Vera Didanoviç-radar.rs[i]
Çfarë na pret në të ardhmen, pas 14 vitesh sundimi të përparimtarëve, të shenjuara nga korrupsioni, mbytja e institucioneve, zënia e frymës së lirive mediatike: jeta në shtet demokratik dhe ligjor apo diktatura e plotë?
Kështu mund të formulohet pyetja më e rëndësishme të cilën duhet t’ia bëjnë vetes qytetarët e Serbisë para se të marrin vendimin përfundimtar mbi atë se për cilin do të votojnë në zgjedhjet e parakohëshme parlamentare të dielën. Por, me një shkallë të lartë përgjegjësie për të ardhmen vetjake, e cila do të thotë pjesëmarrje në zgjedhje, do të duhet të jenë të vetëdijshëm se duke rrethuar një numur në fletën zgjedhore nuk përfundon asgjë. Vendimi i shumicës, madje edhe nëse do numurohet dhe raportohet ndershmërisht, vetëm sa do t’i hapë derën njërës prej dy ecurive diametralisht të kundërta, por gjithsesi lufta do të vazhdojë edhe në të ardhmen. Dhe nuk ka për të qënë kalorsiake dhe as e lehtë.
Është i sigurtë vetëm fakti se me 26 tetor do të zgjohemi në vendin e cili nuk mund të jetë i njëjti sikurse është sot, dhe kjo në cilindo rast të përfytyruar – edhe nëse manipulimet e dhunshme tashmë të konstatuara të përparimtarëve fitojnë vërtetë; ose në rastin kur studentët fitojnë; ose që zgjedhjet të ndërpriten në disa qendra zgjedhore, në mënyrë që mbërthehemi në një sërë përsëritje zgjedhjesh në disa qendra zgjedhore, në mënyrë që shoqëria të tulatet nga pritja dhe zgjerimi i planifikuar i ndjesisë së pashpresës.
Rrjedh nga të gjitha anët
Shkurt: mbreti është lakuriq dhe nuk ka rezultat zgjedhor, apo gjoja rezultat, i cili mund t’a fshehë. Dallimi është vetëm te ajo se kur do të jetë i detyruar t’a pranojë. Dhe sa do të ketë mundsi dhe sa do t’a dëmtojë shtetin, shoqërinë dhe secilin nga qytetarët.
Sepse edhe fushata zgjedhore, edhe përkundër gjithë atyre mjeteve të investuara, tregoi se qytetari i zakonshëm Aleksandër Vuçiç dhe grupi i organizuar, të cilin ai e udhëheq në mënyrë joformale, nuk kanë më as afërisht të fuqi që kishin dikur, e cila u mundësoi uzurpimin gradual të gjithçkaje në Serbi – nga institucionet deri te të mirat materiale, madje edhe sipërfaqet publike, si puna e Parkut të Pionierëve në Beograd.
Nuk ekziston më ajo makineria mediatike e cila Një Njeri të Vetëm, i cili është grindur me pjesën më të re dhe më të arsimuar të vendit dhe gjysmën e botës më parë – dyshen e angazhuar për pjesëmarrje në debatet dhe monologjet televizive (Ana Brnabiç & Sinisha Malli), pesëdhjetë autobuzë me statistë, kordone policore, hordhi shkopaxhinjsh të paguar, me Robert Ficon i cili sapo është larguar (Robert Fico, kryeministri i Sllovakisë ishte për vizitë në Beograd gjatë fushatës zgjedhore. Shën. i përkth.), Lidija Vukiçeviçin dhe Snjezhana Saviçin (starleta të njohura dhe të moshuara beogradase. Shën. i përkth.), të cilat po vinë – të munden që në finishin e fushatës të bëjnë diçka ndryshe nga ajo që kemi parë javët paraardhëse: shefin e lodhur dhe nervoz të grupit të besnikëve të paaftë, të cilët e dëgjojnë gojëhapur njerëz të varfër dhe të zhgënjyer, mbështetja e tij kryesore qëkur erdhi në pushtet. Ata, të cilat i ka pas magjepsur me hapjen e fabrikave dhe nënshkrimin e marrëveshjeve të reja në fushatë, me një fjalë gjithçka që ka mbetur nga oferta zgjedhore e përparimtarëve.
Dobësia shihet në shumë fusha. Partia dikur e fuqishme, e cila mburrej me numurin prej 700.000 antarësh (kurrë të vërtetuar), tani nuk po arrin as të plotësojë komisionet zgjedhore: sipas vendimit mbi emërimin e antarëve në përbërjen e zgjeruar para çdo liste pjesëmarrëse në zgjedhje të cilin e bëri publik Komisioneri i Frontit të Gjelbër Vlladan Singjiç, PPS-ja në Uzhice ka plotësuar vetëm 62% të vendeve të saj, ose 110 nga 178. Madje edhe socialistët ishin më të sukseshëm me 116 antarë të shpallur, ndërsa më e sukseshmja ishte Lista e Studentëve me 176 vende të plotësuara. Situatë e njëjtë, sipas informimit të Grupit të Qytarëve “E Vërteta dhe Nderi”, sipas raportimit të Ozonpress, ishte edhe në Çacak, e sepse shuma e “simulimit” që u është ofruar pensionistëve për antarsim arriti në 35.000 dinarë.
E vërteta mbi prapavijën e rrëfimit mbi “të përzgjedhurit e Serbisë” rrjedh ujë nga të gjitha anët. Vetëm të hënën paradite, kur po përgatitej ky numur i Radar-it, përsëri plot e përplot me të dhëna mbi kedqpërdorimin e pushtetit, morëm vesh se pas konfiskimit historik të pesë tonëve marihuanë në fshatin Konjuh të Krushevacit, 15 drejtues të Shëbrimit të luftës kundër drogave UKP – të larguar nga ky shërbim (sipas KRIK-ut), pohojnë se në telefonat e rektorit të Universitetiot të Beogradit Vlladan Gjokiç dhe ish bashkëpuntorit të prokurorisë Radeta Bajiç janë instaluar softverë spiunë (Fondacioni Share dhe oraganizata Citizen Lab), ndërsa buldozerët e Xhimi-Comerz nga Sombori të rreshtuar para kampit paraushtarak në Parkun e Pionierëve me 15 mars 2025, dhe se kjo firmë më vonë lidhi një marrëveshje me NIS-Naftagas-in me vlerë 1,1 milionë euro dhe se për nëntë muaj i janë faturuar 91 milionë dinarë, gjë që është rreth 70% e vlerës dyvjeçare të marrëveshjes (BIRN)
Një Njeri, shumë viktima
Ndërsa, me sa duket, po hartohet lista lista potenciale e vërtetë e dëshmitarëve-bashkëpuntorë në hetimet për rastet e kriminalitetit dhe korrupsionit, pas ndryshimit të pushtetit, dalin në dritë edhe lista të tjera, ajo në të cilën antarët e deri para pak kohëve të Partisë socialiste të Serbisë (PSS) të cilët befas “rishikuan” dhe vendosën të braktisin partnerin besnik përparimtarët në kolaicion që nga viti 2012. Nga Kraljeva arrin lajmi për pakënaqësinë e socialistëve të atjeshëm me listën e deputetëve, për shkak të së cilës fushatë pothuajse nuk ka, ndërsa opozita nga ky qytet deklaroi se refuzon ftesën e PSS-së për formimin e pushtetit të ri vendor. Pas largimit të Branko Ruzhiçit, i cili tashmë po bën një parti të re, shpërbërja në radhët e pasuesve të Ivica Daçiçit është e tillë saqë çështja e kalimit të pragut zgjedhor nuk tingëllon më cinike dhe dashakeqe, madje edhe pas vizitës së zgjatur të këtij të fundit në Moskë.
Po rrëzohen edhe mbështetjet ndërkombëtare të Vuçiçit: jo vetëm që Ursula von der Leyen dëgjoi “këshillat” për evitimin e vizitës së planifikuar në Beograd në mesin e fushatës zgjedhore, por doli se, deri ditën e publikimit të Radar-it, askush nga pushteti serb nuk është lajmëruar për pjesëmarrje në Forumin dyditor “Eruopa e zgjeruar-Europa e fortë”, të cilin me 15 nëntor do t’a hapë pikërisht presidentja e Komisionit Europian.
Për Vuçiçin është e qartë – ai mometalisht është i papunë dhe vështirë se deri në gjysmën e nëntorit do të arrijnë të verifikohen mandatet e deputetëve, ndërsa përsa i përket presidentes në detyrë Ana Brnabiç – ajo ndoshta është e zënë me konflikin me parlamentin europian, të shkaktuar nga zgjedhja e Andreas Shiderit, eurodeputet i urryer në radhët e përparimtrëve serbë, si shef i Misionit vëzhgues të PE-së në zgjedhjet e 25 tetorit. Është githnjë e më shumë në pikëyetje edhe statusi i PPS-së në grupin e deputetëve të EPP-së, por gjithsesi vendimi përfunimtar është lënë në mënyrë “vëllazërore” për pas zjedhjeve.
Çfarë mbetet për të thënë për anën tjetër të Oqeanit: ndërsa Shtëpia e Bardhë heton zhdukjen e donacioneve për Qendrën Kenedi me vlerë 5,6 milionë dollarë në kohën kur këtë qendër e udhëhiqte Riçard Grenelli, mik i afërt me Sinisha Mallin, erdhi lajmi se edhe mbështetja tjetër kyçe e Vuçiçit në marrëdhëniet me ShBA-të, Paolo Zampoli, është larguar nga posti i emisarit special për partneritetin global.
Vargu i njohur nga kënga “edhe sikur një degë pishe të gjelbër ta kap me dorë, ajo do të thahej”, pas vëshgimit të situatës në të cilën gjendet, është deçitura më e mirë për foton e Vuçiçit. Duket shumë më e mundshme se Vuçiçi nuk ka për t’iu futur qaravitjeve, por luftës për mbijetesë, ose më mirë të themi rikthimi i tij në pushtet në ditët deri në zgjedhje vetëm sa do të ashpërsohet, duke mos i zgjedhur mjetet. Dhe se, nëse në ndonjëfarë mënyre arrin të grumbullojë shumicën parlamentare të nevojshme për t’u kthyer në funksionin e kryeministror, ashtu i dobësuar dhe i diskretituar politikisht siç është, menjëherë do t’i hyjë trajnimit me temë “egërsira më e rrezikshme është ajo e plagosura”.
Viktimat tshmë dihen: nga universiteti të cilin e kërcënon haptazi, nëpërmjet mediave, fushën e kulturës, sektorin joqeveritar, deri te çdo individ më vete të cilin e ka dënuar me mosbindja ndaj tij. Vetëm se kjo nuk do të mund të zgjasë “katër vitet” e ardhshme – jo vetëm se shoqëria tani është buzë konfliktit, por sepse më pas vinë zgjedhje të reja. Dhe ato në të cilat, edhe krahas sistemit të avancuar të manipulimeve, fitorja e kandidatëve të PPS-së është vështirë e përfytyrueshme.
Të parat janë në radhë zgjedhjet presidenciale, më së voni deri me 27 dhjetor 2026, dhe mungesa e një kandidati të besueshëm të pushtetit, i cili në raundin e dytë të zgjedhjeve do të mund të fitojë në një atmosferë referendare është kaq e dukshme saqë shpesh dalin në skenë diskutime për shtyrjen e tyre. Një vit e gjysëm më vonë, në pranverë të vitit 2028, janë në radhë zgjedhjet lokale, ndër të cilat edhe ato për Beogradin, në të cilat shansi për fitoren e përparimtarëve është baraz me zero.
Shansi i cili duhet shfrytëzuar
Çfarë mund të ndodhë nëse mobilizimi i qytetarëve të cilët dëshirojnë ndryshime, shpie në rënien e kartelit të përparimtarëve të cilin, nën reflektorët e tërë botës, Vuçiçi do t’a pranonte dhe do të bëhej vetëm një prej deputetëve opozitarë?
Ky do të ishte shans për ndërttimin e shtetit demokratik, shtetit të së drejtës, për të cilin përveç synimeve të qarta, nevojitet edhe kohë, jo bash e shkurtër. Njëkohësisht, është e qartë se gjithë ajo që kemi përjetuar nuk është vetëm një makth nate i cili do të zhduket në moment, në sajë të vullnetit të votuesve të shprehur nëpërmjet zgjdhjeve.
Sepse, edhe nëse do të mbeten në pakicë, përparimtarët do të fitojnë një numur të konsiderueshëm mandatesh. Nën kontrollin e tyre edhe për një vit e gjysëm do të jetë administrata lokale, përfshirë edhe Beogradi, kuadrot e tyre do të vazhdojnë të jenë të mbjellur në thellësi të institucioneve, mbi të gjitha në sistemin e drejtësisë dhe në polici, në pronësi të tyre do të vazhdojnë të mbeten dy televizione me frekuencë kombëtare, mediat lokale dhe media të tjera … dhe fuqia e stërmadhe financiare. Vetëm se ajo nuk do të vazhdojë të jetë më një makineri e karikuar dhe e tensionuar sikurse dëshiron administratori i tyre: më mënçurit në radhët e shefave do të jenë të parët që do të kërkojnë të vrapojnë në anën e fitimtarëve.
Nuk dihet se nga çfarë do t’a kenë më të vështirë pushteti i ri në procesin e ndërtimit të shtetit në gërmadhat e trashëguara nga paraardhësit, sido që të veprojnë – nga përballjet me obstruksionet dhe sabotimet e kundërshtarëve, apo nga pritmëritë e mëdha dhe musdurimi i mbështetësve. Nga aftësitë e tyre, vetëdija mbi interesin publik dhe qëndrushmëria varet nëse do të nisemi në rrugën e përmirësimit, apo në rrugën pa krye drejt një variacioni tjetër të sistemit autokrat dhe kleptokrat në të cilin po mbytemi. Qytetarëve u takon të jenë vigjilentë dhe të reagojnë ndaj simptomës eventuale të sëmunjdes të cilën, pas gjithçkaje, u desh t’a përballojmë, dhe të cilën tashmë e njohim mirë. Për këtë ndoshta nuk gabojnë ata që thonë se e diela është ditë historike: do të ndodhë ndryshimi, por neve na përket që ta bëjmë të mundur të jetë pozitiv.
[i] https://radar.nova.rs/politika/da-li-je-nedelja-istorijski-dan/
Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
© 2026 Argumentum
