Në politikë, “100 ditët e para” përgjithësisht konsiderohen të jenë një tregues se sa mirë një politikan është vendosur në detyrë, si po ecin përpara me avancimin e agjendës së tyre dhe sa probleme mund të ketë përpara. Kanë kaluar 100 ditët e para që nga rrëzimi i regjimit të Asadit më 8 dhjetor të vitit të kaluar dhe ka një sërë çështjesh për t’u marrë parasysh. Ndërkohë që ka sfida të mëdha, ka shenja inkurajuese që presidenti i përkohshëm Ahmed Al-Sharaa dhe administrata e tij mund të ndërtojnë një Siri gjithëpërfshirëse dhe demokratike.
Përplasjet në bregdet të cilat kanë dominuar titujt e fundit të lajmeve janë një sfidë e hershme për administratën e re. Të enjten, më 6 mars, mbetjet e regjimit të rrëzuar të Asadit, shumë prej tyre me rroba civile, u zunë pritë forcave të sigurisë së shtetit në një sulm të koordinuar që ishte lehtësisht sfida më e madhe për Sirinë pas Asadit. Kjo çoi në sulme vigjilente nga grupet në zonën lokale, të cilat e përshkallëzuan dhunën. Ishte, në thelb, një tentativë për grusht shteti dhe forcat terroriste pro Asadit mbajtën Jableh, afër Latakisë, për disa orë derisa forcat e sigurisë rimorën kontrollin. Indikacionet e hershme tregojnë se Irani dhe Hezbollahu kishin një rol për të luajtur; forcat pro-Asadit ishin të pajisura me sisteme të huaja komunikimi. Dhe ndërsa Al-Sharaa u përgjigj shpejt me njoftimin e formimit të një komiteti të pavarur për të hetuar vrasjet dhe një paralajmërim për forcat e sigurisë dhe civilët që të mos përfshihen në gjakderdhje sektare – me pasoja për ata që e bëjnë këtë – ka shembuj të kësaj që po ndodh.
Me emocionet ende të larta në Sirinë pas Asadit, kjo nuk është befasi, por njerëzit duhet të mbahen përgjegjës dhe keqinformimi gjatë ditëve të vrasjeve i ndezi gjërat më tej. Përdorimi nga mbetjet pro Asadit të videove të vjetra që tregojnë regjimin e Asadit Shabiha duke vrarë civilë është ironik, por çoi në një furi postimesh në mediat sociale.
Adrenalina është ende e lartë; duhet të mbizotërojnë kokat më të ftohta dhe grupet terroriste që sulmuan forcat e sigurisë dhe policisë, si dhe shumë civilë në Latakia, Tartus, Baniyas dhe Jableh duhet të arrestohen dhe të mbahen përgjegjës. Është interesante se disa nga ata që ishin përgjegjës për këto sulme u falën fillimisht pas rënies së Asadit.
Për më tepër, kërcënimi izraelit në jugperëndim është jashtëzakonisht shqetësues dhe kryeministri i regjimit okupues Benjamin Netanyahu nuk e ka fshehur përbuzjen e tij për drejtimin e ri të Sirisë. Izraeli ka pushtuar në thelb një pjesë të vogël të Sirisë dhe ka deklaruar se do të kërkojë të kontrollojë zonën për një kohë “të pakufizuar” dhe gjithashtu të kontrollojë zonën tampon. Kjo është një shkelje flagrante e ligjit ndërkombëtar dhe vlen të përmendet se aneksimi izraelit i Lartësive të Golanit në 1981 (të cilat u pushtuan në 1967) nuk u rezistua kurrë nga regjimi i Asadit.
Është interesante se si sulmet izraelite kundër Sirisë janë rritur ndjeshëm pas 8 dhjetorit.
Ashpërsia e Izraelit përbën një rrezik për stabilitetin dhe integritetin territorial të Sirisë, por me komunitetin ndërkombëtar të qetë për këtë çështje, është një çështje që Al-Sharaa dhe aleatët e tij rajonalë do të duhet ta menaxhojnë.
Izraeli gjithashtu ka inkurajuar pakicat që të rezistojnë dhe të kundërshtojnë qeverinë e re. Kjo u pa në Jableh, me disa grupe alavite në bregdetin sirian që kërkonin mbështetje ndërkombëtare, dhe kryekleriku druze në Suvaida në Sirinë jugore, Hikmat Al-Jajri, duke refuzuar të njohë plotësisht administratën e re siriane, pavarësisht se shumë nga popullsia vendase ishin të prirur për ta bërë këtë. Është interesante se në të njëjtën kohë, disa klerikë druze pranuan një ftesë izraelite për të vizituar një vend fetar në veri të Palestinës historike në një lëvizje për të demonstruar një masë normalizimi me shtetin pushtues.
Në lidhje me integritetin territorial, marrëveshja me Forcat Demokratike Siriane (SDF) për të integruar grupin në ushtrinë e re kombëtare dhe për të arritur një armëpushim mbarëkombëtar është e mirëpritur. Autoriteti i udhëhequr nga kurdët ka qeverisur verilindjen që nga viti 2012 dhe marrëveshja përcakton që të gjitha institucionet publike do të qeverisen nga shteti. Për më tepër, ajo do të njohë të drejtat kurde të cilat ishin mohuar gjatë nën Asad. Ky është një hap pozitiv drejt unitetit kombëtar dhe bazohet në angazhimin me grupet e tjera minoritare gjatë javëve të fundit. Ndërsa Siria rindërton veten pas një regjimi që armatosi pakicat dhe përdori sektarizmin për të sunduar, bashkëpunimi dhe angazhimi midis grupeve të ndryshme dhe shtetit është thelbësor për një shtet të vërtetë gjithëpërfshirës.
Një tjetër shenjë pozitive për administratën e re është qëndrimi i saj në arenën ndërkombëtare.
Ai shihet si përfaqësuesi legjitim i popullit sirian dhe numri i takimeve dypalëshe që ministri i Jashtëm Asaad Al-Shaibani dhe Al-Sharaa kanë pasur me shtetet e rajonit dhe më gjerë është mbresëlënës, duke pasur parasysh se administrata e re është krijuar vetëm që nga dhjetori.
Al-Sharaa mori pjesë në takimin e parë të Ligës Arabe të epokës së pas Asadit muajin e kaluar, dhe ndonëse jo të gjithë krerët e shteteve do të ishin të lumtur ta shihnin atë atje, ekziston një pranim që një administratë e re qeveris Sirinë tani. Ai e ka bërë të qartë se Siria nuk dëshiron asnjë problem me fqinjët e saj dhe se një shtet i mavijosur pas 50 viteve të sundimit brutal të Asadit dhe një lufte 14-vjeçare të zhvilluar nga regjimi kundër civilëve sirianë nuk do të përdoret në asnjë mënyrë si një pikënisje për të sulmuar Izraelin.
Ka pasur përparim në heqjen e sanksioneve, me Mbretërinë e Bashkuar dhe BE-në që të dyja ranë dakord ta bëjnë këtë në një sërë fushash, të kushtëzuara me qeverisjen e mirë dhe dëshminë e përparimit drejt një shteti gjithëpërfshirës që po ndërtohet. Al-Shaibani mund të marrë pjesë në një samit të donatorëve në Bruksel në ditët në vijim, ndërsa Al-Sharaa është ftuar në Paris për të takuar Emanuel Macron. Të dyja janë shenja pozitive.
Megjithatë, SHBA-ja nuk ka shpallur ende heqjen e sanksioneve dhe fuqia e saj ekonomike dhe politike do të thotë se nëse kjo nuk ndodh, rindërtimi do të ketë vështirësi. Administrata e re siriane ka qenë e zëshme në përpjekjet e saj lobuese në këtë hapësirë.
Megjithatë, prioritetet e Trump janë gjithnjë në ndryshim dhe të paparashikueshëm.
Konferenca e fundit e dialogut kombëtar në Siri në fund të shkurtit ishte një hap në drejtimin e duhur pasi administrata konsultohet me qytetarët për krijimin e një shteti të ri. Si me çdo iniciativë të re, rezultatet ishin të përziera. Shqetësimet u ngritën për natyrën e minutës së fundit të konferencës, me disa pjesëmarrës të ftuar vetëm dy ditë përpara dhe për faktin se një ditë u ndje e pamjaftueshme. Megjithatë, mundësia për diskutim dhe debat dhe përpjekjet për të filluar ndërtimin e një kuadri kombëtar ndërkohë që shteti shpëton nga mbetjet e regjimit të Asadit dhe institucioneve Baathiste janë për t’u lavdëruar.
Sirisë i duhet kohë. Ashtu si çdo pacient që ka duruar trauma të konsiderueshme dhe afatgjatë, shërimi është një proces dhe sfidat institucionale nuk do të zgjidhen brenda natës. Përgjegjësia ligjore për zyrtarët e epokës së Asadit është në bllokim dhe qytetarët ende presin lajmet për ruajtjen e Sednaya dhe burgjeve të tjera për të shënuar krimet e regjimit të Asadit. Deklarata e re kushtetuese është e mirëseardhur dhe vëzhguesit me sy shqiponjë do të vënë re një pjesë interesante të simetrisë: kushtetuta e vjetër përmes Ligjit 49 parashikonte se anëtarësimi në Vëllazërinë Myslimane dënohej me vdekje, ndërsa deklarata e re përmes nenit 49 përcakton se lavdërimi ose mohimi i krimeve të regjimit të Asadit – krimi sirian është një krim sirian.
Ka më shumë punë për të bërë, por shenjat e hershme janë pozitive. Një shtet i ri po ndërtohet ngadalë dhe me siguri në Siri.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
