Boshko Jakshiç-Osllobogjenje[i]
Kritikët e lutjes së Netanjahut drejtuar presidentit izraelit për amnistim i referohen situatës në të cilën dikush vret prindërit e tij dhe më pas në gjyq mbrohet me argumentin se ka mbetur jetim.
Kur kyeministri izrealit përsërit me këmbëngulje se është viktimë e komplotit të politizuar të drejtësisë, shërbimeve sekrete dhe mediave të cilat e kanë dërguar atë në gjyq, kush mund ta kuptojë atë më mirë sesa banori aktual i Shtëpisë së Bardhë, i cili deklaron se nga shteti i thellë majtist ka përjetuar përndjekje më të madhe se Shtrigat e Salemit në shekullin e 17-të. Benjamin Netanjahu e ka bindur Donald Trumpin që t’i bëjë thirrje presidentit izraelit Isaac Herzog që t’a amnistojë kryeministrin nga përndjekja e mëtejshme gjyqësore me akuzën për korrupsion, mashtrim dhe shkelje e besimit publik, të cilat i janë ngritur në vitin 2019, pas katër vite hetimesh policore.
“Ky është gjykim politik. Ata (akuzuesit) nuk janë të interesuar për drejtësinë, por për të më larguar nga pozicioni”, përsëriti këtyre ditëve Netanjahu formulën pas së cilës mbahet prej vitesh, duke pohuar se është i pafajshëm. Mesazhin në platoformën “X” e shkroi në anglisht me synimin e qartë të fitojë mbështetjen e publikut amerikan, ndërsa t’i bëjë presion akoma më shumë presidentit Trump që të mos heqë dorë nga misioni i tij.
Gjatë vizitës në Jeruzalem në muajin tetor, në prag të nënshkrimit të marrëveshjes paqesore mbi Gazën, Trumpi gjatë fjalimit në Kneset, në mënyrë krejt befasuese, i’u drejtua direkt presidentit Herzog me lutjen që të shqyrtojë mundësinë e amnistimit të Netanjahut.
Kritikët, përfshirë edhe liderin e opozitës Yair Lapid, pohojnë se kjo është më shumë se përzierje e pashembullt në punët e brendshme të Izraelit dhe paralajëmrojnë se dyshja e manipulatorëve autokratë tallen me sistemin e drejtësisë të vendeve të tyre në përpjekje për t’i vendosur nën kontrollin e pushtetit ekzekutiv. Kryeministri i njohur edhe me epitetin Bibi nëpërmjet rrjetës së kamuflimit të reformës së sistemit të drejtësisë në vitin 2023, u përpoq të kufizojë pavarësinë e Gjykatës së lartë dhe me këtë, para shpërthimit të luftës në Gaza, shkaktoi dallgë protestash në të cilat, në mbarë vendin, morën pjesë qindra mijëra veta të cilët e akuzuan se po shkatërron demokracinë dhe po përpiqet të vendosë diktaturën. Netanjahu nuk heq dorë nga “reforma” e sistemit të drejtësië, por atij, si mjeshtër i dëshmuar sa herë i kombinatorikës, i nevojitet domosdoshmërisht për të qëndruar në pushtet dhe për të mos përfunduar në burg. Ai i’u përbashkua shumë shpejt iniciativës së Trumpit dhe me 31 tetor i shkroi një letër presidentit Hercog duke i kërkuar amnistim, me argumentin se procesi gjyqësor e pengon në punët shtetërore. Çlirimi i Netajnahut nga akuzat do të ishte në interesin e përgjithshëm, shkruajnë avokatët e tij në një shkresë prej 13 faqesh, megjithëse menjëherë doli se manovra juridike është një fushë e minuar që kërcënon të ndajë vendin të cilin kryeministri për 17 vite me radhë e ka polarizuar në përmasa të padëgjuara më parë.
I përballur me akuzat për krime lufte dhe krime kundër njerzimit nga ana e Gjykayës ndërkombëtare penale, i cili më pas, edhe ministrit të tanishëm të mbrojtjes, i lëshoi urdhër arresti, Netanjahu pret nga Trumpi t’a ndihmojë.
Muajin e kaluar presidenti amerikan i dërgoi nëj letër Hercogut në të cilën shkruhet se rasti kundër Netanjahut është “përndjekje politike e pajustifikueshme”. Gjatë bisedës telefonike me Bibin në fillim të këtij muaji, Trumpi pohoi edhe një herë se sa kanë rëndësi për politikën e jashtme të tij allishverishet. Megjithëse mbështetjen për amnistim nuk e përmendi direkt, është e qartë se pret si kundërshërbim nga Netanjahu që t’i sigurojë kalimin në Fazën 2 të marrëveshjes paqesore mbi Gazën, e cila do të shpinte në demilitarizimin e Rripit dhe çarmatosjen e luftëtarëve të Hamasit.
Qëkur janë ngritur akuzat kundër Netanjahut, lufta e kryeministrit me organet e drejtësisë nuk pushon. Qeveria në muajin mars të këtij viti u përpoq të zëvendësojë prokuroren e përgjithshme Gali Baharav-Miar. Në muajin gusht kabineti deklaroi zëvendësimin, por Gjyakata e Lartë e bllokoi këtë vendim. Ministri i drejtësisë Yariv Levin, antar i partisë së Netanjahut Likud, synon të dërgojë në Kneset ligjin sipas të cilit ai duhet të ketë fuqi të pakufizuar për të të emëruar një porkuror i cili do të vazhgonte hetimin për prokuroren shtetërore Baharav-Miar në lidhje me videon që tregon sesi rojet izraelite torturojnë të burgosurit palestinezë.
Netanjahu, pas lutjes për amnistim, doli për herë të parë para gjyqit në Tel Aviv. Rasti 1.000, emri i njohur i dosjes mbi marrjen e rryshfetit dhe dhuratave, e ngarkon kryeministrin dhe familjen e tij se kanë marrë dhurata me vlerë 280.000 dollarë. Kryeministri nuk e ka kundërshtuar faktin se ka marrë dhuratë shampanjë të shtrenjtë, cigare dhe buzylykë për gruan e tij Sara, por hodhi poshtë akuzat për rryshfet duke deklaruar se bëhej fjalë që ato i ka marrë nga njerëz të afërt të cilët rastësisht janë miljarderë ose milionerë. Rasti- dosja 2.000 bazohet në regjistrimin e një pjese të bisedës së Netanjahut me Arnon Mezesin, pronar dhe botues i gazetës me tirazhin më të madh Yedioth Ahronoth. Duhej që Mozesi të hiqte dorë nga kritika adresuar kryeministrit, ndërsa Bibi në këmbim të ndihmonte financiarisht gazetën e cila ishte në gjendje të vështirë financiare, duke shfrytëziar miqësinë personale me pronarin e gazetës rivale Israel Hayom, të minjatit të ndjerë amerikan të kazinove Sheldon Adelson. Rasti 4.000 konsiderohet më i rrezikshmi dhe ka të bëjë me lidhjet problematike mes pushtetit dhe Telecom-it izreali, gjigandit Bazeq dhe biznesmenit Shaul Elovitch. Sipas akuzës, Netanjahu dhe Elovitchi kanë lidhur një marrëveshje që kryeministri të siguronte investime të cilat tajkunit në fjalë do t’i sillnin fitim prej 500 milionë dollarësh. Në këmbim, një sajt gaztaresk do të promovonte interesat e Natanjahut dhe do të sulmonte kundërshtarët e tij politikë.
Ndërlikueshmëria financiare e këtyre tre rasteve, lista e gjatë e dëshmitarëve dhe taktika e kryeneçësisë nga ana e mbrojtjes, pandemia e korona virusit dhe lufta në Gaza kanë ndikuar në kohëzgjatjen e këtij procesi. Këtë vit Bibi gjithsesi u desh të dilte para gjyqit. Për herë të parë si dëshmitar i mbrojtjes, herën e dytë në muajin qeshor ku i’u nënshtrua pyetjeve të kryqëzuara. Në atë kohë “u kap” në deklarata kontradiktore, e kësisoj avokatët ndoshta e lajmëruan se shanset që ai të gjykohej ishin të mëdha.
Pasoi lutja për amnistim. Presidenti Hercog deklaroi se do t’a shqyrtonte kërkesën e “jashtëzakonshme” të kryeministrit me “implikime serioze” dhe se prioritet do të jenë shoqëria dhe shteti. Lutja për amnistim e ka përçarë akoma më shumë Izraelin edhe kështu të polarizuar ashpër. “Fjalimet agresive nuk më prekin. Pikërisht e kundërta, vetëm fjalët e matura me trimërojnë në diskutime dhe në dialog”, thotë presidenti, ndërsa mijëra qytetarët protestojnë para rezidencës së tij dhe dëshmojnë se çfarë mendojnë për aministinë e liderit i cili më shumë se askush më parë ka shkatërruar demokracinë izraelite.
Amnistimi është dokumenti veçantë dhe nënkupton se i fajësuari e pranon fajin dhe shpreh keqardhje për shkak të veprimeve të tij. Një pjesë e rëndësishme e opinionit publik dhe shumë nga opozita kundërshtojnë amnistimin derisa Netanjahu të pranojë fajësinë – dhe të premtojë se do të tërhiqet nga jeta politike. Përse një njeri që nuk është fajtor të kërkojë amnistim në vend që të tregojë pafajsinë e tij para gjyqit?
Amnistimi presidencial para deklarimit të vendimit nuk ekziston në drejtësinë izraelite, por avokatët e Bibit sjellin shembullin e Trumpit, i cili amnistoi masivisht pjesmarrësit në trazirat në Capitol Hill me 6 janar të vitit 2021, para se të përfundonte procesi gjyqësor kundër tyre. Nënvizojnë amnistrimin që presidenti Gerald Ford i dha paraardhësit të tij Riçar Nixon – megjithëse Nixoni nuk e akuzua dhe nuk u gjykua asnjëherë, por dha dorëheqjen dhe nuk u kthye më kurrë në politike. Netanjahu kërkon amnistim që të mbetet në pushtet dhe të vazhdojë të udhëheqë Izraelin në “këto ditë historike”. Ai as e pranon fajin dhe as ka ndërmend të tërhiqet, gjë të cilën e pohoi herën e fundit me 7 dhjetor.
Presidenti Hercog ka mundësi të ndjekë shembullin e gjyshit të tij, ish presidentit Chaim Hercog, i cili në vitin 1986 amnistoi pjestarët e shërbimit të fshehtë Shin Bet për rolin që kishin luajtur në fshehjen e vrasjes së dy terroristëve të arrestuar. I liroi para se ata të akuzoheshin, por me një justifikim të fortë – ata do të mbroheshin, por kishte rrezik se mund të zbuloheshin të dhëna sekrete të sigurisë. Kjo është në interesin publik. Rasti i Netanjahut nuk mund të krahasohet me këtë. Këtu nuk ka interes publik. Lideri opozitar Benny Gantz nuk është i vetëm në vlerësimin se Bibi interesat persopnale i vendos mbi ato të vendit. Kritikët pohojnë se taktika e kryeministrit të kujton situatën kur dikush vret prindërit e tij, dhe më pas, në gjyq, mbrohet me argumentin se ka mbetur jetim.
Hercogut i duhet të jetë mbi përllogaritjet politike, dhe, nëse do të udhëhiqet nga busulla e demokracisë, duhet t’a hedhë poshtë kërkesën e Netanjahut. Por, ish lideri i laburistëve kujton se në Kneset është zgjedhur me ndihmën e Bibit. Gjatë diskutimeve të ashpra mbi “reformën” e sistemit të drejtësisë doli me një propozim kompromisi i cili më shumë respektonte kërkesat e pushtetit ekzekutiv.
Hercogu ka premtuar se kërkesën e kryeministrit për amnistim do t’a shqyrtojë në dritës se “çfarë është e mirë për shtetin dhe shoqërinë”. Formulimi paralajmëron se ka mundësi, ndoshta me kushtëzim, të pranojë argumentat e Netanjahut dhe Trumpit. Kjo do të ishte goditje për vendin i cili mburret masivisht si e vetmja demokraci në Lindjen e Afërt. Reagimi i Gjykatës së Lartë në këtë rast do të ishte i paevitueshëm.
Përshtypja e përgjithshme është se presidenti nuk do t’a amnistojë kryeministrin sepse kj do të thoshte vazhdim i vdekjes së ngadaltë të drejtësisë izraelite dhe shpërblim për Bibin me një krizë të re kushtetuese dhe shtetërore e cila do të ishte një shans për liderin i cili ka kaosin aleatin më të mirë.
[i] https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/kolumne/pomilovanje-velikom-manipulatoru-1097321/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
