Lluka Fishiç-[i]
Bashkimi Europian reagoi menjëherë ndaj vendimit të presidentit Donald Trump mbi vendosjen e tarifave doganore në masën 25 përqind ndaj importeve të çelikut dhe aluminit, gjë më të cilën përsëri hapet mundësia e përshkallëzimit të konfliktit doganor të dy blloqeve më të mëdha tregtare botërore. Pikërisht, vetëm disa orë pasiqë tarfiat e reja doganore hynë në fuqi, Komisioni Europian lajmëroi për kundërmasa të cilat do të godasin prodhimet amerikane me 26 miliardë euro.
Presidentja e Komisionit Europian Ursula von der Leyen e dënoi vendimin e Trumpit duke theksuar se tarifat doganore “janë të dëmshme për biznesin dhe akoma më të dëmshme për konsumatorët”.
“Këto tarifa doganore pengojnë zinxhirët e furnizimit, sjellin pasiguri në ekonomi. Vendet e punës kërcënohen, ndërsa çmimet rriten. Meqënse SHBA-të zbatojnë tarifa doganore me vlerë 28 miliardë dollarë, ne u përgjigjemi me kundërmasa në vlerën 26 miliardë dollarë. Kjo i përgjigjet vëllimit ekonomik të doganave në ShBA. Kundërmasat tona do të vendoen në dy hapa: do të fillojmë me 1 prill, ndërsa plotësisht do të vendosen me 13 prill”- deklaroi presidentja e Komisionit Europian.
S pjesë e kundërmasave të saj, Bashkimi Europian vendos përsëri doganat që kanë qënë në fuqi gjatë mandatit të parë të Trumpit, dhe këto masa përfshijnë dogana deri në 50 përqind për prodhime si puna e burbonit, atleteve dhe motoçikletave Harley-Davidson (në vitin 2021, doganat për Haerley-Davidsonin ishin 56 përqind). Për më shumë, BE-ja përpiloi listën e prodhimeve amerikane prej 18 miliardë eurosh të cilët gjithashtu mund të goditen nga doganat, përfshirë kozmetikën, veshjet, drurin, sojën, mishin e pulës, mishin e viçit dhe prodhime të tjera bujqësore. Ndër prodhimet përmenden edhe çamçakëzët, hostet, e-cigaret me nikotinë, dhe prodhime të tjera…Nëse do të jetë e nevojshme, masat mund të zgjerohen edhe në të tjerë mallra me vlerë 3,5 miliardë euro, por ende pritet për miratimin e shteteve antare, dhe kësisoj duhet të hyjë në fuqi me 13 prill.
Një zyrtar i lartë i BE-së deklaroi për Financial Times se soja dhe prodhimet e tjera bujqësore janë prodhime strategjike të përzgjedhura sepse vinë nga shtetet federale që janë aleatët kyç të Trumpit, të ashtuquajturit “shtete të kuqe”, kryesisht nga jugu i ShBA-ve.
“Pa problem do t’a blejmë sojën nga Brazili ose Argjentina. Duam të bëjmë presion brenda shoqërisë amerikane në mënyrë që tarifat doganore të hiqen”- deklaroi një burim anonim.
Administrata amerikane e justifikoi rritjen e tarifave doganore me pohimet se “aktorë të huaj” por e përmbysin tregun me çelik dhe alumin të lirë, duke kërcënuar kësisoj prodhimet vendore. Përveç në lëndët e para, Trumpi e ka rritur tarifnë doganore edhe për një paletë të gjërë prodhimesh që përmbajnë çelik dhe alumin, përfshirë edhe raketat e tenisit, biçikletat e dhomës, orenditë dhe kondicionerët. Duhet theksuar se tarifat e reja doganore të Trumpit përbëjnë ndryshim në raport me vitin 2018 kur në mandatin e parë pati ndërmarrë masa të ngjashme, por mundësoi përjashtime nga disa prodhime të caktuara të cilët nuk ishin të pranishëm në tregun amerikan.
Kush do të dëmtohet më shumë nga doganat e Trumpit?
ShBA-të janë tregu i dytë i eksportit për prodhuesit europianë të çelikut (pas Turqisë), gjë që përbën 16 përqind të eksportit të përgjithshëm nga BE-ja, dhe vlerësohet se në këtë rast BE-ja mund të humbasë 3,7 milionë tonë eksport çeliku për shkak të tarifave të reja doganore. Henrik Adam, president i Shoqatës europiane të çelikut (Eurofer), deklaroi se këto masa do t’a përkeqësojnë situatën edhe kështu të vështirë të industrisë europiane të çelikut dhe mjedisin e papërshtatshëm tregtar.
Doganat do të kenë pasoja tejet të dëmshme edhe për furnizuesit britanikë dhe blerësit e tyre në ShBA, paralajmëron grupi industrial UK Steel. Sepse, ShBA-të janë tregu i dytë eksportues për industrinë britanike të çelikut, pas BE-së.
Shtetet e Bashkuara të Amerikës eksportuan në vitin 2024 sasi të mëdha çeliku nga Bashkimi Europian, ku eksportuesit më të mëdhenj ishin Gjermania, Hollanda dhe Rumania. Sipas të dhënave në dispozicion, nga Gjermania është eksportuar 967,7 mmijë tonë metrikë çelik ndërsa Hollanda në tregun amerikan ka hedhur 568,5 tonë metrikë çelik, Rumania, si furnizuesi i tretë i çelikut në ShBA, ka eksportuar 433,9 tonë metrikë.
Ndër eksportuesit e tjerë të rëndësishëm është edhe Italia me 299,1 mijë tonë dhe Spanja me 270 mijë tonë çelik. Sllovenia dhe Kroacia, megjithëse në një vëllim më të vogël, janë gjithashtu të pranishme në tregun amerikan. Sllovenia ka eksportuar në ShBA 26 mijë tonë, ndërsa nga Kroacia është importuar 6,2 tonë metrikë çelik.
Nga Parlamenti Europian deklarojnë se, përveç ndikimit direkt në eksport, ekziston edhe shqetësimi se prodhimet nga vendet e tjera të botës të cilët tani janë shumë të shtrenjtë për shitjen në ShBA për shkak të doganave, mund të orientohen për nga tregu europian. Kjo do të rritë konkurencën për prodhuesit europianë dhe do të bënte presion shtesë te çmimet.
Kur bëhet fjalë për aluminin, nga Europa në ShBA vitin e kaluar është eksportuar alumin me vlerë 2,4 miliardë dollarë. ShBA-të varen shumë nga eksporti i aluminit duke patur parasysh se prodhimi vendas nuk kënaq nevojat e tregut. Sipas të dhënave në dispozicion, në ShBA vitin e kaluar janë prodhuar 750 mijë tonë alumin primar, ndërsa neto eksporti ka qënë afro 2,2 milionë tonë. Furnizuesi më i madh i aluminit për ShBA-të është Kanadaja, e cila tradicionalisht dorëzon më shumë se gjysmën e importit të përgjithshëm të aluminit.
Çfarë do të bëhet me amerikanët
Pasojat ekonomike të tarifave të reja doganore do t’i ndjejnë edhe konsumatorët amerikanë. Prodhuesit e automobilëve, kompanitë e ndërtimeve dhe prodhuesit e elektronikës për konsum mbështeten në çelikun dhe aluminin e importit, e kësisoj rritja e çmimeve hyrëse mund të shpjerë në shtrenjtimin e prodhimeve dhe rëniën e konkrencës në tregun vendas dhe të huaj.
Një efekt i ngjashëm është konsatuar edhe në vitin 2018, kur tarifat doganore të Trumpit për çelikun dhe aluminin shkaktuan rritjen e çmimeve të lëndëve të para në ShBA. Kompanitë amerikane të cilat i përdorin këto materiale ishin të detyruara të ngrenë çmimet ose të pësonin humbje financiare ndërsa disa prodhues thjesht e transferuan prodhimin e tyre jashtë ShBA-ve në mënyrë që të evitonin shpenzime më të mëdha.
Kundërmasat europianë mund të godasin fermerët amerikanë, sidomos prodhuesit e sojës dhe të mishit, të cilët edhe më parë kanë pësuar humbje për shkak të konflikteve tregtare me Kinën. Nëse BE-ja e orienton importin e prodhimeve bujqësore drejt Amerikës Latine, sektori agrar amerikan mund të marrë një goditje serioze, gjë që mund të kishte pasoja politike duke patur parasysh se pikërisht shetet bujqësore janë kyçe për bazën e zgjedhësve të Trumpit.
A po luan bllofin Trumpi?
Politika ekonomike e Trumpit, e njohur me emrin “trumponomia”, gjithnjë e më shumë po tregon shenja jokonsistence dhe karakteristika impulsiviteti. Pasiqë presidenti amerikan fillimisht kërcënoi me rritjen e tarifave doganore për çelikun dhe aluminin kanadez nga 25 në 50 përqind, guvernatori i Ontarios, Doug Ford i’a ktheu me kërcënimin e ndëprerjes së furnizimit me energji elektrike të ShBA-ve. Shumë shpejt të dyja palët u tërhoqën në llogoret e tyre. Këshilltari i lartë tregtar për Shtëpinë e Bardhë, Peter Navarro menjëherë deklaroi se administrata i ka asgjësuar planet për dyfishimin e tarifave doganore, gjë që është edhe një shembull se kërcënimet e Trumpit mbeten shpesh pikërisht në këtë – kërcënime pa realizim konkret.
Sjellim në kujtesë se edhe gjatë mandatit të parë administrata e Trumpit vendosi tarifa të larta doganore ndaj importeve kineze, gjë që shkaktoi kundërmasat e Pekinit dhe një luftë tregtare të përkohëshme. Por ky konflikt përfundoi me nënshkrimin e “Fazës 1” të marrëveshjes tregtare, me të cilën Kina pranoi të rrisë blerjen e prodhimeve bujqësore amerikane në këmbim të zbutjes së tarifave doganore. Ndryshimi me rastin kinez qëndron në faktin se Kanadaja dhe BE-ja janë aleatë dhe partnerë kryesorë tregtarë të amerikanëve, e kësisoj destabilizimi i raporteve me ta mund ta dobësojë ndikimin amerikan në tregun global.
Ishte si ishte, këto ndryshime të befasishme të drejtimeve thellojnë akoma më shumë pasigurinë në radhët e investitorëve dhe liderve në biznes, të cilët gjithnjë e më vështirë po arrijnë të vlerësojnë synimet reale të administratës amerikane. Tregu dhe partnerët tregtarë tani shtrojnë pyetjen nëse kjo politikë doganore agresive e Trumpit është vetën taktikë negociuese apo fillim i një konflikti afatgjatë ekonomik i cili mund t’i sjellë dëme serioze tregtisë globale.
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://novac.jutarnji.hr/novac/aktualno/jutros-je-poceo-jedan-od-najvecih-trgovinskih-ratova-u-povijesti-tri-drzave-europske-unije-ce-ozbiljno-stradati-15562151?cx_linkref=jl_home_najnovije
