Nga Marjana DODA
Vetëm një vit pas zgjedhjes së Lai Chingte si lideri i rajonit të Tajvanit, duket se të gjitha prognozat politike rreth tij dhe qasja e tij ndaj këtij ishulli po realizohen. Lai Chingte ka qenë i njohur për retorikën e tij politike në mbështetje të “pavarësisë së Tajvanit”, duke e ditur mirë se kjo është në fakt një vijë e kuqe që e përplas direkt me pjesën kontinentale të Kinës.
Që nga krijimi i saj, Partia Demokratike Progresive (DPP) e ka portretizuar veten si “demokratike”. Megjithatë, me këtë lëvizje të fundit, DPP më në krye Lai Chingte, po shpërfaq një natyrë antidemokratike, duke bërë që shumë qytetarë në ishull të dyshojnë nëse Tajvani po shkon drejt një gjendjeje të vendosjes së “ligjit ushtarak”.
Lai Chingte paraqiti së fundmi 17 strategji për të luftuar sipas tij “kërcënimet” nga pala tjetër e ngushticës me të cilin përballet ishulli. Duke iu referuar pjesës kontinentale si një “forcë e jashtme armiqësore”, autoritetet e Tajvanit të udhëhequra nga Lai po bëjnë një provokim të rrezikshëm.
Lai foli me gazetarët pas takimit me zyrtarë të sigurisë, duke thënë shprehimisht: “Ne nuk kemi zgjidhje tjetër veçse ta trajtojmë çështjen me një qasje më agresive”.
Çfarë do të thotë ky togfjalësh? Mos vallë po sfidon me luftë?
Kjo sigurisht do të ishte një sfidë “vetëvrasëse”.
“17 strategjitë” e Lait kundër qytetarëve të Tajvanit
Më 13 mars, Lai Ching-te thirri një takim të nivelit të lartë të sigurisë dhe më vonë përshkroi 17 strategjitë kryesore sipas tij për t’iu kundërvënë pesë kërcënimeve kryesore, duke përfshirë një numër politikash kufizuese për vizitat e ndërsjella nga banorët e Tajvanit dhe pjesës kontinentale të Kinës, si dhe për shkëmbimet kulturore, akademike dhe fetare.
Të ashtuquajturat “17 strategji kryesore” të propozuara nga Lai në thelb synojnë ta shtyjnë ishullin e Tajvanit në një gjendje pothuajse të ligjit ushtarak, të cilat janë kundërshtuar hapur brenda ishullit.
Banorët e Tajvanit i denoncuan veprimet e Lait si një “demokraci të rreme, diktaturë të vërtetë” dhe “sundim të ligjit ushtarak”, që politizojnë shkëmbimet normale dhe dëmtojnë seriozisht interesat e Tajvanit. Shumë grupe biznesi vendase thanë se autoritetet kanë vendosur kufizime të shumta në ndërveprimet ekonomike dhe tregtare me pjesën kontinentale, gjë që përfundimisht do të dëmtojë vetëm zhvillimin ekonomik të Tajvanit dhe se veprimet e DPP-së mund të “kufizojnë këmbët e njerëzve, por nuk mund të pengojnë zemrat e tyre”.
Natyrisht, 17 strategjitë, të cilat kanë propozuar “zbatimin e sistemeve të ndryshme të regjistrimit” për njerëzit e Tajvanit për të udhëtuar në pjesën kontinentale, do të bëhen një armë e autoritetit për të shtypur shkëmbimet normale civile midis dy brigjeve të ngushticës dhe për të krijuar një efekt frike dhe kontrolli në ishull.
Z. Lai u zotua se administrata e tij do të ndërmarrë të gjitha hapat e nevojshëm për të mbrojtur “demokracinë” dhe “prosperitetin e Tajvanit”. Por ndërsa këto hapa ai i thotë se i ndërmerr në emër të demokracisë, në të vertete ai po e izolon ishullin dhe banorët e tij.
Bllokada ekonomike
TSMC premtoi investime prej 100 miliardë dollarësh në ShBA, Shtëpi e Bardhë,3 mars/VCG
17 strategjitë e Lait, të cilat mbulojnë një gamë të gjerë fushash, kanë propozuar gjithashtu përdorimin e çështjeve të sigurisë si një justifikim për të kontrolluar shkëmbimet ekonomike dhe tregtare ndërmjet ngushticës me pushtetin politik. Tajvani është një ekonomi tipike e orientuar nga eksporti dhe zhvillimi i qëndrueshëm ekonomik i tij varet nga globalizimi si dhe nga një mjedis tregu i lirë dhe i hapur. Pas më shumë se 30 viteve të thellimit të bashkëpunimit tregtar me pjesën kontinentale, ekonomia e Tajvanit është integruar thellësisht me tregun e atjeshme.
Sipas të dhënave statistikore , vëllimi i tregtisë ndër-ngushticën në vitin 2024 ishte 292.971 miliardë dollarë, një rritje prej 9.4 përqind nga viti në vit. Midis tyre, pjesa kontinentale eksportoi 75,189 miliardë dollarë në Tajvan dhe importoi 217,782 miliardë dollarë nga ishulli; Tajvani kishte një suficit tregtar prej 142.593 miliardë dollarësh. Komponentët elektronikë, të cilët kanë një avantazh në strukturën industriale të Tajvanit, janë produkte teknologjike kryesore të eksportuara nga Tajvani. Pjesa kontinentale ka qenë gjithmonë burimi më i madh i suficitit tregtar për Tajvanin. Prandaj, humbja e këtij tregu do të ketë një pasojë të madhe për tregtinë e përgjithshme të Tajvanit.
Që nga marrja e detyrës përsëri, Donald Trump ka miratuar një politikë shtrënguese ndaj ekonomisë dhe teknologjisë së Tajvanit. TSMC u detyrua të zgjeronte investimet e saj në SHBA, duke shkaktuar shqetësimin e disa analistëve se industria e gjysmëpërçuesve të Tajvanit do të zbrazej nga SHBA-të. Duke u mbështetur në Uashington, Lai Chingte nxori 17 strategjitë, duke propozuar “rregullime të nevojshme dhe të rregullta në fluksin e njerëzve, marrëdhëniet e ndërlidhura me kapitalin dhe teknologjinë e përfshira në tregtinë e njerëzve, teknologjinë dhe tregtinë”. Në thelb, është për të përshpejtuar “shkëputjen nga Kina dhe integrimin me SHBA” në fushën ekonomike dhe tregtare, gjë që do të dëmtojë zhvillimin afatgjatë të ekonomisë, teknologjisë dhe ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme të Tajvanit.
‘17 strategjitë’ përbëjnë një rrugë që çon drejt shkatërrimit, duke e shtyrë Tajvanin në një situatë të rrezikshme dhe të pasigurt. Lai Chingte duket se ka për qëllim të tërheqë fuqitë e jashtme, veçanërisht perëndimin, në një aventurë që mund të çojë në një konflikt të hapur. Përmes ideologjisë së ‘pavarësisë së Tajvanit’, ai po synon të sfidojë autoritetet e Pekinit, një hap që mund të shkatërrojë pa kthim stabilitetin e ishullit. Në këtë mënyrë, Lai mund ta çojë Tajvanin drejt një krize të thellë, duke rrezikuar jo vetëm sigurinë, por edhe mirëqenien e popullit.
Politika izolacioniste e Lai Chingte
Stërvitja ushtarake në vitin 2024 rreth Tajvanit/Foto nga Teatri Lindor i Ushtrisë Çlirimtare të Popullit KinezFatkeqësisht, Lai Chingte po ndjek një politikë izolacioniste, një strategji që ai e di shumë mirë se mund të çojë në destabilizimin e rajonit të Azisë Lindore. Megjithatë, përpara se kjo të kalojë kufijtë e ishullit, ndikimi i drejtpërdrejtë do të ndjehet së pari nga vetë banorët e tij.
Nga ndalimi arbitrar i programeve kontinentale të filmave dhe TV, ushqimeve të përditshme dhe platformave të blerjeve; kufizimin e shkëmbimeve të brendshme dhe bashkëpunimin me universitetet kontinentale dhe duke kërkuar nga disa banorë të Tajvanit që të deklarojnë nëse kanë dokumente identifikimi në territorin e pjesës kontinentale; dhe tani për rivendosjen e gjykatës ushtarake, monitorimin e banorëve të Tajvanit që udhëtojnë në kontinent dhe forcimin e kontrollit mbi artistët që zhvillojnë karrierën e tyre atje – veprimet dhe retorika e Lait në pengimin e shkëmbimeve dhe bashkëpunimit në ngushticat nuk janë vetëm të dënueshme në natyrë, por metodat e tij janë gjithashtu ekstreme.
Kjo përndjekje, padyshim nuk mund të ndodhë asnjëherë në emër të demokracisë.
Përballë këtyre masave drastike, që ndalon lidhjet njerëzore, marrëdheniet tregtare, kulturore, edukimi dhe fetare tregon se Lai Chingte po përballet gjithnjë e më shume me skepticizmin e qytetarëve të Tajvanit sa i përket retorikes së tij nacionaliste. A mos vallë vetë qytetarët e Tajvanit kërkojnë bashkimin?
Mos të harrojmë se themeli i marrëdhënieve paqësore ndërmjet ngushticës qëndron tek njerëzit dhe forca e tij lëvizëse vjen gjithashtu nga njerëzit. Provokimet dhe ndërhyrja e një pakice të vogël nuk mund të kapërcejë vullnetin më të gjerë të popullit dhe kjo strategji e Lai Chingte mund ti kthehet në një bumerang.
Ndaj është e drejtë të theksohet se retorika politike e Lai Ching e fokusuar në statusin e Tajvanit, dhe pozita e tij ndaj këtij statusi është një nga faktorët kyç që mund të çojë në rrezik separatizmi dhe izolimi, duke e vendosur Tajvanin në një pozicion të pasigurt, me pasoja të mundshme për stabilitetin rajonal dhe global.
Angazhimi i Tajvanit në një politikë të kësaj natyre sjell një përplasje të mundshme, jo vetëm mes Tajvanit dhe pjesës kontinentale të Kinës, por edhe në një konflikt më të gjerë mes Perëndimit dhe Kinës.
Tajvani duket se është duke kërkuar të përfitojë nga aleancat e reja dhe mbështetja perëndimore për të forcuar pozitat e tij ndaj pjesës së kontinentale, duke krijuar një balancë të mundshme që mund të çojë në përplasje të drejtpërdrejtë me Pekinin, çka do të rrezikonte për një konflikt më të gjerë gjeopolitik.
Është e qartë se po jetojmë në një botë të fragmentizuar, me konflikte, përplasje, ideologji të reja dhe konjuktura gjeopolitike të reja. Kjo ka bërë që bota të bëhet edhe më e paparashikueshme, sidomos pas ardhjes në pushtet të administratës së re, me Donald Trump në krye të Shtëpisë së Bardhë. Dhe po, Tajvani është një nga pikat më nevralgjike në Oqeanin Paqësor, që mund të shkaktojë “përplasje titanësh”, veçanërisht mes SHBA-ve dhe Kinës.
Prandaj, udhëheqja aktuale në Tajvan duhet të veprojë me shumë kujdes, duke u përpjekur të shmangë një konflikt të tillë. Pozita e Kinës është e njohur. Ajo ka mbajtur një qëndrim koherent ndaj rajonit Tajvan, dhe ky qëndrim është respektuar edhe nga SHBA-ja, të cilat nuk e kanë njohur Tajvanin si shtet të pavarur dhe pajtohen me politikën “Një Kinë”. Ndaj, çdo tentativë për të krijuar një konflikt të ri, qofshin këto mes popullit të Tajvanit dhe atij të pjesës kontinentale të Kinës, apo mes Kinës dhe SHBA-ve, do të çonte botën drejt një përplasjeje të madhe./CGTN
