Turqia shënon sot 10-vjetorin e tentativës së dështuar për grusht shteti të 15 korrikut 2016, një nga ngjarjet më dramatike në historinë moderne të vendit, e cila vazhdon të ndikojë në jetën politike, institucionale dhe shoqërore të Turqisë.
Në të gjithë vendin do të zhvillohen ceremoni përkujtimore nën moton “Vullneti ynë, Fitorja jonë”, me aktivitete që përfshijnë homazhe, ekspozita, konferenca, programe kulturore dhe marshime simbolike. Aktiviteti qendror do të mbahet në Stamboll, ku mijëra qytetarë pritet të marrin pjesë në marshimin mbi Urën e Dëshmorëve të 15 Korrikut, e njohur më parë si Ura e Bosforit, e cila u riemërtua pas ngjarjeve të vitit 2016 për të nderuar viktimat.
Data 15 korrik është shpallur festë zyrtare në Turqi me emrin “Dita e Demokracisë dhe Unitetit Kombëtar”, duke përkujtuar rezistencën kundër tentativës për rrëzimin e qeverisë.
Si ndodhi tentativa për grusht shteti?
Në mbrëmjen e 15 korrikut 2016, një fraksion i ushtrisë turke ndërmori një operacion për të marrë kontrollin e institucioneve shtetërore. Puçistët bllokuan urat mbi Bosfor, pushtuan ndërtesa strategjike në Ankara dhe Stamboll, bombarduan Parlamentin turk dhe objektiva të tjera qeveritare, ndërsa avionë luftarakë F-16 dhe helikopterë ushtarakë fluturuan mbi qytetet kryesore.
Presidenti Recep Tayyip Erdogan, i cili ndodhej me pushime në Marmaris, iu drejtua qytetarëve përmes një lidhjeje telefonike televizive dhe u bëri thirrje të dilnin në rrugë për të mbrojtur rendin kushtetues dhe institucionet demokratike.
Mijëra qytetarë iu përgjigjën thirrjes, duke u përballur me ushtarët puçistë në rrugë. Gjatë përleshjeve, puçistët përdorën tanke, armë automatike dhe avionë luftarakë kundër forcave besnike ndaj qeverisë dhe civilëve.
Presidenti Erdogan i shpëtoi ngushtë një atentati, pasi forcat speciale që kërkonin ta arrestonin mbërritën në hotelin ku ai kishte qëndruar vetëm pak minuta pasi ishte larguar.
Brenda më pak se 24 orësh, tentativa për grusht shteti u shtyp.
Bilanci i ngjarjeve
Sipas autoriteteve turke:
- Mbi 250 civilë dhe pjesëtarë të forcave të sigurisë humbën jetën.
- Më shumë se 2 000 persona u plagosën.
- Qindra ushtarakë të përfshirë në puç u arrestuan menjëherë pas dështimit të operacionit.
Ngjarja konsiderohet si një nga sfidat më serioze ndaj shtetit turk që prej dekadash.
Akuzat ndaj Fethullah Gülen
Qeveria turke akuzoi menjëherë për organizimin e grushtit të shtetit rrjetin e klerikut Fethullah Gülen, i cili jetonte në mërgim në Shtetet e Bashkuara deri në vdekjen e tij në vitin 2024.
Ankaraja e cilësoi lëvizjen e tij si Organizatën Terroriste FETO, duke pretenduar se kishte infiltruar ushtrinë, gjyqësorin, policinë dhe administratën shtetërore.
Vetë Gülen i mohoi vazhdimisht akuzat dhe dënoi publikisht tentativën për grusht shteti. Deri më sot, ngjarjet e 15 korrikut nuk janë hetuar nga një komision ndërkombëtar apo një organ i pavarur, çka ka bërë që interpretimet mbi përgjegjësinë dhe zhvillimin e puçit të mbeten objekt debatesh në nivel ndërkombëtar.
Pasojat politike dhe institucionale
Pas dështimit të grushtit të shtetit, autoritetet turke shpallën gjendjen e jashtëzakonshme, e cila zgjati dy vjet dhe u shoqërua me një fushatë të gjerë spastrimesh në administratë.
Sipas të dhënave zyrtare:
- Mbi 100 000 punonjës të sektorit publik, përfshirë gjyqtarë, prokurorë, akademikë, mësues, policë dhe ushtarakë, u pushuan nga detyra ose u pezulluan.
- Dhjetëra mijëra persona u arrestuan ose u proceduan penalisht për lidhje të dyshuara me FETO.
- Qindra media, universitete private, organizata joqeveritare, shkolla dhe shtëpi botuese u mbyllën.
- U ndërmorën reforma të thella në ushtri dhe në institucionet e sigurisë.
Në vitin 2017, Turqia miratoi përmes referendumit kushtetues kalimin nga sistemi parlamentar në një sistem presidencial ekzekutiv, duke zgjeruar kompetencat e presidentit. Mbështetësit e reformës argumentuan se ajo ishte e nevojshme për të garantuar stabilitetin dhe sigurinë kombëtare, ndërsa kritikët e konsideruan një përqendrim të tepruar të pushtetit.
Një ngjarje që vazhdon të ndikojë Turqinë
Dhjetë vjet më vonë, 15 korriku mbetet një datë me ngarkesë të fortë simbolike dhe politike. Për qeverinë turke, ajo përfaqëson fitoren e demokracisë ndaj një tentative për rrëzimin e rendit kushtetues dhe unitetin e popullit përballë kërcënimeve ndaj shtetit.
Nga ana tjetër, organizata ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe një pjesë e opozitës kanë kritikuar masat e ndërmarra pas puçit, duke argumentuar se ato u shoqëruan me kufizime të lirive civile, arrestime masive dhe dobësim të pavarësisë së institucioneve.
Edhe pas një dekade, tentativa për grusht shteti e 15 korrikut 2016 mbetet një pikë kthese në historinë bashkëkohore të Turqisë, me pasoja që vazhdojnë të formësojnë politikën e brendshme dhe marrëdhëniet e saj me partnerët ndërkombëtarë.
© 2026 Argumentum
