Instituti Ndërkombëtar IFIMES ka publikuar së fundmi një analizë të thelluar mbi zhvillimet më të fundit në Republikën e Serbisë, me titull “Serbia 2025: Si mund të kapërcejë Serbia situatën aktuale?”. Analiza vë në pah dinamikat komplekse politike, shoqërore dhe ekonomike që po përjeton vendi, si dhe rrugët e mundshme për dalje nga kriza aktuale.
Protestat studentore dhe paqartësia publike
Sipas IFIMES, Serbia po kalon një fazë të trazuar në zhvillimin e saj socio-politik. Ngjarja që shënoi fillimin e kësaj periudhe ishte shembja e tendës në stacionin hekurudhor të Novi Sadit më 1 nëntor 2024, e cila u pasua me protesta masive studentore dhe bllokim të institucioneve të arsimit të lartë në të gjithë vendin. Universitetet janë mbyllur, ndërsa klasat janë pezulluar.
Karakteristikë e veçantë e këtyre protestave është mungesa e liderëve të dukshëm, gjë që ka nxitur spekulime në publik mbi strukturën e drejtimit dhe mundësinë e një organizimi të koordinuar nga distanca. Studentët justifikojnë anonimitetin për shkak të frikës nga ndëshkimet e mundshme nga autoritetet. Ndërkohë, shoqëria serbe po bëhet gjithnjë e më e hutuar dhe e ndarë për nga qëndrimi ndaj protestave.
Analiza thekson nevojën për një dialog të gjerë dhe gjithëpërfshirës shoqëror, si një mekanizëm për të kapërcyer polarizimin dhe për të ndërtuar institucione demokratike të qëndrueshme. Serbia, që prej tranzicionit pas viteve 2000, ka kaluar nëpër faza të shumta të transformimit: nga luftërat dhe sanksionet, tek ndryshimet e regjimeve dhe përpjekjet për demokratizim.
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vučić, ka pranuar nevojën për dialog dhe ka ftuar publikisht “të gjithë ata që mendojnë ndryshe” të angazhohen në bisedime dhe të gjejnë pika të përbashkëta.
Sipas IFIMES, pavarësisht tensioneve dhe ndasive politike, dialogu mbetet mënyra e vetme për të arritur konsensus kombëtar mbi çështjet kyçe që prekin të ardhmen e vendit.
Pozicionimi gjeopolitik dhe presionet e jashtme
Serbia ndodhet në një situatë gjeopolitike delikate, si një arenë ku përplasen interesat e fuqive të mëdha. Në analizë theksohet se vendi është nën trysni të shumëfishtë: nga Perëndimi për çështjen e Kosovës, nga ndikimet nga Lindja, si dhe nga tensionet në Bosnje dhe rajoni i Republika Srpska.
IFIMES paralajmëron se rreziku i një “revolucioni me ngjyra” është i pranishëm, ndërkohë që ekziston dyshimi se “agjentë të fjetur” janë aktivizuar për të ndikuar në rrjedhat e brendshme politike. Sipas analizës, ka indikacione për përfshirje të shërbimeve të inteligjencës së huaja – si perëndimore, ashtu edhe ruse – në organizimin e protestave studentore.
Stabilitet ekonomik dhe EXPO 2027 si mundësi zhvillimi
Pavarësisht turbulencave politike, Serbia ka shënuar përparime të rëndësishme në planin ekonomik. Ajo është destinacioni kryesor për investime të huaja direkte në Ballkanin Perëndimor, me mbi 6 miliardë euro investime vjetore, kryesisht nga BE, Kina, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Turqia.
Për më tepër, EXPO 2027, i cili do të mbahet në Beograd, është cilësuar si ngjarja më e madhe ekonomike në historinë moderne të Serbisë, me mbi 140 shtete pjesëmarrëse dhe investime të planifikuara prej 12 miliardë euro. Tema zyrtare e ekspozitës është “Luaj për Njerëzimin: Sporti dhe Muzika për të Gjithë”.
Sipas Ministrit të Financave, Siniša Mali, në zonën e Surçinit po ndërtohet një qytet i ri i vogël dhe pas përfundimit të EXPO-s, do të hapen perspektiva të reja zhvillimi për Serbinë që nga viti 2028 e tutje.
Si mund ta kapërcejë Serbia situatën aktuale?
Serbia ka potencialin për të kapërcyer situatën aktuale përmes ndërtimit të një dialogu të strukturuar, që përfshin të gjithë aktorët kyç të shoqërisë dhe shtetit. Dalja me sukses nga kjo periudhë kërkon një angazhim të përqendruar në disa fusha themelore:
- Rikthimin e funksionimit të institucioneve dhe sundimin e ligjit, përmes reformës në drejtësi, forcimit të trupave të pavarura dhe profesionalizimit të administratës publike;
- Zhvillimin e modeleve të qëndrueshme ekonomike që mbështeten në dijen, inovacionin dhe prodhimin vendor;
- Forcimin e pozicionit të politikës së jashtme dhe ndërtimin e partneriteteve strategjike në rajon dhe më gjerë;
- Zgjidhjen e çështjeve të hapura në mënyrë të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse;
- Demokratizimin e peizazhit mediatik, për një shoqëri më transparente dhe të informuar;
- Promovimin e kulturës, arsimit dhe vlerave shoqërore, si themele të zhvillimit afatgjatë.
Qeveria e Serbisë duhet të mbetet e përkushtuar në rrugën e reformave, duke ndërtuar konsensus kombëtar rreth një strategjie zhvillimore, ku të përfshihen aktivisht ekspertët, akademikët dhe shoqëria civile. Kjo nënkupton jo vetëm stabilitet të brendshëm dhe integritet institucional, por edhe ndërtimin e një modeli të ri ekonomik, të mbështetur në dije dhe kërkim shkencor.
Mbi të gjitha, kjo kërkon një transformim të thellë dhe themelor të sistemit.
Në lidhje me zgjedhjet e ardhshme parlamentare, Presidenti Aleksandar Vučić deklaroi:
“Ata [protestuesit] pyetën kur do të mbahen zgjedhjet. Zgjedhjet do të mbahen ose në fund të vitit të ardhshëm ose në fillim të vitit 2027. Kaq. Ne patëm zgjedhje vetëm një vit më parë dhe tani jemi duke u përgatitur për Expo-n Specializuar 2027.”
Sipas analistëve, Serbia duhet të përshpejtojë përpjekjet drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian, ku pritet që hapja e Cluster III në negociatat e anëtarësimit të japë një shtysë të re për këtë proces.
Serbia ka të gjitha kapacitetet për të mbetur forca lëvizëse e integrimit evropian në Ballkanin Perëndimor, dhe për të përmbyllur negociatat me BE-në në vitin 2027 – një vit që, sipas IFIMES, mund të shënojë një pikë kthese në zhvillimin politik, ekonomik dhe institucional të Serbisë moderne.
Për të arritur këtë objektiv, është e domosdoshme një mbështetje e shtuar e brendshme dhe ndërkombëtare për të mundësuar anëtarësimin e Serbisë në BE në një afat sa më të shkurtër, gjithmonë duke respektuar standardet dhe kriteret evropiane.
Analiza e plotë: https://www.ifimes.org/en/researches/serbia-2025-how-can-serbia-overcome-the-current-situation/5535?
© 2025 Argumentum
