Redakcija Bosna
Një vit pas nënshkrimit me ceremoni të marrëveshjes për ndërprerjen e zjarrit në Gaza, nën patronazhin e Uashingtonit dhe Këshilit të Paqes, bilanci në terren zbulon dështimin e plotë të iluzionit diplomatik: krahas 1.500 civilëve të vrarëve, infrastrukturës së asgjësuar dhe pushtimit të vazhdueshëm ushtarak, ndërprerja e zjarrit ka mbijetuar vetëm në gjuhën e diplomacisë ndërkombëtare.
Me datë 30 shtator 2026, një nënë klithte në mes të rrugës në Gaza City. Vajza e saj, Iman Abdel Aal, sapo ishte vrarë si pasojë e një sulmi ajror kundër një objekti banimi sëbashku me dy persona të tjerë: “Iman, Iman! O Zot më jep forcë!”, jehonte në regjistrimin e pamjes tronditëse para spitalit Al Shifa, ndërsa trupi i vajzës qëndronte shtrirë i mbështjellë me qefin të bardhë.
Kjo pamje tragjike është një prej sërës së fakteve të përditëshme se është mbyllur një vit që nga nënshkrimi i marrëveshjes për ndërprerjen e zjarrit mes Izraalit dhe Hamasit, ndëprerje zjari e cila për gjithë këta dymbëdhjetë muaj, ishte vetëm një letër. Marrëveshja, e nënshkruar në muajin tetor të vitit 2025, nën presionin e fortë të Uashingtonit krahas deklaratave pompoze të Këshillit të paqes nën kryesinë e administratës amerikane të Donald Trumpit, urdhëronte deklarativisht “përfundimin urgjent të luftës” dhe ndërprerjen e plotë të të gjithë operacioneve ushtarake. Një vit më vonë, armët vazhdojnë të vrasin, ndërsa shprehja “ndëprerje e zjarrit” keqpërdoret në qarqet diplomatike sikur vetëm ekzistenca e saj të vendoste paqen në terren.
Pas fasadave retorike të diplomacisë ndërkombëtare fshihet një statistikë befasuese: që nga hyrja në fuqi e marrëveshjes e deri në fillim të muajit tetor të vitit 2026, në territorin e Gazës janë rregjistruar 1.477 raste vdekje të shkaktuara nga veprimet ushtarake izraelite. Mes të vrarëve janë 308 fëmijë të mitur, pothuajse një fëmijë i vdekur në ditë, 154 gra, krahas më shumë se 5.200 të plagosurve. Kësisoj ndërprerja e zjarrit nuk ndaloi vrasjet, por vetëm uli intensitetin dhe ndryshoi formën e pranisë ushtarake.
Një nga paosjat më të rerzikshme të dymbëdhjetë muajve të kaluar nuk është vetëm praktika e armatosur në terren, por erozioni sistematik i vetë rëndësisë së marrëveshjeve ndërkombëtare. Ndëprerja e zjarrit është ruajtur në deklaratat zyrtare në një kohë që të gjitha nenet e saj shkelen. Kur përjashtimi përsëritet ditë pas dite, shkelja kërcënon të shndërrohet në praktikë.
Për më shumë se dy milionë banorë të Gazës, dallimi mes marrëveshjes së nënshkruar dhe respektuar nuk është vetëm mashtrim ligjor, por është kufiri mes jetës dhe vdekjes. Familjet të cilat i kalojnë ditët në çadra të improvizuara, klasa shkollore të rregulluara në banesat kolektive apo ndërtesat e shembura, jetojnë me frikë të përherëshme. Muajin e kaluar, 21 njerëz, nga të cilët gjyma fëmijë të mitur, humben jetën kur në Gaza City u shemb një prej banesave të dëmtuara rëndë.
Kuadri diplomatik i cili ndjek ndërprerjen e zjarrit përshkohet nga retorika triumfaliste e Uashingtonit dhe e të ashtuquajturit Këshill të paqes, organ i krijuar për demonstrimin e sukseve të politikës së jashtme amerikane. Muajin e kaluar, ky organ bëri publik planin me vlerë 2,45 miliardë dollarë për fillimin e rinovimit të Gazës. Megjithatë, kjo shfiër përbën një pikë uji në det në raport me 71,4 miliardë dollarë, aq sa është, sipas vlerësimeve të Kombeve të Bashkuara, Bashkimit Europian dhe Bankës Botërore, dëmi real dhe çmimi i rinovimit të Gazës.
Por, kontradikta është akoma më e thellë se vetë përmasat financiare. Antarët e qeverisë izraelite, përfshirë edhe kryeministrin Benjamin Netanjahu, deklarojnë haptazi se Izraeli do të ruajë praninë e vazhdueshme ushtarake në Gaza, ndërsa disa qarqe të veçanta politike përfaqësojnë idenë mbi zhvendosjen e popullsisë palestineze. Rinovimi i territorit kërkon themelet e të drejtave të njeriut: që njerëzit të rikthehen në vatrat e tyre, të qëndrojnë në tokën e tyre dhe të vendosin për të ardhmen e tyre. Pa këto kushte, çdo plan rinovimi është vetëm një fjalë e vdekur në letër.
Në terren, pushtimi ushtarak izraelit e ka modeluar gjeografinë e Rripit të Gazës. Nën kontrollin e forcave izraelite gjendet më shumë se gjysma e territorit, pas së ashtuquajturës “vijë e verdhë” e cila ndan sektorin civil nga zona në të cilën vepron ushtria. Sikurse paralajmërojnë organizata si puna e Amnesty International, e vetmja shenjë e kësaj vije janë fuçitë e verdha të shpërndara nëpër territor, pa një perimetër të qartë, gjë e cila bën që me qindra civilë çdo ditë kalon këtë zonë në të cilën bëhen shenjestër e ushtrisë.
Ekipe të organizatës Mjekët pa kufinj (MSF) në pikat mjeksore, si puna e asaj në Zeitun, trajtojnë çdo ditë civilë me plagë armësh zjarri të cilat i kanë marrë në afërsi të kësaj linje. “Njerëzit ndjehen sikur lufta nuk ka pushuar kurrë. Janë të shumtë fëmijët të cilët janë kthyer në lagjet e tyre por nuk kanë gjetur as shtëpitë dhe as lojërat e tyre. Shumë thonë se në afërsi të vijë së verdhë shtëpitë nuk kanë më mure”, nënvizon Mahmoud al Balbisi, ekspert për shëndetin mendor në MSF.
Në këto kushte për jetën situata është katastrofale. Gaza vazhdon të mos ketë ujë të rrjedhshëm dhe energji elektrike. E tërë popullsia varet nga ndihma humanitare pas pritjeve shumorëshe në radhë para cisternave për të mbushur enët e tyre me ujë. Asnjë prej 36 spitaleve nuk punon me kapacitet të plotë, me tempon aktuale do të duheshin më shumë se katër vite për të evakuar 20.000 pacientë të cilët kanë nevojë për trajtim mjeksor jashtë vendit.
Mjekët në terren informojnë mbi shfaqjen masive të gastroenteritiit, infeksione akute respiratore, hepatitisit, sëmundejeve të rënda të lëkurës si zgjebe, pedikulozë, krahas mungesës kronike të ilaçeve. Organizata Humanitare Acción Contra el Hambre paralajmëron se është asgjësuar toka bujqësore dhe i tërë sistemi ushqimor lokal. Ushqimi është reduktuar thjesht në mbijetesë, ndërsa rreziku nga uria sistematike vazhdon t’u qëndrojë mbi kokë miliona njerëzve.
Pasoja të veçanta tragjike të kësaj agonie të tejzgjatur godasin më shumë fëmijët. Sipas të dhënave të OKB-së, fëmijët e mitur përbëjnë rreth 30 përqind të të vrarëve në rrjedhën e deritanishme të konfliktit, ndërsa më sëpaku me qindra fëmijë kanë humbur jetën si pasojë e urisë. Në vend të shkuarjes në shkollë, sepse sistemi shkollor në Gaza praktikisht nuk ekziston më, fëmijët e kalojnë ditën duke kërkuar ujë, duke prerë dru dhe duke pritur të radhë para guzhinave publike.
Organizata Save the Children paralajmëron për pasoja të pakthyeshme psiqike dhe të zhvillimit të një gjeneratë e tërë e cila ka përjetuart humbjen e prindërve, miqve dhe tërë vendbanimeve. “Po rritet një brez në kushtet e pambrojtjes së plotë fizike dhe psiqike. Fëmijët janë tërhequr në vetvete, humbasin interesin për të jetuar, shfaqin shenja traume si puna breries së thonjve me dhëmbë, e urinimit të pavetëdijshëm gjatë natës, sjelljes agresive dhe sulmeve të ankthit”, nënvizohet nga kjo organizatë.
Ekspertët e MSF-së vërejnë të fëmijët e Gazës një dukuri të veçantë: vështrim të rënduar, të përhumbur dhe gjendje e vazhdueshme e gatishmërisë ndaj rrezikut. Asgjësimi i fëmijërisë dhe i lidhjeve familjare është dëm të cilën kurrfarë planesh financiare për rinovim nuk mund t’a ndreqë nëse nuk eleminohen shkaqet që kanë çuar në këtë gjendje.
Pyetja e cila shtrohet pas një viti të ndërprerjes formale të zjarrit nuk është më ajo e konfliktit të armatosur në Lindjen e Afërt, por çështje mbijetese e së drejtës ndërkombëtare dhe kredibilitetit të gjuhës diplomatike. Nëse bashkësia ndërkombëtare pranon se ndërprerja e zjarrit mund të bashkëjetojë me bombardimet e përditëshme, vrasjet e civilëve dhe zhvendosjet masive, shkelja e marrëveshjeve shndërohet në anomali të pranueshme.
Në vitin që kaloi armëpushimi ekzistoi vetëm në letër. Të vazhdosh të flasësh për “ndëprprerje të zjarrit’, ndërsa për ditë vriten civilë, do të thotë të marrësh pjesë në krijimin e iluzionit të normalitetit i cili nuk ekziston. Kur flitet formalisht për ndërprerje të zjarrit, armët duhet të heshtin. Gjithçka tjetër është pranim i kuadrit i cili normalizon padrejtësinë dhe redukton atë që jetët njerzore të shndërrohen në variabël anësor të kalkulimeve gjeopolitike. Gaza është sot një paralajmërim tronditës mbi atë se çfarë ngjet kur diplomacia përzgjedh fraza në vend të jetëve njerzore.
Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
