Aleksej Kishjuhas Danas[i]
Nga njëqind të vërteta kozmike, një galatikë mori emrin sipas studentëve të Serbisë. Pas zbulimit të shtatëmbëdhjetë galatikave të reja në thellësi të Gjithësisë, astrofizikani i njohur Darko Donevski njërën prej tyre e titulloi “SL3” (SL- Studentska Lista- Lista studentore). Ajo “për një kohë të gjatë ishte e padukshme për shkak të gazit dhe pluhurit kozmik” dhe “fsheh një shkëlqim të jashtëzakonshëm” dhe “do të shkelqejë edhe për tre miliardë vite të tjera”, janë fjalët e vetë Donevskit.
Pastaj, revista më e rëndësishme shkencore në planetin tonë, e famshmja “Science”, ka publikuar artikullin ku shkruhet se “Serbia ka zgjedhur parlamentin më të mençur në botë”. Sepse vërtetë lista e deputetëve me më sëpaku 130 (ose 52%) doktorë shkencash është vërtetë një çudi e paparë në historinë botërore. Dhe, do të na nevojtet një çudi për të ndryshuar gjithçka i’a vlen të ndryshohet. Sepse pikërisht shkencëtarët janë njerëz të cilët jetët e tyre u’a kanë kushtuar dijes, zhvendosjes së kufinjve dhe zgjidhjeve të problemeve më të vështira. Inteligjenca e famshme e ndershme në në fund erdhi.
Ndërsa revista e njohur e marrëdhënieve ndërkombëtare “Foreign Policy” nënvizon se studentët e Serbisë meritojnë çmimin “Nobel” për paqen.
Sepse bëhet fjalë për lëvizjen e parë studentore në botë e cila fitoi në zgjedhje dhe mori pushtetin. Me zgjuarsi, në mënyrë krijuese dhe organizim të mirë, pa dhunë, pa puç apo luftë civile, përmbysi autokratin populist dhe të korruptuar. Dhe këtë e bëri shpejt, shihni i tërë sistemi monstruoz partiak, sistemi klientelist dhe kriminal i shkopaxhinjve, kapuçonëve, votuesve të blerë dhe fiktivë, propagandistëve të pështirë, si dhe të hajdutëve e servilëve të zakonshëm tashmë ka nisur të shpërbëhet para syve tanë. Në lidhje me këtë gazetari Veljko Laliç shkruan me të drejtë në revistën “Neddeljnik” si më poshtë: “Gjithçka kam menduar, por që Serbia të jetë e para në botë – kjo pikërisht në demokraci – këtë nuk e kam menduar. Për një vend të tillë të vogël një gjë e tillë është tejet e madhe, është me të vërtetë çudi”.
Ndërsa Zoran Panoviçi vëren me të drejtë se zgjedhjet e 25 tetorit më shumë ngjajnë me zgjedhjet e vitit 199o sesa me ato të vitit 2000. Sepse në fakt u votua për atë nëse Serbia është për sistemin shumëpartiak dhe pluralizëm në përgjithësi, apo për autokraci dhe sundim të një njeriu të vetëm. Dhe për nga mënyra sesi u votua, masivisht dhe ngjyrë portokalli! E për këtë, sa për të sjellë një shembull, tani pjestarët e Partisë Socialiste të Serbisë (PSS), strukturë kriminale nuk janë në parlament për herë të parë në historinë e tyre si parti.
Akoma nuk jemi nmë gjendje të kuptojmë largpamësinë dhe historicitetin e ndryshimeve që bënë studentët e Serbisë. Ka patur dhe kanë mbetur në histori mjaft përpjekje, duke filluar që nga Berkli (1964) dhe Parisi e Praga në vitin 1968, nëpërmjet Bangladeshit, Indonezisë, Nepalit dhe Madagaskarit (2024-2025), deri te lëvizja aktuale e “bubrecave” dhe e “flamingosve” në Shqipëri. Por, e tërë bota është sot e çuditur nga ajo që bënë studenetët në Republikën tonë si vendi me autokratët më të egër në botë.
Mbajtën leksione dhe trajnime mbi atë se çfarë është demokracia në kuptimin e vërtetë të kësaj fjale, se çfarë duhet të bëjnë për të bashkuar forcën e rinisë, dijes dhe këmbënguljes. Pra, bllokada dhe plenume, më pas kërkesa të qarta, organizim të fortë dhe akte të fuqishme simbolike. E më pas protesta në mbarë vendin dhe motivimi i qytetarëve për t’u vetëorganizuar. Përshkuan vetë më këmbë edhe fshatin më të largët, i ranë vendit kryq e tërthor nëpër shi, dëborë dhe diell përvëlues. Kështu e mundën regjimin dhe opozitën, si edhe vëzhguesit e analistët dezhurn, buzëpërdredhur dhe ngatrrestarët, me një fjalë cinizmin dhe apatinë. Larguan frikën dhe rikthyen shpresën. Ishin realistë – por edhe kërkonin të pamundurën. Dhe vërtetë, diçka të pamundur edhe e bënë realitet.
Nuk do të harrojmë kurrë si nisi gjithçka. Në qytetin tim të lindjes në Novi Sadit, janë vrarë gjashtëmbëshjetë veta për shkak të korrupsionit sistematik dhe avashëllëkut të qëllimshëm. Dy vite më vonë, kemi zero të ndëshkuar dhe përgjegjës për një gjë të tillë, e kjo është pothuajse gjithçka që duhet të dimë për regjimin në largim e sipër. Ndërsa kërkesa e parë e studentëve nuk ishte në përgjithësi ndryshimi i pushtetit, por vetëm bërja publike e dokumentave mbi atë se cili e kontraktuar këtë rikonstruksion xhind të tarracës së stacionit hekurudhor të Novi Sadit, cili e ka kontrolluar dhe kush i ka bërë pagesat. Edhe përgjegjësinë për dhunën ndaj studentëve të cilët përkujtuan me qetësi tragjedinë, si dhe hedhjen poshtë të akuzave kundër studentëve të akuzuar dhe të arrestuar në protestë. Pra që institucionet të bëjnë punën e tyre dhe që ligji të jetë i barabartë për të gjithë.
Vetëm atëherë kur u duk qartë se kjo ishte e pamundur – sepse kishim të bënim me shtetin privat-mafioz të institucioneve të robëruara – kërkesat e tyre u bënë politike. Dhe, shumë shpejt rrëzuan qeverinë, parlamentin dhe presidentin, dhe në zgjedhje fituan 2.350.000 vota dhe shumicën mbi 50%, gjë të cilën nuk kishte arritur t’a bënte askush pas vitit 2000. Dhe si u bë kjo? Nëpërmjet një kontrolli të fortë dhe ekipeve të lëvizshme nëpër çdo qendër votimi, edhe atë më të vocklën, nëpër malet dhe pyjet e mbarë vendit tonë studentor.
Dhe të mos harrojmë sesa korruptive dhe kriminale ishte. Që nga projekti “Beogradi buzë ujit” deri te “Expo”, nëpërmjet Jovanicës, Krushikut, Doljevacit, Banjskës, Konjuhut, EPS-së dhe PKB-së, Jadarit dhe Borit, helikopterëve dhe topit zanor dhe Çaçilendit. Më pas Telekomit dhe ekipi Milenium, Al Dahrës, Linglongut dhe Çvarkës dhe lista nuk ka fund. Dhunë brutale në Valjevo dhe në Novi Sad, sulme policësh nëpër universitete, largime nga puna të atyre që informonin për korrupsionin, prokurorë, policë dhe gazetarë e profesorë. Përgjime, presion, shantazhe, blerje votash, transporte me autobuzë dhe poshtërimi i të varfërve.
Përfaqësuesit e pushtetin thanë se policia mund t’i vrasë studentët dhe se studentët nga fakultetet do të kthehen me arkivolë në shtëpi. Kujtojmë edhe studentin me pranga në këmbë dhe në duar në varrimin e të atit. Fëmijët i quajtën ustashë. Për disa gjëra e drejtësia revolucionare nuk ështe e mjaftueshme. Të mos harrojmë trimërinë dhe sakrificën e Gjokiçit, Jovanoviçit, Kleutit, Mihiçit, Gruhonjiçit dhe të një sërë të tjerësh nga bashkësia akademike. Është dëm i madh që Koraksiçi, Teofili, Ramaçi, Borka dhe shumë të tjerë nuk janë me ne për të festuar.
Pra nuk duhet kurrsesi të harrojmë se si ishim, dhe se as çfarë mund të bëjmë të gjithë sëbashku. Nga ana tjetër, sudentët e Serbisë dhe Lista e tyre momentalisht nuk kanë në dorë asnjërën prej levave të fuqisë në shtet. Megjithatë, nga fraza “Do t’u shkatërroj në tërë botën”, shumm shpejt arritëm deri te fraza “Unë nuk kam nënshkruar asgjë” (Fraza të A. Vuçiçit), apo jo? Qysh tani po tërhiqen (me trup) dhe largohen administratorët e serviseve (tona) publike si RTS dhe RTV, arrestohet në mënyrë shembullore Radivoje, Kriçaku dhe Macura, kthehet avioni me Vulinin, Popoviçin dhe Bajatoviçin, dhe sulmohen fondi PIO dhe Alta Banka si majat e ajsbergut të kriminalitetit dhe kurrupsionit tonë.
Shihe për dreq, është arrestuar edhe drejtori i meteorologjisë shtetërore për shkak të vjedhjes dhe pastrimit të 650.000 eurove. Është zevendësuar madje edhe drejtoresha e Qendrës për promovimin e shkencës, ndërsa bashkëpuntorët e qendrës së neveritshme për stabilitet shoqëror po zhduken si me magji. Sipas fjalëve të Igor Mihaljeviçit sipas të cilave po vjen një periudhë në të cilën “kudo që të gërvishim sadopak shfaqet baltë, ndyrësi, grykësi dhe rrëmbimi i pronës së të gjithëve”, sepse “vërtetë ekzistojnë dy Serbi, por jemi të ndarë në të hajdutë dhe të vjedhur”.
Në fund, mesazhi i librit të famshëm të Marshall Maklaunit “Galaktika e Guttenbergut” (1962) është se shpikja e shtypshkrimit prodhoi një epokë të tërë civilizuese. Nuk është fjala se shtypi mundësoi vetëm shumëzimin e librave, por ndryshoi mënyrën sipas së cilës njerëzit vëzhgojnë botën, organizojnë dijet, komunikojnë dhe kuptojnë vetveten dhe shoqërinë. Tingëllon e njohur apo jo? Nga ky transfromin vjen edhe sintagma e famshme e Maklaunit “fshat global”- lidhja mes njëri tjetrit e njerëzve në largësi në një bashkësi e cila komunikon.
Për këtë, student në çdo fshat global! Sepse kjo fitore dhe revolucion i tillë i studentëve është ngjarje vërtetë epokale. Historike, sociologjike, politikologjike, madje edhe antropologjike dhe biologjike. Studentët e republikës tonë rrezikuan edhe shëndetin e tyre, lirinë dhe ekzistencën, pse jo edhe jetën në mënyrë që shoqërinë dhe shtetin t’a çlironin nga pushteti autoktar.
Dhe kundër vetes kishin policinë, prokurorinë, televizionet me frekuencë kombëtare huliganët, mafijen dhe kishën. Për këtë sytë e mbarë botës janë drejtuar për nga ne, për të mos thënë se po “eksportojmë” revolucion dhe protesta në një Francë. Në lidhje me këtë, sllogani kryesor i protestave studentore në vitet 1996-97 ishte: “Boegradi është bota”. Në kontekstin e sanksioneve, embargos dhe izolimit gjithfarësh, ishte një thirrrje qytetare se jemi dhe dëshirojmë të jemi pjesë e botës. Por sot? Rinia protestuese me shumë komoditet mund të theksojë slloganin: “Bota është Beogradi” (këtu edhe Novi Sadi im). Gjë për të cilën duhet të ndjejmë krenari. Vërtetë galaktikë studentore.
[i] https://www.danas.rs/kolumna/aleksej-kisjuhas/studentska-galaksija/
Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
© 2026 Argumentum
