 100 kontejnerë të zbrazët.
Sikurse shkruan media saudite Asharq al Awsat, ky udhëtim vjen pas atij të anijes kontejner kineze “Dubai Tower”, e cila këtë muaj doli nga qyteti port Nongbo dhe u nis drejt Europës, duke lëvizur drejt Veriut nëpërmjet Ngushticës së Beringut para se të kthente drejt perëndimit në bregdetin arktik rus.
Ruuga e zakonshme detare mes Azisë dhe Europës kalon nëpërmjet kanalit të Suezit, por udhëtimi nëpër Arktik mund ta shkurtojë udhëtimin me afro 7.000 kilometra (4.300 milje detare), sipas Institutit korean për politike dhe ekonomi ndërkombëtare.
Zëvendësministri korean për Oqeanet, Nam Jae-hon, tha se rruga arktike “me siguri do të bëhet rrugë alternative” e udhëtimeve me anije nëpër Lindjen e Afërt – sepse rreziqet gjeopolitike dhe përparimi teknik, e bëjnë këtë gjithnjë e më konkuruese.
Marc Lanteigne, profesor në Intitutin Arktik në Norvegji, tha se udhëtimi – i cili erdhi menjëharë pasi “Dubai Tower” kineze nisi udhëtimin e tij arktik – tregon se Rruga Detare e Veriut (NSR) po normalizohet se koridor tranzit sekondar”
Rrugëtimi i sukseshëm do të tregonte edhe interesin e Koresë së Jugut për “zhvillimin e rrugëve detare alternative”, tha profesori i lartpërmendur për AFP-në, krahas shqetësimit të saj se mund të mbetet prapa ndërsa kompanitë kineze po zgjerojnë shërbimet e rregullta nëpërmjet rrugës së qëndrueshme arktike.
Problemi rus
Disa ekspertë paralajmërojnë se anijet koreanojugore të cilat shfrytëzojnë rrugën arktike mund të rrezikojnë shkeljen e sanksioneve perëndimore kundër Rusisë – momentalisht aleati kryesor i sigurisë së Koresë së Veriut – të cilët mund të merrnin shërbimet e lundrimti dhe meteorologjike të cilat përfshijnë edhe pagesat, megjithëse të vogla.
Ministria koreanojugore e punëve të jashtgme refuzoi të komentonte kur AFP-ja e pyeti për shqetësimet e lidhura me Rusinë.
Ministria e Oqeaneve informoi kësaj jave se “konsultimet me vendet dhe agjensitë e rëndësishme dhe kryesore” kanë përfunduar në mënyrë që të “kryheshin veprimet e nevojshme proceduriale” për udhëtimin.
Vladimir Tihonov, profesor për studimet koreane në Oslo, tha se “duke folur me saktësi, sankisonet e ShBA-ve dhe BE-së nuk janë e drejta ndërkombëtare, në ndryshim nga sanskionet e OKB-së”. “por duke patur parasysh pasigurinë e vazhdueshme në Lindjen e Afërt – të cilët pjesërisht i nxisin edhe aksionet e ShBA-ve – Koreja e Jugut mund të ketë alternative nëse rruga arktike del e leverdisshme”, tha ai për AF-në.
Lanteigne tha se ambicjet kineze për Rrugën detare të Veriut janë më shumë të motivuara politikisht në krahasim me ato koreanojugore, gjë për të cilën Pekini rajonet polare i konsideron “kufinj të rinj strategjikë”, gjë e cila shkakton shqetësimin e Perëndimit.
Ndërkohë grupimet e ekologjistëve kanë paralajëmruar se qarkullimi në rritje nëpërmjet NSR-së mund të përshpejtojë humbjen e akullit detar Arktik tashmë të shkaktuar nga ngrohja globale. Tranportuesit e mëdhenj, përfshirë edhe CMA CGM, MSC i Hapag-Lloyd, kanë marrë detyrimin të evitojnë rrugët arktike të anijeve. Tranpsortuesit e mëdhenj si puna e Maerska, MSC-a i Hapag-Lloyda deri tani i kanë anashkaluar rrugët arktike, nënvizon media gjermane Blidt.
Ndërsa ato ruse gjithsesi nënvizojnë se kompania kineze New New Shipping, në bashkëpunim me kompaninë shterërore ruse Rosatom, planifikojnë të vënë në punë gjashtë anije kontejner të klasës arktike deri në sezonin pasardhës në Rrugën detare të veriut.
Konkluzion
Deri në momentin e përfundimit të këtij shkrimi nuk ka informacione mbi përgjigjen e Uashingtonit në lidhje me këtë lëvizje të Seulit – lëvizje kontraverse nga pikëpamja e kundërvënies amerikane kundër Rusisë, dhe përsëri, kaq e logjikshme nga pikëpamja e interesave gjeoekonomike për Seulin i cili është shumë i varur nga burimet energjetike të Lindjes së Afërt të përfshirë gjithnjë e më shumë nga vala a pasigurisë, dhe pa të cilët shumë lehtë mund të mbetet prapa në rastin e radikalizimit të krizës – gjë të cilën askush nuk mund t’a përjashtojë.
Natysisht, gjithçka që u tha më lart nuk do të thotë se Koreja e Jugut do t’a kthejë shpinën ShBA-ve, si aleati më i madh dhe kryesor i saj. Për më shumë! Kjo ndoshta nuk ka për të ndodhur kurrë. Sëpaku jo derisa në Lindjen e Largët dhe në rajonin IndoPacifik në tërësi, të ekzistojnë tensione dhe kundërvënie interesash të lojtarëve globalë dhe rajonalë sikurse po ndodh tani.
Ajo që mund të ndodhë, gjë për të cilën ky lajm është njëfarë paralajmërimi – është se Seuli në të ardhmen mund të nisë të shqetësohet më shumë për intereat e tij ekonomike dhe të sigurisë dhe jo për ato të të tjerëve, qofshin këta edhe ato të aleatëve të tij më të afërt.
[i] https://www.geopolitika.news/analize/blic-analiza-zorana-metera-juzna-koreja-trumpu-uzvraca-udarac-i-krece-na-sjeverni-morski-put/
Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
