Dështimi i qeverisjes që ka përfshirë Sirinë nuk është unik. Është një model pushteti që ka shkatërruar gjithë rajonin.
Rami G Khouri–Al Jazeera
Më 8 dhjetor, pas një ofensive të shpejtë që zgjati më pak se dy javë, forcat e opozitës siriane hynë në Damask dhe shpallën fundin e regjimit të Bashar al-Assad. Mendohet se presidenti sirian dhe familja e tij ikën në një drejtim të panjohur pak para se rebelët të hynin në kryeqytet.
Grumbullimi kundër qeverisë siriane që i dha fund sundimit të familjes al-Assad për gjysmën e shekullit duhet të shihet si një nga momentet më të rëndësishme politike në rajonin modern arab, që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore dhe krijimi i Izraelit në 1948. Ky ngjarje shënon një ndarje të qartë nga trashëgimia e autokratëve arabë të mbështetur nga ushtria, të cilët kanë dominuar dhe shkatërruar shoqëritë arabe që nga vitet 1950. Shumë e festojnë rrëzimin e al-Assad, ndërsa të tjerë shqetësohen për atë se çfarë do të ndodhë më pas, duke pasur parasysh përfshirjen e fuqive të ndryshme lokale dhe të huaja në Siri. Populli sirian di që dëshiron një jetë të denjë, të trajtohet me respekt dhe të dëgjohet. Ne duhet të shohim me modestinë përkatëse si ata po sjellin një rend të ri dhe të qëndrueshëm në vendin e tyre dhe të ndalojmë budallallëqet perëndimore të analizimit të asaj që do të thotë gjatësia e mjekrës apo të mbështetemi në teori konspirative.
Është thelbësore tani të reflektojmë mbi atë që tregon rrëfimi shkatërrues i qeverisjes dhe luftës civile siriane. Siria nën sundimin e Assadëve nuk ishte as e veçantë dhe as vepër e disa brutëve lokalë. Përkundrazi, ajo është një shembull i trashëgimisë së gjerë të pushtetit të rëndë, shpesh mizor, të shtetit arab, që ka shkatërruar rajonin dhe ka nënvlerësuar popujt e tij për gjysmë shekulli, me ndihmën e fuqive rajonale dhe të mëdha, si dhe grupeve të ndryshme jo-qeveritare.
Regjimi i al-Assad ishte qeveria autokratike më e qëndrueshme, e bazuar në ushtri, e mbështetur nga fuqitë e huaja dhe e ankoruar në një familje, që ka dominuar rajonin arab, duke shkatërruar popullin, ekonominë dhe integritetin kombëtar të Sirisë.
Përvoja siriane tregon të gjitha karakteristikat e dobësuese të autokracisë arabe, të cilat vazhdojnë të ekzistojnë gjerësisht dhe duhet të rrënjosen sistematikisht nga shoqëritë tona. Këto përfshijnë mungesën e pluralizmit të vërtetë dhe përgjegjësisë përmes institucioneve kredibile dhe pjesëmarrëse; sundimi i centralizuar i bazuar në brutalitetin ushtarak dhe policor, burgosjet masive, torturat dhe vrasjet; planifikimi ekonomik i centralizuar që ushqen korrupsionin tek elitat dhe përkeqëson pabarazitë e mëdha të cilësisë së jetës në të gjithë vendin; dhe mungesën e lidhjeve strukturore midis qytetarëve dhe shtetit, që mund të gjenerojnë politika që pasqyrojnë pëlqimin dhe vullnetin e të qeverisurve.
Revolucioni egjiptian i vitit 1952 i Gamal Abdel Nasser filloi trashëgiminë shkatërruese të qeverisjes arabe të drejtuar nga ushtria, që u përhap më shpejt pas humbjes së ushtrive arabe në vitin 1967 nga Izraeli. Babai i Bashar al-Assad, Hafez, ishte një ndër oficerët arabë që morën pushtetin në dy dekadat pas kësaj dhe e çuan vendin në shkatërrim. Këta oficerë të vetë-emëruar nuk mundën të luftojnë as të qeverisin në mënyrë efektive gjatë dekadave të sundimit të tyre. Si pasojë, që nga vitet 1990, shumica e arabëve jashtë disa shteteve të pasura me naftë kanë vuajtur një rënie të vazhdueshme në mundësitë për arsim të denjë, shëndetësi, punësim, akses në ushqim, ujë dhe energji të mjaftueshme, si dhe në nevojat themelore të tjera.
Anketat rajonale e tregojnë vazhdimisht se një përqindje e vogël arabësh (kryesisht në shtetet prodhuese të naftës dhe mes elitave të vogla në vende të tjera) jetojnë një jetë të rehatshme, ndërsa shumica nuk kanë të drejta politike dhe nuk jetojnë një jetë materiale të denjë. Pabarazia dhe varfëria në shoqëritë arabe vazhdojnë të rriten.
Përmes shtypjes, qeveritë arabe kanë transformuar qytetarët e tyre në konsumatorë pasivë, pa zë dhe të pafuqishëm, shumë prej të cilëve kërkojnë ose emigrojnë. Shtypja ka shkaktuar zemërim, frikë dhe dëshpërim të thellë mes qytetarëve të tyre. Ata kanë reaguar duke sfiduar shtetin, duke iu bashkuar sistemit të tij të korruptuar, ose duke u tërhequr në grupe të vogla tribale, fetare apo ideologjike që formojnë për t’u mbrojtur dhe mbijetuar përballë rreziqeve nga shteti i tyre, Izraeli apo fuqitë e huaja.
Lëvizjet më të fuqishme arabe që sfiduan modelin e pushtetit të militarizuar ishin islamike – si të armatosura ashtu edhe paqësore. Në Siri, kur një lëvizje proteste paqësore u përball me forcë brutale ushtarake, kryengritja shpejt u shndërrua në një konflikt civil, që minoi bashkimin kombëtar, lejoi përhapjen e grupeve të armatosura dhe solli ndërhyrjen e fuqive të huaja. Ajo që ka ndodhur në Siri duhet të jetë një alarm për të gjithë autokratët arabë. Rajoni nuk mund të durojë gjatë realitetin që asnjë shtet i vetëm arab nuk është vërtetuar në mënyrë të besueshme nga vetë populli i tij nëpërmjet mjeteve kushtetuese apo zgjedhore.
Kam përjetuar dhe kam dokumentuar kushtet e shoqërive dhe qytetarëve arabë për më shumë se gjysmë shekulli, dhe përfundoj se asnjë vend arab nuk ka kaluar katër testet kryesore të shtetësisë së qëndrueshme, sovranitetit të vërtetë, qytetarisë dhe zhvillimit të qëndrueshëm dhe të barabartë të njeriut.
Do të ishim budallenj nëse nuk do të kuptonim mesazhet që Siria u dërgon botës për vullnetin e patundur të çdo qytetari të thjeshtë për të jetuar në liri dhe dinjitet. Dhe do të ishim bashkëpërgjegjës nëse i mohonim këto të drejta arabëve nëse vazhdojmë me të njëjtin sistem shtetëror dhe ekonomik ekzistues që ka dështuar kryesisht në shërbim të popujve të tij.
/Përshtati në shqip: Argumentum.al
