Danillo Kaleziç-pobjeda.me[i]
Ngjarjet e fundit, dhe lëvizjet si pasojë e tyre, të Shteteve të Bashkuara të Amerikës ndaj Ballkanit Perëndimor, flasin për fillim jo të një ndryshimi të detyruar të qëllimeve, por për ndryshime të mënyrës sipas së cilës këto qëllime përpiqet t’i realizojë. Pikërisht nga ky dallim dalngadalë zbulohet dinamika e re e politikës amerikane në rajon.
Nisi me miratimin e Ligjit për demokracinë dhe begatinë në Ballkanin Perëndimor (Ëestern Balkans Democracy and Prosperity Act), i cili formalisht reformon kanonet e politikës tradicionale amerikane – lufta kundër korrupsionit, forcimi i institucioneve, mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe parandalimi i ndikimit të huaj malinj – por thelbi i tij është operativ dhe, duke gjykuar sipas të gjitha gjasave, instrumental. Politika e deritanishme e tolerancës, ballancimit dhe përkëdhelja e shumicave aktuale udhëheqëse në rajon – përfshirë edhe Malin e Zi – ka dalë se ishte gabim strategjik. Presidentit të ShBA-ve i jepet kompetencë e gjërë diskrete që nëpërmjet sanksioneve, bllokimit të pronës dhe kufizime për vizat të veprojë kundër strukturave të veçanta dhe individëve që gërryjnë interesat amerikane në rajon, me detyrim lajmërimin e Kongresit për një gjë të tillë. Në thelb, ai i lë administratës liri të plotë që vlerat t’i përdorë si instrument interesash.
Politika e deritanishme amerikane ndaj Ballkanit Perëndimor ka qënë e bazuar në supozimin kyç logjik: se është e mundur që Serbia të tërhiqet nga ndikimi rus dhe kjo të bëhej nëpërmjet angazhimit, lëshimeve dhe tolerimit të “ballancimit”. Megjithatë, Serbia sot jo vetëm që nuk është tërhequr nga ndikimi rus, por shihet qartë edhe prania e fuqishme ekonomike dhe politike kineze. Pra, në vend të neutralizimit të ndikimit të jashtëm malinj, morëm asimulimin e tij. Kjo është tezë qendrore mbi të cilën bazohet analiza e re e politikës amerikane ndaj rajonit, gjë që e vërteton vendimi i ShBA-ve për të vendosur masa tregtare kundër kompanisë kineze Linglong, duke ndaluar importimin e gomave të automobilëve të prodhuara në Serbi. Këtij vendimi i parapriu edhe ai të cilin sot mund t’a quajme me cinizëm “lajmëtar i furtunës”: kompania e dhëndërrit të presidentit Tramp bëri me dije se tërhiqet nga investimi i lidhur me projektin e ndërtimit të kompleksit lukoz në vendndodhjen e ish Shtabit të Përgjithshëm. Në këtë kontekst duhet interpretuar edhe tërheqja e paralajmëruar dhe “spastrimi” i një numuri të madh diplomatësh nga departamenbti i Shtetit. Kjo lëvizje nuk është se detyrimisht do të thotë konsolidim i politikës së kontrollit presidencial, por mund të tregojë edhe për përgatitjen e zbatimit të të ashtuquajturit “model boshnjak” – model sipas të cilit në proceset kyçe futen operativët politikë, juristë dhe të dërguar specialë me detyra për të prodhuar diskontinuitet me politikën ekzistuese, por njëkohësisht për të siguruar vazhdimsinë e ndikimit amerikan. Me fjalë të tjera, kjo është përpjekje për të shkatërruar rrjetin ekzistues të raporteve dhe të vendoset një politikë e re e jashtme, e adoptuar me interesat dhe realitetet e reja në rajon.
Nëse pranohet ky realitet, atëherë është e qartë se Mali i Zi është hapësirë në të cilin ky model i ndikimit po përjeton lulëzimin e tij të plotë. Nëpërmjet projektesh ekonomike, arranzhime infrastrukturore dhe investime jotransparente, ndikimi i palëve të treta në Mal të Zi jo vetëm normalizohet por edhe institucionalizohet. Ndërkohë, është kryesore të kuptohet renditja: në mënyrë që administrata të mund të veprojë, ajo më së pari duhet të idnetifikojë me precizion dhe të diagnostikojë problemin në Mal të Zi. Pa një diagnozë të qartë, nuk ka strategji, e aq më pak nuk ka zgjidhje.
Për këtë, zgjidhja e çështjes malazeze, në mënyrë të paevitueshme varet nga mënyra sesi Uashingtoni do t’i ripërcaktojë raportet e tij ndaj Serbisë. Çdo politikë serioze ndaj Podgoricës duhet të marrë parasyshn faktin se rrymat politike dhe ekonomike në Mal të Zi në një masë të madhe përthyhen në Beograd. Me fjalë të tjera, kritika dhe presioni ndaj Malit të Zi do të jetë efektive vetëm në masën që janë të lidhura me një kuadër më të gjërë të politikës ndaj Serbisë.
Në këtë kuadër ka rëndësi edhe Kosova, e cila rikthehet në fokusin e politikës amerikane. Ndryshimi i qëndrimit ndaj Kosovës sinjalizon braktisjen e politikës së lëshimeve dhe ruajtjes së status quo-së, e cila për vite me radhë ka dominuar në marrëdhëniet rajonale. Kosova përsëri është bërë test i koherencës së politikës amerikane, por edhe tregues i gatishmërisë së Uashingtonit për t’iu kundërvënë strukturave që destabilizimin e përdorin si mjet politik.
Politika e deritanishme e lëshimeve, ballancimit dhe e përkëdheljes së shumicave udhëheqëse në rajon- përfshirë edhe Malin e Zi- ka dalë se është gabim strategjik. Ajo, në thelb e ka rrëzuar parimin bazë të agjendës America First. Ky parim nuk është ideologjik, por tejet pragmatik: investime amerikane në Mal të Zi nuk ka, ndërsa hapësira është sistematikisht e hapur ndaj kapitalit dhe modeleve kineze të cilët janë në kundërshtim direkt me interesat amerikane ekonomike dhe të sigurisë.
Mbetet pyetje e hapur sesi administrata e re amerikane do t’a operacionalizojë këtë realitet nëpërmjet një politike të qartë dhe koherente. Nëse ligji i ri dhe ndryshimet në strukturën diplomatike amerikan do të shërbejnë si mjet për diskontinuitet real, apo do të mbeten edhe një përpjekje tjetër për adopotim pa ndryshime konkrete. Kjo mbetet të shihet.
[i] https://www.pobjeda.me/clanak/trampova-doktrina-i-zapadni-balkan
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
