Në një intervistë për gazetën Turkistan, Presidenti Kassym-Jomart Tokayev shqyrtoi rezultatet e Kazakistanit për vitin 2025 dhe paraqiti prioritetet për vitin 2026, duke e përshkruar vitin e kaluar si një moment kyç në atë që ai e quajti një agjendë modernizimi “të pakthyeshme”.
Tokayev tha se ekonomia e Kazakistanit u rrit me më shumë se 6% në vitin 2025, me PBB-në që tejkaloi 300 miliardë dollarë dhe PBB-në për frymë që u rrit mbi 15,000 dollarë — shifra që ai i quajti nivele rekord si për vendin ashtu edhe për rajonin. Në të njëjtën kohë, ai paralajmëroi kundër vetëkënaqësisë dhe theksoi inflacionin si një problem kyç që vazhdon të minojë fuqinë blerëse të familjeve.
Presidenti argumentoi gjithashtu se Kazakistani po përballet me sfida tipike për ekonomitë në zhvillim që kanë arritur stabilitet, por që tani duhet të kalojnë drejt një modeli rritjeje me cilësi më të lartë. Ai iu referua rrezikut të një “kurthi të të ardhurave të mesme”, duke theksuar se vendi ka nevojë për ndryshime strukturore dhe jo për zgjidhje afatshkurtra.
Reforma tatimore: kalimi nga kontrolli te partneriteti
Duke iu drejtuar debatit publik mbi Kodin e ri Tatimor, Tokayev e përshkroi reformën si një “rivendosje” afatgjatë të sistemit tatimor, e synuar për të mbështetur rritjen e qëndrueshme dhe për të forcuar besimin midis shtetit, bizneseve dhe qytetarëve.
Ai tha se propozimet e mëparshme kishin parashikuar rritjen e tatimit mbi vlerën e shtuar në 20%, por qasja përfundimtare u rregullua. Ideja më e gjerë, shpjegoi ai, është kalimi nga një model ndëshkues drejt një kuadri partneriteti — ku taksat lidhen me shërbimet publike, infrastrukturën dhe sigurinë, dhe ku respektimi i detyrimeve fiskale bëhet pjesë e përgjegjësisë qytetare.
Tokayev e lidhi disiplinën tatimore me rezultatet e qeverisjes, duke argumentuar se një kulturë më e fortë tatimore dhe transparenca mund të ndihmojnë në uljen e tolerancës ndaj korrupsionit dhe keqpërdorimit të fondeve publike.
Infrastruktura, tarifat dhe “kostoja reale” e nëninvestimit
Një pjesë e madhe e intervistës u përqendrua në modernizimin e sektorëve të energjisë dhe atyre komunale — të përshkruara si një nga reformat më ambicioze që nga pavarësia. Tokayev tha se qeveria ka filluar modernizimin e kapaciteteve energjetike dhe komunale dhe zhvillimin e një modeli financimi për një program të gjerë infrastrukture.
Ai argumentoi se dekada të tëra nëninvestimi kanë krijuar rreziqe sistemike dhe se tarifat artificialisht të ulëta shpesh kanë përfituar konsumatorët e mëdhenj më shumë sesa familjet vulnerabël. Tokayev mbështeti një model të bazuar në drejtësi dhe mbështetje sociale të synuar: ata që konsumojnë më shumë duhet të paguajnë më shumë, ndërsa ata që kanë realisht nevojë për ndihmë duhet të marrin asistencë direkte, të adresuar.
Ai përmendi gjithashtu tregues të hershëm të uljes së rrezikut në sektorin energjetik, përfshirë uljen e numrit të termocentraleve të klasifikuara në zonën me rrezik të lartë (“zona e kuqe”).
Shndërrimi i Kazakistanit në një nyje transporti euroaziatike
Tokayev e përshkroi tranzitin dhe logjistikën si një prioritet strategjik për një vend pa dalje në det, i pozicionuar në kryqëzimin e rrugëve kryesore euroaziatike. Ai tha se Kazakistani synon të forcojë rolin e tij si një “qendër transporti” duke zgjeruar infrastrukturën hekurudhore dhe rrugore dhe duke përmirësuar shërbimet dhe sistemet digjitale të logjistikës.
Ndër projektet kryesore, ai përmendi linja të reja hekurudhore dhe modernizime të dizajnuara për të rritur kapacitetin e ngarkesave, si dhe ndërtimin e autostradave që synojnë të shkurtojnë distancat e udhëtimit midis rajoneve. Ai theksoi gjithashtu pjesëmarrjen e Kazakistanit në disa korridore ndërkombëtare transporti, përfshirë rrugën Trans-Kaspike (shpesh e quajtur “Korridori i Mesëm”).
Digjitalizimi dhe inteligjenca artificiale: prioritet kombëtar i shpallur
Tokayev shpalli vitin 2026 si Vitin e Digjitalizimit dhe Inteligjencës Artificiale, duke e quajtur teknologjinë e avancuar një domosdoshmëri konkurruese. Ai vuri në dukje rritjen e ekosistemit digjital të Kazakistanit, përfshirë klasterin teknologjik Astana Hub, dhe tha se eksportet e shërbimeve IT arritën rreth 1 miliard dollarë në vitin 2025.
Ai përmendi gjithashtu hapa të rinj institucionalë: një ministri e posaçme përgjegjëse për IA-në dhe zhvillimin digjital, miratimin e legjislacionit kombëtar për inteligjencën artificiale dhe nisjen e dy superkompjuterëve kombëtarë. Tokayev i paraqiti këto përpjekje si pjesë e një qëllimi më të gjerë për të siguruar që Kazakistani “të hyjë në të ardhmen” dhe të mos mbetet pas në konkurrencën teknologjike globale.
Siguria energjetike, energjia bërthamore dhe mundësitë e tokave të rralla
Tokayev e lidhi fazën e ardhshme të rritjes industriale dhe digjitale me disponueshmërinë e energjisë, duke theksuar se qendrat e të dhënave dhe kompjutimi me performancë të lartë kërkojnë kapacitete të besueshme prodhimi. Ai tha se Kazakistani po shqyrton energjinë bërthamore si një nga opsionet për të përmbushur kërkesën e ardhshme dhe për të zhvilluar një brez të ri specialistësh teknikë.
Ai vuri në dukje gjithashtu rritjen e kërkesës globale për elemente të tokave të rralla dhe materiale të tjera kritike, duke e përshkruar këtë si një mundësi të mundshme për Kazakistanin. Presidenti tha se vendi po zgjeron bashkëpunimin me shumë partnerë në Azi, Evropë dhe Amerikën e Veriut në këtë fushë.
Bujqësia, turizmi dhe kapitali njerëzor
Tokayev foli edhe për bujqësinë, duke theksuar shkallën e mbështetjes shtetërore dhe nevojën për të përmirësuar efikasitetin. Ai përmendi performancën pozitive të eksporteve të grurit dhe miellit, ndërsa bëri thirrje për zhvillim më të fortë në prodhimin blegtoral dhe një fokus të ripërtërirë në bashkëpunimin ndërmjet fermave të vogla për të rritur produktivitetin dhe aksesin në treg.
Sa i përket turizmit, ai pranoi se potenciali i Kazakistanit shpesh i paraprin gatishmërisë së infrastrukturës dhe shërbimeve. Ai foli për nevojën për kuadro profesionistë dhe përmendi përpjekjet për të forcuar arsimin në këtë sektor, përfshirë një universitet për turizmin dhe mikpritjen të themeluar në Turkistan.
Udhërrëfyesi politik: referendum për reformën kushtetuese
Duke parë përpara, Tokayev tha se viti 2026 do të jetë vendimtar dhe konfirmoi planet për mbajtjen e një referendumi mbi reformën kushtetuese. Ai sugjeroi se shkalla e amendamenteve të propozuara mund të jetë e krahasueshme me miratimin e një kushtetute të re, duke e paraqitur iniciativën si pjesë të modernizimit të vazhdueshëm politik.
Kazakistani do të shënojë gjithashtu 35-vjetorin e pavarësisë në vitin 2026, të cilin Tokayev tha se duhet ta përdorë për të vlerësuar progresin dhe për të vendosur objektiva afatgjata, dhe jo për t’u përqendruar vetëm te ceremonia.
/Argumentum.al
