Neven Cvetiçanin-[i]
Historia ec përpara me faza dhe ato logjikisht zëvendësojnë njëra tjetrën, duke bërë kësisoj të ndryshojë raporti i forcave mes fuqive ndërkombëtare dominuese që janë krijuar në çdo fazë. Kështu, shekulli i 17 dhe 18 ishin “francezë”, në sajë të një sërë djemsh të mençur, nga Kardinali Risheljè e deri të Luigji i katërmbëdhjetë, të cilët kësaj fuqie, nëpërmjet një sërë manovrash të mençura, i dhanë hegjemoninë botërore. Shekulli i nëntëmbëdhjetë dhe gjysma e parë e shekullit të njëzetë, ishin “anglezë”, sepse kjo fuqi, përsëri nëpërmjet një sërë djemsh të mençur, që nga Velingtoni që mundi Napoleonin në Vaterlo dhe deri te Dizraeli, e shndërruan atë në supervizor strategjik të botës në kongrese të ndryshme, bënë të mbretërontr detet e botës dhe në tregtinë botërore, duke vendosur se cili mund të kalonte me njerëzit dhe mallrat. Luftërat botërore të shekullit të njëzetë sollën lodhjen dhe ngritjen e fuqive të reja, e kësisoj gjysma e dytë e shekullit të njëzetë kaloi në ekuilibrin e dy fuqive të reja: Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik. Doli se të parët kishin më shumë djem të mençur, të cilët në çështjet strategjike përfqësojnë atë dallim që do të thotë jetë, e kësisoj Lufta e Ftohtë e dy fuqive përfundoi me dominimin e së parëve të cilët, në fundin e shekullit të njëzetë dhe fillimin e shekullit të njëzetenjëtë, krijuan të ashtuquajturin moment unipolar, duke e krijuar botën sipas vullnetit të tyre.
Ndërkohë Amerikës filluan t’i mungojnë djemtë e mençur, sepse ata deshën më shumë të merren me biznes se me strategji, ndërsa një fuqi tjetër i grumbulloi ata rreth vetes duke filluar që nga Ten Siaopini largpamës, e kësisoj Kina, pas krizës globale të viteve 2007-2008, filloi të shfaqë tërë larminë e mundësive të saj strategjike dhe rezervave strtatregjike, të cilat ndërkohë i grumbulloi me mençuri, ndërsa të tjerët vazhdonin të merreshin me biznese. Pak a shumë në të njëjtën kohë edhe Rusia përmbyll turnin e e atyre që u merreshin thjesht me biznes, djemtë e mençur që dinë të mendojnë për strategjinë, gjë që filloi me ardhjen e Putinit në pushtet në kufirin mes mijëvjeçarëve, e kësisoj edhe ajo hipi në trenin për ndarjen e fuqisë botërore. Shtetet e Bashkuara të Amerikës filluan të zbehen, por gjithsesi kjo fuqi mbetet edhe tani po ashtu më e forta në kuantumin e përgjithshëm të fuqisë ekonomike dhe ushtarake dhe të së ashtuquajturës fuqi e butë.
Përfundimisht arrijmë në situatën në të cilën ndodhemi sot: bota e vjetër po zhduket, ndërsa e reja ende nuk ka mundësi të lindë. Momenti amerikan unipolar ka kaluar, por në vend që të hyjmë në një multipolaritet të rregulluar, sepse ndërkohë të gjithë e kanë kuptuar se djemtë e mençur janë gjëja vendimtare, e kësisoj kanë grumbulluar mjaftueshëm të këtillë me synimin për të mbrotjur interesat e tyre kombëtare dhe sulmuar interesat kombëtare të tjetrit. Në këtë mënyrë kemi ardhur këtu ku jemi sot ku fuqitë më të rëndësishme strategjike të kohës sonë luftojnë për çdo ngushticë, kep shkëmbor apo luginë kudo në botë, sepse politika është bërë gjeografi, ose më mirë të themi gjeopolitikë, në gjendjen e saj agregate të të fuqishme dhe më të rrezikshme. Momentalisht jetojmë në kohën e multipolarizmit kaotik, ku Shtetet e Bashkuara janë ende poli më i fuqishëm, por ku janë krijuare dhe pole të tjerë, e kësisoj që nga pandemia e koronës kemi procesin e ashtuquajtur të përfshirjeve gjeostrategjike, gjë e cila shkaktoi luftërat në Ukrainë dhe në Lindjen e Mesme. Secili përpiqet të “përfshijë” sa më shumë territore në bllokun e tij gjeopolitik dhe këtu nuk do të kishte kurrfarë problemesh sikur të ekzistonte njëfarë marrëveshje se kush dhe çfarë të përfshijë, por kjo marrëveshje nuk ekziston dhe për më tepër nuk mund të ekzistojë derisa të përcaktohet përfundimisht raporti i forcave në terren. Prandaj edhe të gjithë këto akte në të cilët jemi dëshmitarë sot, raketat në Izrael dhe Harkov, konsullata e djegur në Siri dhe shtëpitë në Gaza, aeroplanmbajtëset dhe fregatat në Mesdhe nuk kanë për të ndaluar së shpejti.
Por, gjithsesi edhe kjo është mirë, përderisa ajo pika më e rëndësishme strategjike e botës, që është pa kurrfarë dyshimi Tajvani, të jetë relativisht e qetë. Në këtë pikë, fuqitë, Amerika dhe Kina, po provojnë njëra tjetrën dhe secila prej tyre dërgon nga pak dhe herë pas here avionë dhe anije matanë kufirit të përfytyruar detar, vetëm sa të provojë sesi do të reagojë ai tjetri, por akoma këtu nuk përdoret ai potenciali strabregdetar që ka kjo pikë, sepse të gjithë e dinë mirë se çfarë do të thoshte kjo, e kësisoj janë tejet të kujdesshëm. Dhe pa trazira rreth Tajvanit dhe tërë Azisë Juglindore dhe Lindore, përfshirë edhe gadishullin e Koresë, nuk ka Luftë të tretë botërore të vërtetë, për pasojë konfliktet në Ukrainë dhe në Lindjen e Meësme, sado të ashpër dhe të pakëndshëm që të jenë, mbeten vetëm rajonale.
Çështja e Luftës së tretë botërore është pikërisht çështje nëse multipolariteti kaotik në të cilin jetojmë mund të kalojë në një multipolarizëm të rregulluar pa ndonjë konflikt botëror më të gjërë, por ai nuk ekziston dhe nuk ka sesi të ekzistojë përderisa pika më e rëndësishmë e botës tashmë e përmendur, Azia Juglindore dhe Lindore, të jetë e qetë. E thënë kjo me fjalë të thjeshta popullore do të thotë se për Luftën e tretë botërore do të vendosin Amerika dhe Kina, dy fuqitë dominuese të kohës tonë, ndër të cilat e para është ende e fortë në kuantumin e përgjithshëm të fuqisë, ndërsa e dyta ka aleatë më të fuqishëm, pikërisht te Rusia përsëri e armatosur. Kjo na shpie përsëri te nevoja për njëfarë ekulibri mes blloqeve gjeopolitike, dhe është dëm i madh që ka vdekur Henri Kizingeri, më i mënçuri ndër të gjithë djemtë e mençur, sepse ai dhe ekipi i vjetër i krahut Perëndimor të Shtëpisë së Bardhë, e dinin shumë mirë çfarë ishte mirë për ekulibrin botëror çfarë duhej bërë, por ama nuk duhej bërë, sepse kur të gjithë djemtë e mençur të të gjithë palëve i bëjnë njëri tjetrit gjëra që mund të jenë të pakëndshme, por gjithsesi janë të parashikueshme, ruhet ekuilibri, por kur hyjnë në lojë kaubojsat, gjërat bëhen të paparashikueshme, gjë që në fushën e strategjisë është tejet e rrezikshme.
Kështu pra vimë në fund të kësaj historisë së Luftës së Tretë Botërore për të cilin një grumbull laikësh dhe analistësh naivë mendojnë se është duke u zhvilluar, ndërsa ata djemtë e mençur të të gjithë palëve e dinë se kjo në Ukrainë dhe në Lindjen e Mesme edhtë vetëm një matje forcash rajonale, në mënyrë që të përcaktohet raporti i forcave në terren, pas së cilës do të vendoset nëse do të dilet në terrenin kryesor, atje larg në Oqeanin e Qetë.
Puna është se çfarë në gjithë këtë duhet të bëjë ne në rajonin tonë, që të mos dalë se po shkruajmë vetëm për disa ngjarje abstrakte në Mars dhe luftë mes marsianëve. Si fillim duhet të ruajmë ata djemtë e rrallë të mençur, sepse e pamë se janë ata që sjellin rezultatin në kësi gjërash. Në fund të fundit vetëm kjo varet nga ne, sepse shumë gjëra janë në duart e fuqive botërore, e ato ndëshkojnë çdo budallallëk strategjik, po aq sa dinë të shpërblejnë çdo mençuri strategjike.
*Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://www.politika.rs/sr/clanak/610049/Pogledi/Kratka-istorija-treceg-svetskog-rata
