Nga Dr. J. Scott Younger | IFIMES
Instituti Ndërkombëtar për Studimet e Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES), me seli në Lubjanë, analizon rregullisht zhvillimet në Lindjen e Mesme, Ballkan dhe çështjet globale.
Në analizën e tij më të fundit, me titull “Bota në një pikë kthese: Zgjedhjet, paqëndrueshmëria politike dhe rreziku në rritje bërthamor”, Dr. J. Scott Younger, ish-kancelar ndërkombëtar i President University në Indonezi, bashkëpunëtor nderi kërkimor në Universitetin e Glasgow dhe anëtar i Bordit Këshillimor të IFIMES, shqyrton një periudhë ndryshimesh të rëndësishme politike dhe pasigurie ndërkombëtare.
Artikulli përqendrohet te zgjedhjet dhe zhvillimet politike në Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar, Rusi dhe Izrael, duke vënë në dukje rreziqet më të gjera që lidhen me paqëndrueshmërinë politike, përshkallëzimin bërthamor dhe tensionet në rritje gjeopolitike.
Bota në një pikë kthese: Zgjedhjet, paqëndrueshmëria politike dhe rreziku në rritje bërthamor
Kemi hyrë tashmë në tremujorin e fundit të këtij viti dhe secili prej vendeve që ndikojnë aktualisht në drejtimin e botës ka zhvilluar ose pritet të zhvillojë zgjedhje politike. Në Shtetet e Bashkuara, zgjedhjet e mesmandatit pritet të mbahen së shpejti dhe mund të sjellin ndryshime të rëndësishme. Partia Republikane, e cila aktualisht kontrollon të dyja dhomat e Kongresit, Senatin dhe Dhomën e Përfaqësuesve, parashikohet të humbasë disa vende. Kjo do të kufizonte mundësinë e Presidentit Donald Trump për të ndjekur drejtimin politik që dëshiron, megjithëse Trump nuk i merr gjithmonë parasysh këshillat e partisë së tij dhe shpesh qeveris sipas ideve të veta.
Në diskutimet e fundit për inteligjencën artificiale, presidenti amerikan la të kuptohet se masat mbrojtëse mund të garantoheshin nga një president i fortë me koeficient të lartë inteligjence, siç pretendon se është vetë presidenti aktual. Sipas kësaj logjike, nuk do të kishte arsye për t’u shqetësuar për rreziqet që mund të paraqesë inteligjenca artificiale.
Megjithatë, një pjesë gjithnjë e më e madhe e opinionit publik po shpreh shqetësim për gjykimin e dobët që, sipas kritikëve, po karakterizon disa, e ndoshta shumicën, e vendimeve të presidentit. Këto vendime, sipas autorit, nuk po përballen me kontrollin e nevojshëm nga anëtarët e administratës, të cilët priren të jenë tepër të nënshtruar ndaj tij.
Trump po merr pjesë në takime të Partisë Republikane për të mbështetur kandidatët e saj në zgjedhjet e mesmandatit, por fjalimet e tij shpesh ngjajnë më shumë me vetëlavdërim dhe mburrje për madhështinë e tij sesa me përpjekje për të bindur votuesit. Sipas Younger, presidenti nuk duket se e kupton se kjo qasje ka ndikuar në përkeqësimin e pozicionit të republikanëve në sondazhe.
Përtej çështjeve të brendshme, si rritja e çmimeve të karburanteve për shkak të luftës me Iranin, të cilën Trump e nisi pa kërkuar më parë mendimin e Senatit, e aq më pak të popullsisë, dhe kryesisht nën ndikimin e kryeministrit izraelit, një nga shqetësimet kryesore lidhet me këmbënguljen se Irani nuk duhet të lejohet të prodhojë armë bërthamore.
Trump, autoriteti bërthamor dhe kufijtë e pushtetit presidencial
Trump ka kërcënuar se do ta shkatërrojë Iranin, vendin që trashëgon historinë e Persisë, një prej qytetërimeve më të vjetra të botës. Ai e përsëriti këtë kërcënim edhe në takimin e nivelit të lartë të Kombeve të Bashkuara, duke shkaktuar shqetësim. Megjithatë, sipas autorit, ai shtoi se kjo do të priste deri pas zgjedhjeve të mesmandatit në nëntor, nëse ato do të përfundonin me një rezultat në favor të tij.
Ndër ata që shprehin shqetësim në Shtetet e Bashkuara për mënyrën se si vepron presidenti është Dr. Henry Abraham, profesor emeritus i psikiatrisë në Shkollën e Mjekësisë të Universitetit Tufts. Ai është i bindur se gjendja mendore e presidentit po shfaq një prirje graduale drejt përkeqësimit.
Sipas këtij këndvështrimi, Trump po perceptohet si një figurë gjithnjë e më e paqëndrueshme, ndërsa ruan autoritetin presidencial mbi arsenalin bërthamor amerikan. Shqetësime të ngjashme, sipas autorit, ndahen nga një numër i madh shkencëtarësh në mbarë botën, veçanërisht përmes organizatës International Physicians for the Prevention of Nuclear War (Mjekët Ndërkombëtarë për Parandalimin e Luftës Bërthamore).
Po bëhen përpjekje për të kufizuar mundësinë që një president të autorizojë përdorimin e armëve bërthamore pa kontrolle të mjaftueshme, me synimin për të shmangur katastrofën që mund të shkaktonte një vendim i tillë. Demokratët në Kongres kanë paraqitur projektligje që synojnë vendosjen e mekanizmave të rinj të kontrollit dhe balancimit të pushtetit.
Humbja e disa aftësive njohëse me kalimin e moshës nuk është e pazakontë, për shembull pas moshës 80-vjeçare. Ndoshta, sugjeron Younger, Shtetet e Bashkuara duhet të shqyrtojnë mundësinë e vendosjes së një kufiri maksimal moshe për kandidatët që synojnë postin më të lartë shtetëror, për shembull 75 vjeç ose më pak.
Siç u përmend më sipër, zgjedhjet e mesmandatit janë vetëm pak ditë larg dhe parashikimet sugjerojnë se republikanët mund të humbasin disa vende, duke rrezikuar kontrollin e tyre mbi Senatin dhe Dhomën e Përfaqësuesve. “Pa dyshim, ky është lajm i rremë!”, ironizon autori.
Sidoqoftë, dy vitet e ardhshme mund të jenë të vështira dhe disa vlerësojnë se mund të sjellin një përshkallëzim të armiqësive. Së shpejti do të bëhet e qartë se çfarë drejtimi do të marrë situata.
Evropa, Rusia dhe Izraeli: Zgjedhjet, lufta dhe rreziku i përshkallëzimit
Ndërsa këto zhvillime po ndodhnin në Shtetet e Bashkuara, në Mbretërinë e Bashkuar, për habinë e një pjese të opinionit publik, Partia Laburiste ndryshoi kryeministrin, pasi kreu i qeverisë në detyrë kishte humbur mbështetjen e një pjese të konsiderueshme të partisë së tij.
Gjithashtu, ditët e fundit, qeveria ruse ka zhvilluar zgjedhjet e parashikuara për Dumën. Sipas autorit, procesi ishte organizuar në mënyrë të tillë që Presidenti Vladimir Putin të vazhdonte të ruante pushtetin.
Që prej atëherë, Putin i ka bërë të ditur Perëndimit se nuk përjashton përdorimin e armëve bërthamore nëse vlerëson se Rusia kërcënohet prej tij. Ndërkohë, Rusia ka shtuar bombardimet ajrore ndaj kryeqytetit ukrainas, Kievit, dhe qyteteve të tjera.
Kjo situatë u pasua nga një vizitë e papritur dhe e paparalajmëruar e kancelarit gjerman në Kiev, për të forcuar mbështetjen evropiane për Ukrainën dhe për t’i kujtuar Putinit se Perëndimi po i ndjek nga afër veprimet e Moskës.
Për ta plotësuar këtë periudhë zgjedhjesh, edhe Izraeli pritet të zhvillojë së shpejti zgjedhjet parlamentare, sipas ciklit të tij katërvjeçar. Duke pasur parasysh pakënaqësinë e shprehur nga një pjesë e gjerë e opinionit publik, rezultati mbetet i pasigurt.
Nuk është aspak e sigurt se qeveria aktuale, me prirjet e saj të së djathtës ekstreme, do të rikthehet në pushtet. Kryeministri Benjamin Netanyahu mund të largohet nga detyra ose të shohë të kufizohet pushteti i tij politik. Në këtë rast, ai mund të përballet me akuza të rëndësishme për mashtrim, të cilat deri tani ka arritur t’i mbajë larg një përballjeje të plotë gjyqësore, sipas autorit.
Mbi qeverinë izraelite, pavarësisht se cili do të jetë drejtimi i saj i ardhshëm, ushtrohet presion për të pranuar zgjidhjen me dy shtete, e hedhur në tryezë që në fund të viteve 1940 dhe e kundërshtuar nga e djathta ekstreme. Kjo çështje, thekson autori, duhet të zgjidhet.
Me ardhjen e vitit 2027, klima politike ka të ngjarë të jetë e ndryshme nga ajo e sotmja. Shqetësimi i autorit është se luftimet në Lindjen e Mesme mund të përshkallëzohen dhe se, aksidentalisht ose qëllimisht, dikush mund të bëjë që armët bërthamore të hyjnë në lojë.
_______________
Burimi: IFIMES – Instituti Ndërkombëtar për Studimet e Lindjes së Mesme dhe Ballkanit
© 2026 Argumentum
