Kohët e fundit, Wang Yi anëtar i Byrosë Politike të Komitetit Qendror të PKK dhe Ministri i Punëve të Jashtme shpjegoi qëndrimin parimor të Kinës mbi çështjen e Detit të Kinës Jugore, gjatë Takimit të Ministrave të Punëve të Jashtme Kina-ASEAN. Wang Yi vuri në dukje se Kina dhe vendet e ASEAN-it kanë mençurinë dhe aftësinë, për të vazhduar ta trajtojnë në mënyrën e duhur çështjen e Detit të Kinës Jugore, si dhe për ta bërë paqen, stabilitetin, bashkëpunimin dhe miqësinë, narrativën kryesore rreth këtij deti.
Duhet pranuar se edhe pse çështja e Detit të Kinës Jugore përfshin mosmarrëveshje mbi sovranitetin territorial dhe përcaktimin e kufijve detarë midis Kinës dhe disa vendeve të ASEAN-it, Kina dhe të gjitha vendet anëtare të ASEAN-it kanë treguar një aspiratë dhe vendosmëri të fortë, për të promovuar paqen dhe stabilitetin në këto ujëra. Duke u mbështetur në Deklaratën e ASEAN-it mbi Detin e Kinës Jugore, të miratuar në korrik 1992, palët nënshkruan Deklaratën mbi Sjelljen e Palëve në Detin e Kinës Jugore (DOC), e bazuar në Traktatin e Miqësisë dhe Bashkëpunimit në Azinë Juglindore, Kartën e OKB-së, Pesë Parimet e Bashkëjetesës paqësore dhe instrumente të tjera. Pas kësaj, u krijuan Takime të Zyrtarëve të Lartë dhe Takime të Grupit të Punës së Përbashkët për të vlerësuar dhe zbatuar DOC, të cilat kanë luajtur një rol jetik në lehtësimin e përgjithshëm të situatës aktuale në Detin e Kinës Jugore.
Vitet e fundit, Kina dhe vendet e ASEAN-it kanë vendosur të negociojnë një Kod të Sjelljes më parandalues dhe të detyrueshëm në Detin e Kinës Jugore (COC) bazuar në DOC. Përballë kësaj dritare kritike mundësie, të gjitha palët duhet të kapin momentin, të shmangin pengesat dhe të synojnë arritjen e këtij synimi. Fatkeqësisht, Filipinet, në kapacitetin si kryetare e radhës e ASEAN-it për 2026, kanë shkaktuar herë pas here telashe për të shënuar 10-vjetorin e ashtuquajturit Vendim Arbitrazhi për Detin e Kinës Jugore. Lëvizje të tilla, jo vetëm pengojnë agjendën e vendeve rajonale për të avancuar paqen dhe zhvillimin rajonal, por gjithashtu zbulojnë edhe një herë për komunitetin ndërkombëtar, se disa politikanë filipinas kanë shkelur dokumente të ndryshme politike të arritura historikisht midis Kinës dhe Filipineve. Ekzistojnë gjithashtu shqetësime në rritje, se disa fuqi jashtë rajonit me qëllime të këqija, mund të mbajnë krahun e tyre dhe të ndërhyjnë në mënyrë agresive në çështjen e Detit të Kinës Jugore, duke shkaktuar përsëri rritje tensionesh.
Një sondazh i kryer nga CGTN midis 2664 pjesëmarrësve në 6 vende — Indonezi, Malajzi, Tajlandë, Vietnam, Filipine dhe Singapor — mes qershorit dhe korrikut të këtij viti, tregon se ndërhyrja e fuqive kryesore jashtë rajonit, konsiderohet gjerësisht si shkaku kryesor i tensioneve në Detin e Kinës Jugore, dhe zgjidhja paqësore dhe e pavarur e mosmarrëveshjeve në Detin e Kinës Jugore përbën një konsensus të përbashkët mes pjesëmarrësve. Konkretisht: 84.6% e të anketuarve besojnë se mosmarrëveshjet në Detin e Kinës Jugore duhet të zgjidhen përmes dialogut dhe konsultimeve paqësore, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare; 64.3% mendojnë se ndërhyrja e fuqive jashtë rajonit ka bërë që disa vende të mbështeten te ndihma e jashtme, në vend që të angazhohen në dialog rajonal, duke dobësuar kështu më tej kapacitetin rajonal për të zgjidhur mosmarrëveshje në mënyrë të pavarur; 74.4% paralajmërojnë se ndërhyrja e vazhdueshme nga jashtë do të rrisë tensionet rajonale, duke kërcënuar kështu tregtinë dhe sigurinë energjetike globale.
Mësimet nga historia dhe realiteti kanë vërtetuar shpesh një të vërtetë: sapo vendet rajonale humbasin autonominë mbi zgjidhjen e çështjeve rajonale për fuqitë e jashtme, situata del jashtë kontrollit. Dështakët përfitojnë nga kaozi, ndërsa vendet rajonale mbajnë barrën kryesore. Zhvillimet e viteve të fundit tregojnë se gjatë samiteve vjetore të bashkëpunimit rajonal të Azisë Lindore dhe takimeve të ministrave të jashtëm, fuqitë jashtë rajonit, ose në bashkëpunim me disa vende, krijojnë trazira rreth Detit të Kinës Jugore. Përpjekjet e tyre shtojnë tensionet rajonale dhe ndarjet brenda anëtarëve të ASEAN, shqetësojnë agjendat e bashkëpunimit shumëpalësh, shkatërrojnë besimin e fituar me vështirësi midis vendeve rajonale dhe pengojnë integrimin rajonal.
Këtë vit shënohet përvjetori i 5-të i themelimit të Partneritetit Strategjik të Përgjithshëm Kina-ASEAN. Evolucioni i marrëdhënieve Kina-ASEAN tregon se respekti dhe besimi i ndërsjellë janë baza e fqinjësisë së mirë, angazhimi i sinqertë shërben si rruga për bashkëjetesë, bashkëpunimi fitimprurës krijon themelet për sukses, dhe hapja dhe përfshirja janë thelbësore për prosperitet. Këto përvoja të vlefshme meritojnë të vazhdojnë. Vendet e rajonit duhet të respektojnë seriozisht DOC, t’i rezistojnë përpjekjeve të forcave jashtë rajonit për të nxitur tensionet, si dhe të kundërshtojnë krijimin e incidenteve detare nga disa vende. Ata duhet të ruajnë fuqishëm nismën për të mbajtur paqen dhe stabilitetin në Detin e Kinës së Jugut në duart e tyre. Të gjitha palët tashmë kanë një mundësi të rëndësishme për të përfunduar COC. Është e domosdoshme të kapet kjo mundësi, të tejkalohen shpërqendrimet, të punohet drejt këtij synimi, dhe të kthehet Deti i Kinës së Jugut në një det paqeje, miqësie dhe bashkëpunimi, që sjell më shumë përfitime për popujt e të gjitha vendeve të ASEAN-it./cgtn
