Komisioni Evropian ka publikuar raportet e vendeve 2023 për dhjetë vendet kandidate dhe kandidate potenciale. Këtu paraqesim gjetjet kryesore në raportin e vendit për Maqedoninë e Veriut.
Në kriteret politike, Maqedonia e Veriut vazhdoi përpjekjet e saj për forcimin e demokracisë, ndërkohë që u përball me sfida të mëdha në fushën e sundimit të ligjit. Në përgjithësi, korniza ligjore mbetet e favorshme për mbajtjen e zgjedhjeve demokratike në Maqedoninë e Veriut. Megjithatë, nuk u arrit asnjë përparim në adresimin dhe zbatimin e rekomandimeve të pazgjidhura nga Zyra e OSBE-së për Institucionet Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut dhe Komisioni i Venecias. Siç është përmendur vazhdimisht në raportet e mëparshme, legjislacioni zgjedhor duhet të rishikohet në mënyrë gjithëpërfshirëse për të adresuar mospërputhjet në kohën e duhur, gjithëpërfshirëse dhe transparente.
Puna e Parlamentit u dëmtua nga polarizimi politik, i cili u thellua më tej, duke vonuar miratimin e shumë ligjeve reformuese dhe emërime të rëndësishme. Procesi i negociatave për anëtarësim në BE kërkon konsensus të gjerë të partive kryesore politike. Të gjitha partitë duhet të fillojnë të angazhohen në një debat politik konstruktiv dhe gjithëpërfshirës, për të forcuar rolin e Parlamentit. Parlamenti dhe qeveria u angazhuan për nisjen dhe arritjen me prioritet të ndryshimeve kushtetuese përkatëse, me synimin për të përfshirë në Kushtetutë qytetarët që jetojnë brenda kufijve të shtetit dhe që janë pjesë e popujve të tjerë, si bullgarët. Përdorimi i tepruar dhe ndonjëherë i papërshtatshëm është bërë i procedurave të shpejta dhe i procedurës së ‘flamurit të BE-së’, në disa raste për shkak të mungesës së konsultimeve dhe planifikimit të dobët të kalendarit legjislativ. “Flamuri i BE-së” duhet të përdoret kur lidhet drejtpërdrejt me miratimin e ligjeve, qëllimi kryesor i të cilave është përafrimi me acquis të BE-së, dhe jo për të shkurtuar debatin publik për çështje të rëndësishme.
Mbikëqyrja parlamentare e ekzekutivit ushtrohej rregullisht përmes pyetjeve parlamentare drejtuar ministrave. Palët nuk duhet të kursejnë përpjekjet për të përmbushur angazhimet e vonuara për reformën e brendshme që datojnë nga raundi i tretë i ‘Dialogut Jean Monnet’ në fillim të vitit 2020. Puna vazhdoi për vendosjen e përgjegjësisë penale për ata që orkestruan ose kryen dhunë në sulmin ndaj Parlamentit më 27 Prill 2017. Kërkohet zbatimi i shpejtë i rekomandimeve nga Grupi i Shteteve kundër Korrupsionit për të rritur transparencën e financimit për partitë politike. Parlamenti duhet të sigurojë shqyrtimin në kohë të raporteve statutore që i dërgohen nga agjencitë dhe organet shtetërore.
Për sa i përket aftësisë së saj për të marrë përsipër detyrimet e anëtarësimit, Maqedonia e Veriut është e përgatitur mesatarisht në shumicën e fushave të mbuluara nga grupi 2 në tregun e brendshëm, përkatësisht lëvizjen e lirë të mallrave, shërbimeve dhe kapitalit, pronësinë intelektuale, politikën e konkurrencës, shërbimet financiare dhe mbrojtjen e konsumatorit dhe të shëndetit. Vendi ka arritur një nivel të mirë përgatitjeje për ligjin e kompanive, megjithëse është ende në një fazë të hershme për lirinë e lëvizjes së punëtorëve. Maqedonia e Veriut ka bërë përparim të mirë në lëvizjen e lirë të kapitalit dhe disa përparime në shërbimet financiare dhe mbrojtjen e konsumatorëve dhe shëndetit. Është bërë përparim i kufizuar në lëvizjen e lirë të mallrave, të drejtat e themelimit për të ofruar shërbime. Nuk është bërë përparim në ligjin e kompanive, ligjin e pronësisë intelektuale dhe politikën e konkurrencës dhe lirinë e lëvizjes për punëtorët. Në përgjithësi, në vitin e ardhshëm nevojitet më shumë përparim në fushat që mbulon ky grup, për t’u ushqyer në përgatitjet e Maqedonisë së Veriut për të përmbushur kërkesat e tregut të brendshëm të BE-së. Puna në këtë grup është shumë e rëndësishme për zhvillimin e Tregut të Përbashkët Rajonal.
Në përgjithësi, Maqedonia e Veriut është e përgatitur mesatarisht në shumicën e fushave të mbuluara nga grupi 3 për konkurrencën dhe rritjen gjithëpërfshirëse, duke përfshirë transformimin dixhital dhe median, taksat, politikën sociale dhe punësimin, si dhe politikën e sipërmarrjeve dhe industrisë. Vendi ndodhet mes një niveli të moderuar dhe të mirë përgatitjeje në fushën e politikës ekonomike dhe monetare. Ka një nivel të mirë përgatitjeje në fushën e shkencës dhe kërkimit dhe bashkimit doganor. Është bërë njëfarë progresi në tatimet, politikën ekonomike dhe monetare, politikën e ndërmarrjeve dhe industriale, politikën shkencore dhe kërkimore, politikën sociale dhe punësimin. Megjithatë, nevojiten më shumë përpjekje, veçanërisht në fushat ku është bërë përparim i kufizuar, si transformimi dixhital dhe media, bashkimi doganor dhe arsimi dhe kultura.
Në grupin 4 të agjendës së gjelbër dhe lidhjes së qëndrueshme, Maqedonia e Veriut ka një nivel të mirë përgatitjeje për rrjetet trans-evropiane dhe një nivel përgatitjeje për mjedisin dhe ndryshimet klimatike. Vendi është mesatarisht i përgatitur për politikën e transportit dhe energjisë me disa përparime të arritura në energji, veçanërisht në interkoneksionet rajonale të gazit dhe në burimet e rinovueshme. Nevojiten përpjekje thelbësore në fushat ku është arritur përparim i kufizuar, si transporti, rrjetet trans-evropiane dhe mbrojtja e mjedisit. Në periudhën e ardhshme, vendi duhet të përshpejtojë zbatimin e Planit Ekonomik dhe të Investimeve dhe të Agjendës së Gjelbër për Ballkanin Perëndimor.
Maqedonia e Veriut është e përgatitur mesatarisht në shumicën e fushave të grupit 5 për burimet, bujqësinë dhe kohezionin. Ka një nivel të mirë përgatitjeje për sigurinë ushqimore, politikën veterinare dhe fitosanitare dhe është në një fazë të hershme përgatitjeje në dispozitat financiare dhe buxhetore. Gjatë periudhës së raportimit, është bërë njëfarë progresi në bujqësinë dhe zhvillimin rural, peshkimin dhe sigurinë ushqimore, politikën veterinare dhe fitosanitare. Megjithatë, nevojiten përpjekje të mëtejshme, veçanërisht në fushat ku është bërë progres i kufizuar ose aspak, si politika rajonale dhe koordinimi i instrumenteve strukturore dhe dispozitave financiare dhe buxhetore.
Sa i përket grupit 6 për marrëdhëniet e jashtme, Maqedonia e Veriut është mesatarisht e përgatitur në fushën e marrëdhënieve të jashtme dhe ka arritur një nivel të mirë të përgatitjes për politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë. Vendi bëri disa përparime gjatë periudhës së raportimit në politikën e përbashkët tregtare. Ajo ka bërë përparim të mirë duke ruajtur harmonizimin e plotë me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së. Duke vepruar kështu, Maqedonia e Veriut ka treguar se është një partner i besueshëm, përfshirë edhe në nivel ndërkombëtar.
Në bashkëpunimin rajonal, vendi ka mbajtur marrëdhënie të mira me vendet e tjera në zgjerim dhe ka vazhduar angazhimin e tij në nismat rajonale. Marrëveshjet dypalëshe ekzistuese duhet të zbatohen me mirëbesim nga të gjitha palët, përfshirë Marrëveshjen e Prespës ndërmjet Maqedonisë së Veriut dhe Greqisë dhe Traktatin e Miqësisë, Fqinjësisë së Mirë dhe Bashkëpunimit me Bullgarinë.
/Argumentum.al
