Polonia u përfshi mbrëmjen e së premtes në një përplasje të fortë institucionale, e cila doli jashtë kontrollit të zakonshëm politik, pas vendimit të një grupi gjyqtarësh për pezullimin e kryetarit të Gjykatës Kushtetuese, Bogdan Święczkowski, dhe zëvendësit të tij, Bartłomiej Sochański.
Vendimi shkaktoi protesta të dhunshme përpara selisë së Gjykatës Kushtetuese në Varshavë, ndërsa policia rrethoi godinën dhe u përball me demonstruesit që kundërshtonin shkarkimin e drejtuesve të institucionit. Sipas policisë, tre persona u arrestuan pasi disa protestues tentuan të kalonin rrethimin dhe hodhën sende në drejtim të efektivëve.
Zhvillimi më dramatik ishte reagimi i presidentit polak, Karol Nawrocki, i cili ndërpreu vizitën zyrtare në Senegal dhe urdhëroi kthimin e avionit në Varshavë, duke deklaruar se në një moment të tillë presidenti duhet të jetë në vendin e tij.
Presidenti kthehet në Varshavë dhe hyn në Gjykatën Kushtetuese
Pas mbërritjes në kryeqytet, Nawrocki shkoi personalisht në selinë e Gjykatës Kushtetuese. Pamjet televizive treguan presidentin duke kaluar mes forcave të sigurisë dhe personave të pranishëm për të hyrë në godinë, ku u takua me kryetarin e pezulluar të gjykatës.
Në një deklaratë të publikuar të shtunën në mëngjes, presidenti e cilësoi situatën si një shkelje të rendit kushtetues të Polonisë dhe akuzoi se një institucion kushtetues ishte marrë me forcë.
Ai kërkoi largimin e forcave të sigurisë nga ambientet e gjykatës dhe thirri për konsultime urgjente drejtuesit e grupeve parlamentare, me qëllim diskutimin e situatës dhe stabilizimin politik të vendit.
Ndërkohë, lideri i opozitës konservatore, Jarosław Kaczyński, iu bashkua protestuesve, duke dënuar veprimet e qeverisë dhe duke kërkuar reagim ndaj asaj që opozita e konsideron një përpjekje për marrjen e kontrollit të gjykatës.
Përplasja Tusk–Nawrocki: kush kontrollon Gjykatën Kushtetuese?
Në qendër të konfliktit është përplasja mes kryeministrit Donald Tusk dhe presidentit Karol Nawrocki, i cili mbështetet politikisht nga partia konservatore Ligj dhe Drejtësi (PiS).
Një grup gjyqtarësh të zgjedhur nga shumica aktuale parlamentare njoftoi pezullimin e kryetarit të gjykatës, Bogdan Święczkowski, dhe zëvendësit të tij. Gjyqtarja Anna Korwin-Piotrowska deklaroi se po merrte drejtimin e institucionit, duke argumentuar se duhej rikthyer funksionimi i tij.
Ministri i Drejtësisë, Waldemar Żurek, ndërkohë kërkoi heqjen e imunitetit të dy drejtuesve të pezulluar, me pretendimin se ata kishin penguar funksionimin e gjykatës.
Kryeministri Tusk mbrojti veprimin, duke deklaruar se rikthimi i shtetit të së drejtës është detyrim i qeverisë dhe se ky proces kërkon vendime të vendosura.
Nga ana tjetër, PiS dhe presidenti e konsiderojnë ndërhyrjen një shkelje të Kushtetutës dhe një përpjekje për të marrë kontrollin e gjyqësorit.
Një krizë që zgjat prej vitit 2015
Përplasja e fundit është kulmi i një konflikti institucional që nisi në vitin 2015, kur qeveria e atëhershme e PiS ndërmori ndryshime në sistemin gjyqësor, të cilat u kundërshtuan nga institucionet evropiane për shkak të shqetësimeve mbi pavarësinë e drejtësisë.
Pas ardhjes në pushtet në vitin 2023, qeveria e Tusk premtoi reformimin e sistemit dhe rikthimin e standardeve evropiane. Por procesi është penguar nga konfliktet mbi emërimet e gjyqtarëve dhe nga kundërshtimet presidenciale.
Një pikë e rëndësishme e konfliktit është refuzimi i Nawrockit për të pranuar betimin e pesë gjyqtarëve të zgjedhur nga parlamenti. Komisioni i Venecias ka argumentuar se refuzimi presidencial nuk duhet të pengojë marrjen e detyrës nga gjyqtarët e zgjedhur.
Megjithatë, edhe ekspertët ligjorë janë të ndarë për ligjshmërinë e vendimit të fundit për pezullimin e drejtuesve të gjykatës.
Reagimi amerikan: paralajmërim kundër përshkallëzimit
Ambasadori amerikan në Poloni, Tom Rose, u bëri thirrje të gjitha palëve të shmangin veprimet që mund të provokojnë dhunë ose përshkallëzim të mëtejshëm.
Ai paralajmëroi se Polonia nuk ka nevojë për një përballje që mund të dalë jashtë kontrollit, duke theksuar rëndësinë e stabilitetit të vendit si aleat i SHBA-së.
Çfarë rrezikon Polonia?
Kriza nuk kufizohet më te emërimi i gjyqtarëve. Ajo ngre pikëpyetje mbi funksionimin e ndarjes së pushteteve, autoritetin e vendimeve gjyqësore dhe legjitimitetin e institucioneve kushtetuese.
Polonia është një vend kyç në krahun lindor të NATO-s dhe një nga aktorët kryesorë të sigurisë evropiane. Një konflikt i zgjatur institucional mund të ndikojë në aftësinë e saj për të ruajtur konsensusin politik mbi çështjet e sigurisë, Ukrainës dhe politikës evropiane.
Me zgjedhjet parlamentare të vitit 2027 në horizont, përplasja mes Tusk dhe Nawrockit pritet të mbetet një nga çështjet qendrore të debatit politik polak.
© 2026 Argumentum
