Nga Luan RAMA
Nuk është e rastit që dy ngjarje që kanë Kinën në qendër, jo vetëm për rolin që ajo luan, por edhe për synimet që ato shprehin, vijnë njëra pas tjetrës: takimi i liderëve të Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait (OBSh) në Bishkek të Kirgistanit dhe samiti i BRICS-it në Nju Delhi të Indisë.
Në pamje të parë, janë dy ngjarje të ndryshme dhe me fokuse të ndryshme.
OBSh-ja është kryesisht një forum i bashkëpunimit euroaziatik, me dimensione politike, ekonomike dhe të sigurisë.
BRICS-i, i formuar fillimisht si BRIC me Brazilin, Rusinë, Indinë dhe Kinën dhe i zgjeruar me Afrikën e Jugut në vitin 2011, sot përbëhet nga njëmbëdhjetë shtete anëtare : Brazili, Rusia, India, Kina, Afrika e Jugut, Egjipti, Etiopia, Irani, Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabia Saudite dhe Indonezia. Përveç tyre, BRICS-i ka edhe dhjetë vende partnere: Malajzinë, Bjellorusinë, Bolivinë, Kubën, Kazakistanin, Nigerinë, Tajlandën, Ugandën, Uzbekistanin dhe Vietnamin. Së bashku, njëmbëdhjetë vendet anëtare përfaqësojnë pothuajse gjysmën e popullsisë së botës, duke e bërë BRICS-in një nga platformat më të rëndësishme të bashkëpunimit dhe koordinimit ndërmjet vendeve të Jugut Global.
Por, përtej dallimeve që mund të vihen re, të dyja forumet “bashkohen” me të njëjtën prirje: krijimin e një sistemi ndërkombëtar ku fuqia nuk përqendrohet më në një qendër të vetme. Dhe, pavarësisht se ku mblidhen, në Bishkek, Nju Delhi, Moskë apo Afrikën e Jugut, Kina është një prej qendrave kryesore të gravitetit të këtyre proceseve.
Jo sepse Pekini i kontrollon këto struktura dhe as sepse vendet që marrin pjesë në to kanë të njëjtat interesa. Përkundrazi, dallimet ndërmjet tyre janë të mëdha. Por sepse Kina është një prej fuqive me peshën më të madhe në të dyja këto hapësira.
Mbi të gjitha, sepse Pekini e ka kthyer idenë e një bote shumëpolare në një prej objektivave të rëndësishme të politikës së tij të jashtme.
Të bën përshtypje fakti se pjesa më e madhe e analizave për Kinën vazhdon ta shohë atë kryesisht përmes rivalitetit me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Është një këndvështrim i kuptueshëm. Rritja e Kinës është një prej ndryshimeve më të mëdha në shpërndarjen globale të fuqisë dhe konkurrenca me SHBA-në prek ekonominë, teknologjinë, tregtinë, sigurinë dhe ekuilibrin strategjik.
Por vetëm ky këndvështrim nuk mjafton.
Kina nuk duhet parë vetëm si një fuqi që synon të sfidojë Shtetet e Bashkuara, por edhe si një fuqi që po përpiqet të ndryshojë vetë arkitekturën në të cilën zhvillohet konkurrenca ndërmjet fuqive.
Pekini po ndërton një ekosistem marrëdhëniesh, institucionesh, iniciativash ekonomike, financiare, diplomatike dhe politike, përmes të cilit kërkon që bota të bëhet më pak e varur nga një qendër e vetme fuqie.
Në teorinë e marrëdhënieve ndërkombëtare, multipolariteti nënkupton një sistem ku fuqia shpërndahet ndërmjet disa qendrave.
Për Pekinin, multipolariteti nuk është vetëm një përshkrim i transformimit të sistemit ndërkombëtar; ai është edhe një objektiv politik që Kina synon ta përshpejtojë dhe ta institucionalizojë.
Dhe kjo është ajo që duhet të shohim përtej rivalitetit me SHBA-në.
Në Nju Delhi, Presidenti Xi Jinping e lidhi drejtpërdrejt BRICS-in me këtë vizion. Në fjalimin e tij ai tha se “bota shumëpolare është e pandalshme” dhe se vendet e BRICS-it duhet të punojnë që rendi ndërkombëtar të synojë më shumë drejtësi dhe barazi.
Ai e përshkroi BRICS-in si “platformën më me ndikim të bashkëpunimit ndërmjet tregjeve në zhvillim dhe vendeve në zhvillim”.
Këto nuk janë ide të lindura në Nju Delhi. Ato janë pjesë e një arkitekture shumë më të gjerë të politikës së jashtme të Xi Jinping-ut.
OBSh-ja dhe BRICS-i janë vetëm dy dritare për të parë një projekt shumë më të gjerë.
OBSh-ja nuk është një NATO kineze dhe BRICS-i nuk është një aleancë antiamerikane. Brenda tyre ka interesa që shpesh përplasen.
India është shembulli më i mirë. Ajo mund të jetë njëkohësisht pjesë e BRICS-it dhe OBSh-së, ndërsa ruan partneritete të rëndësishme strategjike me Shtetet e Bashkuara, Japoninë dhe Australinë.
Kjo nuk është domosdoshmërisht kontradiktë. Është shenjë e një sistemi që po bëhet më kompleks dhe më shumëpolar.
Dhe për Kinën kjo është strategjikisht e favorshme.
Pekinit nuk i duhet që India të zgjedhë Kinën. I mjafton që India të mos jetë e detyruar të zgjedhë vetëm Amerikën.
E njëjta logjikë mund të shihet edhe në marrëdhëniet e Kinës me aktorë të tjerë. Rusia ndjek interesat e veta. Vendet e Azisë Qendrore mund të ruajnë marrëdhëniet me Rusinë dhe njëkohësisht të zhvillojnë lidhje me Evropën. Vendet e Gjirit mund të bashkëpunojnë me Kinën, ndërsa ruajnë marrëdhënie të rëndësishme me Washingtonin.
Kjo është në thelb ideja e botës shumëpolare: shtetet nuk janë të detyruara të zgjedhin vetëm një qendër fuqie.
Dhe pikërisht këtu qëndron rëndësia e strategjisë kineze.
Pekini po përpiqet të krijojë kushtet për një rend ku dominimi i një fuqie të vetme të bëhet gjithnjë e më i vështirë.
Kinës nuk i duhet të krijojë aleanca ushtarake të modelit amerikan. Në vend të kësaj, ajo po ndërton partneritete strategjike, interesa të përbashkëta, korridore tregtare, infrastrukturë, marrëdhënie financiare dhe institucione shumëpalëshe.
Kjo është një formë tjetër e fuqisë.
Nisma “Një brez, një rrugë” është shfaqja më e dukshme e kësaj strategjie. Pas saj qëndron një rrjet më i gjerë marrëdhëniesh ekonomike, financiare, teknologjike, energjetike dhe tregtare, që krijojnë lidhje, ndërvarësi dhe kanale të reja ndikimi.
Fuqia në shekullin XXI nuk ushtrohet vetëm përmes forcës ushtarake.
Ajo ushtrohet edhe përmes rrjeteve, tregjeve, teknologjive, energjisë, korridoreve të transportit dhe financave.
Kina po investon pikërisht në këtë hapësirë: në ndërtimin e një rrjeti marrëdhëniesh që zgjeron peshën e saj strategjike dhe hapësirën e saj të veprimit.
Pekinit nuk i duhet domosdoshmërisht një “botë kineze”. Më shumë i intereson një botë në të cilën një fuqi e vetme nuk mund të përcaktojë kufijtë e veprimit të të tjerëve.
Ky është një objektiv më realist dhe, në të njëjtën kohë, më kompleks.
Sepse një botë shumëpolare nuk është domosdoshmërisht një botë e barabartë. Shpërndarja e fuqisë nuk nënkupton shpërndarje të barabartë të ndikimit.
Pikërisht këtu multipolariteti bëhet strategjik për Pekinin. Një sistem me disa qendra fuqie krijon më shumë hapësirë për rritjen, veprimin dhe ndikimin e Kinës.
Kjo shpjegon shtrirjen e marrëdhënieve të Pekinit nga Rusia dhe Azia Qendrore në Lindjen e Mesme, Afrikë, Amerikën Latine dhe deri në vende të zhvilluara të Perëndimit.
Nuk bëhet fjalë për krijimin e një aleance të vetme, por për ndërtimin e një rrjeti marrëdhëniesh ekonomike, politike dhe strategjike.
Këtu BRICS-i bëhet veçanërisht i rëndësishëm.
Ai nuk është thjesht një forum ekonomik, por një mekanizëm koordinimi politik dhe diplomatik me një axhendë që përfshin edhe reformimin e qeverisjes globale.
Kjo nuk do të thotë se këto vende janë kundër Perëndimit. Përkundrazi, shumica e tyre kërkojnë marrëdhënie me të gjithë.
Kinës i mjafton të bëhet e domosdoshme në sa më shumë prej tyre.
Historia e ndarjes në blloqe na sjell ndërmend kufijtë, sepse blloqet krijojnë kufij.
Ndërsa rrjetet krijojnë hapësirë.
Kina po ndërton rrjete.
Kjo logjikë bëhet më e qartë po të shihet edhe përmes njërit prej problemeve themelore të rendit ndërkombëtar, marrëdhënies ndërmjet fuqisë dhe rregullave.
Në takimin e Bishkekut, më 1 shtator 2026, Xi Jinping e formuloi hapur këtë lidhje.
Në takimin “SCO Plus”, ai foli për ndërtimin e një “bote shumëpolare të barabartë dhe të rregullt”, për një qeverisje globale më të drejtë dhe më të barabartë dhe për forcimin e rolit të Kombeve të Bashkuara.
Kjo është një çështje që nuk duhet anashkaluar.
Në qëndrimin zyrtar të Kinës, multipolariteti nuk paraqitet si zëvendësim i multilateralizmit, por si rishpërndarje e peshës brenda tij.
Pekini nuk kërkon, të paktën referuar retorikës së tij zyrtare, një botë pa institucione ndërkombëtare. Ai kërkon një sistem ku institucionet ndërkombëtare të pasqyrojnë më shumë shpërndarjen e re të fuqisë.
Këtu qëndron edhe një prej dallimeve më të rëndësishme të qasjes kineze.
Shtetet e Bashkuara kanë kaluar më shumë se dy dekada me angazhime të njëpasnjëshme dhe sfida të mëdha ushtarake pas 11 shtatorit 2001, nga Afganistani dhe Iraku te fronte të tjera të ndërhyrjes dhe sigurisë, me kosto të mëdha politike, financiare dhe strategjike.
Rusia, prej vitesh, është gjithashtu e përfshirë në luftën me Ukrainën.
Bashkimi Evropian, ndonëse mbetet një prej qendrave më të mëdha ekonomike dhe politike të botës, përballet me kufizimet e veta në shndërrimin e kësaj peshe në fuqi të unifikuar strategjike dhe ushtarake.
Ndërsa Kina, në këtë kontekst të zhvillimeve globale, ka zgjeruar kapacitetet e saj ekonomike, teknologjike, infrastrukturore dhe diplomatike.
Kjo nuk do të thotë se Kina është jashtë konflikteve të botës apo se strategjia e saj nuk ka dimensione të forta sigurie. As nuk do të thotë se avantazhet strategjike të Shteteve të Bashkuara janë zhdukur.
Do të thotë se, në një periudhë kur disa prej fuqive kryesore të sistemit janë përfshirë në përballje dhe angazhime ushtarake me kosto të larta, Pekini ka pasur hapësirë të investojë më shumë në ndërtimin e kapaciteteve dhe marrëdhënieve afatgjata.
Duke i analizuar këto realitete, nuk mund të mos i referohemi gjykimit të Henry Kissingerit.
Në një prej formulimeve të tij mbi sistemin ndërkombëtar të kohës, Kissinger e pati përshkruar botën si “bipolare ushtarakisht, multipolare politikisht dhe të fragmentuar ekonomikisht”.
Kjo ide mbetet domethënëse për të kuptuar transformimin që po kalon në kohën tonë sistemi ndërkombëtar.
Marrëdhënia me Kinën nuk mund të reduktohet vetëm në një përballje për epërsi. Problemi më i madh është se si fuqitë e mëdha do të bashkëjetojnë brenda një rendi ndërkombëtar që po transformohet.
Kjo është edhe arsyeja pse OBSh-ja dhe BRICS-i kanë rëndësi përtej vetë shteteve që i përbëjnë. Ato janë pjesë e një arkitekture më të gjerë përmes së cilës Pekini synon të zgjerojë hapësirën e veprimit të Kinës dhe të nxisë një sistem ndërkombëtar me shumë qendra.
