FIMES bëri një analizë të situatës në Mal të Zi në kuadër të fazës finale të fushatës zgjedhore për zgjedhjet e parakohshme parlamentare, të planifikuara për t’u mbajtur më 11 qershor 2023. Ne sjellim pjesët më të rëndësishme dhe më interesante të analizës “Zgjedhjet e Parakohshme Parlamentare 2023 në Mal të Zi: Fitorja e bllokut anti-Gjukanoviq dhe anti-DPS.”
Në Mal të Zi, zgjedhjet e dymbëdhjetë parlamentare që nga futja e një sistemi shumëpartiak dhe të gjashta që kur Mali i Zi fitoi pavarësinë do të zhvillohen më 11 qershor 2023, sipas një sistemi zgjedhor proporcional në të cilin i gjithë vendi është një njësi zgjedhore. Me të drejtë vote janë 542.468 votues. Në zgjedhjet do të zgjidhen 81 përfaqësues në Parlamentin e Malit të Zi. Pragu zgjedhor është 3%. Në zgjedhje do të marrin pjesë gjithsej 15 subjekte politike.
Fushata zgjedhore paqësore, e shkurtër dhe pa probleme të vjetra – politika si spektakël
Zgjedhjet parlamentare për herë të parë në Mal të Zi po zhvillohen pa tensione etnike, retorikë nxitëse, pa ngritur çështjen e kishës ortodokse serbe. Në fakt, fushata zgjedhore ka të bëjë me çështjet e jetës së përditshme dhe të ardhmen e Malit të Zi, i cili përveç që është anëtar i NATO-s, aspiron edhe të bëhet anëtar i BE-së në të ardhmen e afërt. Numri i tubimeve në natyrë është më i vogël se në proceset e mëparshme zgjedhore, ndërsa më i vogël është edhe numri i posterave zgjedhorë në hapësirat publike. Fushata zgjedhore kaloi në hapësirën online dhe rrjetet sociale, gjë që shpjegohet me faktin se është një media më popullore, me kosto efektive dhe më efikase për të arritur tek popullata më e re e votuesve – politika si spektakël.
Zgjedhjet e ardhshme parlamentare nuk kanë statusin e zgjedhjeve “kryesore”, sepse regjimi i Milo Gjukanoviqit dhe Partisë Demokratike të Socialistëve (DPS) është mposhtur, si dhe personalisht Gjukanoviqit në zgjedhjet e fundit presidenciale.
Mali i Zi ka parë një rritje të ndjeshme të pagave dhe standardit të jetesës, gjë që rezultoi në një interes më të vogël për zgjedhjet dhe politikën. Programet politike ende nuk janë të fokusuara plotësisht tek qytetarët, por kryesisht mbeten në nivelin e populizmit dhe premtimeve deklarative për arritjen e një standardi më të mirë jetese dhe mundësive më të mëdha ekonomike. Në 30 vitet e fundit, DPS-ja dhe partnerët e saj të koalicionit satelitor patën një mundësi për të zbatuar atë që po bëjnë aktualisht premtime, por nuk e bënë.
Analistët kanë vlerësuar se nuk ka më “çështje të vjetra” në fushata, por se fushatat dominohen nga premtimet e partive politike për rritje të ardhshme të pagave, pensioneve, mbështetjes sociale, subvencioneve për prokurim të banesave dhe veturave, shtesa. Mirëpo partitë politike po bëjnë premtime të tilla pa specifikuar se nga cilat burime planifikojnë t’i financojnë të gjitha këto shpenzime shtesë apo si planifikojnë t’i realizojnë premtimet e tyre. Çështjet e identitetit dhe çështjet etnike nuk janë më në qendër të fushatës. Në fakt, premtimet kanë të bëjnë kryesisht me rritjen e pagave dhe mbështetjen e mirëqenies sociale, si dhe me përmirësimin e standardit të jetesës së qytetarëve. Fushatat zgjedhore kanë në qendër liderët, të cilët janë në fokus dhe të stolisur me mesazhe populiste. Për më tepër, fushatat zhvillohen pa sulme të ndërsjella për të krijuar një hapësirë më të madhe për bashkëpunim të mundshëm paszgjedhor. Fokusi është tek liderët politikë individualë, të cilët përdoren edhe si marka kryesore politike, ndërkohë që fushatat shpesh përfundojnë në personalizimin e politikës – subjekti politik njihet përmes liderit të tij.
Mali i Zi do të ketë një sezon rekord turistik
Në vitin 2022, Mali i Zi mblodhi pak më pak se një miliard euro të ardhura nga turizmi. Pritet që në vitin 2023 të mbledhë të ardhura rekord nga turizmi, të cilat do të jenë në nivelin e një miliardë e treqind milionë euro. Ndërsa potenciali turistik i Malit të Zi është në një nivel prej rreth dy miliardë euro, është e nevojshme të ndërmerren aktivitete shtesë për të arritur një nivel të tillë të ardhurash.
Analistët mendojnë se në Mal të Zi sezoni turistik duhet të zgjasë gjatë gjithë vitit, në vend që të zgjasë vetëm dy deri në tre muaj. Megjithatë, kjo do të kërkonte investime shtesë në turizëm, reduktim të të ashtuquajturës “ekonomi gri” dhe zhvillim të fuqishëm të infrastrukturës së trafikut. Qeveria aktuale ka bërë hapa të mëdhenj përpara në zhvillimin e turizmit në Mal të Zi. Si rezultat, të ardhurat vjetore prej dy miliardë eurosh mund të arrihen në dy vitet e ardhshme, gjë që do të përmirësonte ndjeshëm standardin e jetesës së qytetarëve të saj.
Ibrahimović udhëheq rilindjen politike boshnjake
Në qeverisjen 33-vjeçare të Milo Gjukanoviqit dhe DPS-së, komunitetet pakicë, kryesisht boshnjakët dhe shqiptarët, ishin dëmi kolateral dhe pengjet e regjimit të tij. DPS dhe satelitët e saj, konkretisht Partia Social Demokrate (SD) dhe Partia Socialdemokrate (SDP), ishin të “fokusuar” në komunitetet pakicë dhe përmes fenomenit të krijimit të njerëzve “tepricë” i siguruan vetes një makineri votimi.
Njerëzit në Mal të Zi janë çliruar nga frika e DPS-së dhe kanë filluar të vendosin vetë për të ardhmen e tyre. Në fakt, Mali i Zi po përjeton një lloj rilindjeje politike. Boshnjakët po e realizojnë rilindjen e tyre politike përmes Partisë Boshnjake (BS) dhe liderit të saj Ervin Ibrahimoviç, për të cilin kanë pritur 30 vitet e fundit. Anëtarët më të rinj të DPS-së po përdorin të njëjtat metoda si “mësuesi” i tyre Milo Gjukanoviq. Gjegjësisht, ata vazhdojnë të nënçmojnë dhe ofendojnë rivalët e tyre politikë, madje edhe të bëjnë kërcënime “miqësore”. Edhe në këto zgjedhje, DPS-ja pre e elektoratit boshnjak. Megjithatë, pritet që Partia Boshnjake të arrijë një rezultat historik.
Analistët besojnë se pas 30 vitesh shtypjeje dhe poshtërimi, boshnjakët dhe shqiptarët duhet të japin vulën e tyre përfundimtare të miratimit të ndryshimeve demokratike, të ndalojnë besimin dhe mbështetjen e tyre për DPS-në dhe satelitët e saj të SD dhe SDP-së dhe të ndërtojnë të ardhmen e tyre së bashku me forcat politike demokratike, të cilat nuk kanë një të kaluar të turpshme. Boshnjakët dhe shqiptarët duhet të ndalojnë së votuari për DPS-në dhe në këtë mënyrë t’i japin fund mashtrimit shumë dekadash të DPS-së. Për dekada të tëra të drejtat e boshnjakëve janë margjinalizuar. Përfaqësimi në institucione dhe zhvillimi i qëndrueshëm ekonomik në zonat e Malit të Zi ku jetojnë boshnjakët është me rëndësi kyçe dhe do të ndihmonte në ndalimin e daljes së popullsisë.
Kryeministri Abazovic në garë për postin e Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s
Në tre vitet e fundit Mali i Zi ka qenë në qendër të zhvillimeve rajonale dhe evropiane. Ndryshimet demokratike të përfunduara me sukses, reformat dhe integrimi në hapësirën rajonale dhe evropiane si partner dhe aleat i besueshëm kanë krijuar mundësi për zhvillim të paimagjinueshëm ekonomik dhe politik të këtij vendi më të vogël në rajon me pozitë të shkëlqyer gjeostrategjike.
Qeveria aktuale e Malit të Zi ka ripozicionuar rolin e Malit të Zi në marrëdhëniet rajonale dhe ndërkombëtare. Për më tepër, ajo është edhe qeveria më transparente në rajon. Përpjekjet e kryeministrit Dritan Abazovic (URA) i drejtohen rinisë dhe të ardhmes së saj përmes zgjidhjes së çështjeve të banimit dhe ndalimit të fluksit të popullsisë. Politika e qeverisë për “zero probleme” me fqinjët është gjithashtu një sukses i madh.
Mali i Zi është një aleat i besueshëm i NATO-s. Kjo është rikonfirmuar nga zyrtarët më të lartë të NATO-s me rastin e shënimit të përvjetorit të anëtarësimit të Malit të Zi në Aleancë. NATO dëshiron të forcojë pozicionin e saj në anëtarët më të rinj të Aleancës dhe të vë theksin në procesin e zgjerimit. Prandaj, vendet anëtare të NATO-s po shqyrtojnë kandidatët e mundshëm për Sekretarin e Përgjithshëm të ardhshëm të NATO-s. Edhe pse kryeministri i Republikës së Kroacisë, Andrej Plenkoviç (HDZ) përmendet si kandidat i mundshëm për postin e Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s, në garë për këtë pozitë është edhe kryeministri i Malit të Zi Dritan Abazovic. Plenkoviç ka “hipotekën” e të qenit lider i Bashkimit Demokratik Kroat (HDZ), i cili si parti e kohës së luftës mban barrën e luftërave, krimeve të luftës dhe gjykimeve të gjykatave ndërkombëtare që dënojnë anëtarët e HDZ-së për krimet më të rënda të luftës, duke përfshirë ndërmarrjen e përbashkët kriminale. kundër Bosnjë-Hercegovinës. Për më tepër, Plenkoviç perceptohet gjithashtu si “capo di banda” e krimit dhe korrupsionit të kryer nga zyrtarë të HDZ-së, si dhe individë dhe kompani të afërta me ta.
Analistët besojnë se është e rëndësishme që kryeministri i Malit të Zi të jetë në garë për postin e Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s, që është një njohje e rëndësishme për Malin e Zi dhe arritjet e bëra në periudhën e mëparshme trevjeçare, në të cilën u bënë ndryshime historike demokratike në një situatë paqësore dhe mënyrë demokratike.
Fitorja e bllokut anti Gjukanoviq dhe anti-DPS
Fitorja e bllokut anti-Gjukanoviq dhe anti-DPS pritet në zgjedhjet e ardhshme të parakohshme parlamentare në Mal të Zi. Gjithashtu pritet që të vazhdojnë proceset demokratike, të cilat do të rrisin standardin ekonomik të qytetarëve dhe do të sigurojnë harmoninë ndëretnike, si dhe përpjekjet për të siguruar që Mali i Zi të bëhet anëtari i ardhshëm i BE-së.
Analistët besojnë gjithashtu se blloku anti-Gjukanoviq dhe anti-DPS do të udhëhiqet nga Lëvizja e sapokrijuar “Europe Tani”, e cila do të përfshijë një koalicion të kryesuar nga Dritan Abazoviç dhe Aleksa Beçiç (Aleksa dhe Dritan – Hrabro se broji /-Demokratët dhe URA), Nova srpska demokratija /Demokracia e Re Serbe/, dhe partitë nga komuniteti boshnjak, shqiptar dhe kroat. Duhet të sigurohet konsensusi politik, si dhe që partitë që kanë qenë propozuese të ndryshimeve demokratike në 2020 të mos hyjnë në koalicion me DPS-në derisa DPS të reformohet dhe të lirohet nga anëtarët që kishin një rol të madh në krim dhe korrupsion. – madje edhe krime lufte.
Lubjanë/Bruksel/Uashington/Podgoricë, 7 qershor 2023
/Argumentum.al
