Aleksandër Baunov
Kryeredaktor i Qendrës Carnegie Rusia Eurasia
Në kërkimin e tij për një marrëveshje për të ndalur luftën në Ukrainë, Presidenti i SHBA Donald Trump filloi me pjesën e lehtë: duke ushtruar presion ndaj presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky, i cili varet nga mbështetja ushtarake e SHBA. Tani është koha për të përballuar pjesën e vështirë: të ushtrosh presion mbi presidentin rus Vladimir Putin.
Ukraina ka rënë dakord për një armëpushim tridhjetëditor pa parakushte dhe në mënyrë të plotë – jo vetëm në ajër dhe në det, siç kishte propozuar më parë. Në këmbim, ajo mori atë që kishte marrë deri vetëm disa ditë më parë pa ndonjë armëpushim: një rifillim të shkëmbimit të inteligjencës dhe ndihmën e miratuar më parë nga SHBA. Tani, siç tha Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, “topi është në fushën e Rusisë”.
Përpara mbërritjes së të dërguarit të posaçëm të SHBA-së, Steve Witkoff në Moskë më 13 mars, ndihmësi i presidentit rus, Yury Ushakov, dukej se hodhi poshtë propozimin e armëpushimit me arsyetimin se ai thjesht do t’i siguronte Ukrainës një pushim të përkohshëm, duke i mundësuar asaj të mblidhte forcat e saj. Në të vërtetë, Moska nuk ka gjasa të përgjigjet me një ndërprerje të thjeshtë dhe të ndershme të armiqësive në një kohë kur ushtria ruse ka filluar të rimarrë territorin në rajonin e Kurskut të Rusisë që ishte pushtuar nga trupat ukrainase. Mund të përpiqet të bindë amerikanët që t’i japin kohë për të përfunduar operacionin e Kurskut, ose ta përjashtojnë atë nga marrëveshja e armëpushimit, megjithëse edhe Trump ka të ngjarë ta ketë të vështirë ta pranojë këtë: do të nënkuptojë se Ukraina është një fushë beteje legjitime ndërsa Rusia jo. Një tjetër opsion për Moskën është thjesht të zvarritet reagimi i saj me shpresën për të përfunduar shpejt rimarrjen e rajonit.
Por çfarë ndodh me luftën e përgjithshme? Pas pengesave fillestare dhe pasigurisë, Rusia tani po rrit avantazhin e saj në fushën e betejës dhe është përpara Ukrainës dhe aleatëve të saj për sa i përket prodhimit të armëve. Në Rusi, është shfaqur një konsensus në segmentin militarist të elitës dhe shoqërisë, të cilin Ukraina nuk mund ta mbajë për shumë më gjatë. Ndalimi i fushatës tani do të perceptohet si heqje dorë nga një fitore e pashmangshme. Vetë Putini ka thënë vazhdimisht – duke përfshirë kohët e fundit – se Rusisë i kishin mbetur vetëm pak muaj nga fitorja në Luftën e Parë Botërore, kur qeveria bolshevike e tërhoqi vendin nga lufta me kushte katastrofike. Prandaj, gjëja kryesore tani është të shmangim përsëritjen e këtij gabimi dhe ta shohim atë deri në fund.
Kremlini tashmë e percepton rifillimin e shkëmbimit të inteligjencës dhe ndihmës ushtarake për Ukrainën si një gjest jomiqësor nga Uashingtoni dhe një përpjekje për frikësim, dhe Putin përpiqet të mos veprojë kurrë nën presion. Rivendosja e ndihmës për Ukrainën perceptohet nga Moska pothuajse si një tradhti nga Trump: ai mund të ketë qenë në pushtet vetëm për disa javë, por Kremlini tashmë ishte mësuar të kishte një lloj aleance të pashkruar me administratën e re të SHBA.
Pastaj ka faktorë ekonomikë dhe politikë të brendshëm që Moska duhet të marrë parasysh. Rusia është mburrur gjerësisht me rritjen e saj ekonomike nën sanksione, duke e paraqitur atë si një lloj mrekullie ekonomike pasive: një histori e jetës normale dhe rritjes industriale nën presion të paparë ekonomik që do të hyjë në histori. Meqenëse kjo rritje buron pjesërisht nga vendosja e ekonomisë së Rusisë në një bazë lufte, në mënyrë të pashmangshme lind frikën se nëse lufta përfundon, kështu do të ndodhë edhe ajo rritje – me burime alternative të rritjes ende të paidentifikuara.
Lufta është bërë gjithashtu shkak i ekzistencës për liderin e lodhur rus, si dhe një ashensor social dhe një burim vetëvlerësimi për një numër të konsiderueshëm burrash rusë të moshës mesatare dhe të moshuar. Në tre vitet e fundit, Putini është mësuar të shikojë harta, të shpërndajë çmime, të pozojë me ushtarë të veshur me veshje ushtarake dhe të stolisur me medalje dhe epoleta, të ngushëllojë të vejat dhe jetimët, të vizitojë të plagosurit, t’i cilësojë njerëzit si tradhtarë dhe të kërcënojë rastësisht kryeqytetet globale me sisteme armësh. Një fund i armiqësive do ta privonte Putinin nga misioni i tij jetësor.
Një humbje e tillë mund të zbutet vetëm duke siguruar një grup të caktuar kërkesash të fryra ruse. Ndryshe nga Ukraina, Rusia tashmë ka filluar të parashtrojë kërkesat e saj në fazën më të hershme të bisedimeve për pjesëmarrjen e saj në armëpushim – jo më pak për të theksuar pabarazinë e dukshme midis palëve negociuese. Për më tepër, Rusisë i kërkohet në mënyrë efektive të nënshkruajë një armëpushim të rënë dakord midis Shteteve të Bashkuara dhe Ukrainës pa përfshirjen e Moskës. Edhe nëse kushtet do të ishin të pranueshme për të, do të ishte një çështje nderi për diplomatët rusë të parashtronin kushtet e tyre.
Kërkesat e shprehura tashmë nuk janë asgjë e re: lëshime territoriale nga Ukraina, një status i përhershëm neutral, një ndryshim i presidentit përmes zgjedhjeve në të cilat duhet të pranohen të gjithë kandidatët dhe të gjitha mediat, përfshirë ato ruse, dhe mungesa e trupave perëndimore dhe garancive ushtarake për Ukrainën.
Trump duhet të përballet me një zgjedhje fatale. Ai mund të përpiqet të ushtrojë presion mbi Rusinë, pasi nuk mund të thuhet më se është Ukraina ajo që po tregohet intransigjente dhe po pengon fitoren e tij si paqebërës. Ose, përballë faktit se ai nuk ka asnjë levë mbi Putinin për arritjen e një rezultati të shpejtë, ai mund të tregojë sërish solidaritet me liderin rus dhe të fillojë të promovojë listën e kërkesave të Putinit si një listë të përbashkët.
Nuk do të jetë e lehtë për Putinin që thjesht të refuzojë propozimin e armëpushimit të Trump, pasi kjo do të shkatërronte ambiciet paqebërëse të liderit amerikan dhe në një farë mënyre do ta bënte atë të duket si Zelensky, i cili “nuk do paqe”. Ajo që Moska mund të bëjë, megjithatë, është që ta bëjë të duket sikur do të pajtohet përfundimisht duke zvarritur negociatat.
Rusia mund të zhvillojë negociata të zgjatura për kushtet e armëpushimit, duke ndryshuar ndërkohë intensitetin e sulmit të saj në fushën e betejës. Nëse lufta zbehet, një gjendje e tillë mund t’i përshtatet si Trumpit ashtu edhe Putinit. I pari ende mund të shpallë se përpjekjet e tij paqeruajtëse kanë qenë të suksesshme, ndërkohë që Kremlini nuk do të jetë zyrtarisht i detyruar nga asnjë detyrim dhe mund të presë një moment të përshtatshëm për të vazhduar luftën ose për të futur veten në procesin zgjedhor të Ukrainës, duke kërcënuar të shtojë përsëri luftën nëse rezultatet nuk i pëlqejnë.
Trump ka pak opsione për të kundërshtuar ose një refuzim rus ose pajtueshmëri të zgjatur të shtirur. Metoda më efektive do të jetë karota dhe jo shkopi: tundimi i një marrëveshjeje të madhe. Përpara fitores së Trumpit në zgjedhje, Ukraina ishte fronti dhe pika kryesore e përpjekjeve të Rusisë për të rishkruar rezultatin e Luftës së Ftohtë. Trump ka fuqinë për ta kthyer Ukrainën në një shembull konkret të një ndryshimi shumë më të gjerë të këtij rezultati. Por nëse ai është apo jo i gatshëm të paguajë atë çmim për paqen midis Rusisë dhe Ukrainës, mbetet për t’u parë.
https://carnegieendowment.org/
Përshtati në shqip: Argumentum.al
