Shumica e mediave që transmetojnë nga Polonia duan që ne të besojmë se sfida më e madhe për qeverinë e re liberale në Varshavë është reforma në drejtësi. Më konkretisht, ata pretendojnë se është për të thyer rezistencën e gjyqtarëve dhe prokurorëve të instaluar nga qeveritë e mëparshme.
Çështja më e diskutueshme sot është vizioni i një Polonie të ardhshme dhe vendi i saj në një Evropë të ardhshme. A do të jetë Polonia një vegël e robëruar e një Evrope kolektiviste sipas traktateve që zhveshin shtetet kombëtare nga shumica e vendimeve të tyre sovrane, apo duhet të ndjekë ambiciet e një lideri rajonal?
Për 200 vitet e fundit, çelësi i stabilitetit politik në Evropën Qendrore ka qenë një lloj marrëveshjeje midis Rusisë dhe Gjermanisë, mbi kokat e Polonisë, Republikës Çeke, Hungarisë, Rumanisë, Moldavisë.
Në vite të ndryshme sferat e ndikimit u shpërndanë ndryshe, por një gjë mbeti konstante. Fati i shteteve të Evropës Qendrore u vendos në Moskë dhe Berlin.
Për herë të parë në shekuj, këta dy hegjemonë vendas po kalojnë kohë të vështira. Qoftë nëse e quajmë humbje të një modeli rritjeje, njeriu i sëmurë i Evropës, apo thjesht lodhje ekonomike – siç tha ministri gjerman i financave Christian Lindner në Davos – nuk ka dyshim se për herë të parë në shekuj, Gjermania dhe Rusia nuk kanë humbën vetëm aftësinë për të bashkëpunuar gjeopolitikisht, por edhe aftësinë për t’i dhënë formë Evropës Qendrore sipas dëshirës së tyre.
Në të kaluarën, vakuumi politik në këtë pjesë të botës zakonisht përfundonte në mënyrë tragjike. Pyetja është se si dhe kush do të zëvendësojë Rusinë dhe Gjermaninë këtë herë. A do të jetë ajo “Evropa e Madhe”, apo Polonia do të arrijë më në fund të krijojë vetë-entitetin e saj dhe t’i japë jetë të re një Evrope të tharë?
Shumë varet nga qeveria e Donald Tusk sot. A do t’u lihet dora e lirë komisionerëve të BE-së, të cilët tani përshëndeten me përulësi në Varshavë, jo vetëm për të vendosur “shtetin e ligjit” në Poloni, por edhe për ta formuar këtë shoqëri konservatore, pro-familjare dhe kryesisht katolike në një shoqëri të ngjashme? ndaj shoqërive përparimtare të Perëndimit?
Duke vazhduar të shtyjë standardet evropiane në çdo hap, a do të shohin ata që Polonia më në fund miraton euron dhe, si vendet më të varfra të jugut, e ngatërron Poloninë në një matricë borxhi dhe varësie financiare, duke e privuar vendin nga aftësia për të bërë investime strategjike ?
Një provë kritike do të jetë strategjia ekonomike dhe qasja e qeverisë ndaj projekteve të mëdha të infrastrukturës, pa të cilat Polonia nuk do të dalë nga kurthi i mesit të zhvillimit dhe do të bëjë kërcimin e dytë të qytetërimit.
Polakët bënë kërcimin e tyre të parë pas vitit 1989, kur rritën të ardhurat e tyre kombëtare për frymë me 300 për qind. Ky ishte rezultati më i mirë në historinë e fundit të Evropës.
Nga një ekonomi e botës së tretë, Polonia është ngritur në grupin e vendeve shumë të zhvilluara. Me ekonominë me rritjen më të shpejtë në Bashkimin Evropian, papunësinë rekord të ulët dhe një nivel industrializimi që po arrin Gjermaninë, Polonia ka mundësi historike përpara.
Megjithatë, avantazhet e thjeshta konkurruese po shterohen ngadalë. Demografia, mungesa e fuqisë punëtore, varësia e madhe nga energjia e qymyrit dhe mungesa e kapitalit vendas, kërkojnë që vendi të dalë me ide të reja të guximshme, modele të reja zhvillimi – një kërcim i dytë qytetërues.
Në radhë të parë, Polonia ka nevojë për reforma të guximshme të tregut dhe taksave. Fatkeqësisht, as qeveria e mëparshme dhe as ajo aktuale nuk po i planifikon.
Së dyti, Polonia ka nevojë për disa investime kritike – projekte të mëdha si Porti Qendror i Komunikimit (aeroporti kryesor ndërkontinental i CPK), plus një qendër e madhe kontejnerësh, që mund të trajtojë deri në 50 milionë pasagjerë në vit.
Ky projekt ishte një investim flamur i qeverisë së mëparshme. Pjesërisht për këtë arsye, qeveria e re po mendon ta vrasë atë.
Një arsye shtesë mund të jetë dëshira për të kënaqur Berlinin. Gjermanët janë të shqetësuar se CPK do të merrte disa nga pasagjerët e Evropës Qendrore nga aeroportet gjermane, dhe më keq, trafikun e mallrave nga i gjithë rajoni.
Është vlerësuar se 50 miliardë euro mallra do të rrjedhin përmes CPK-së në vit. Këto janë para që nuk do të shkojnë në aeroportet gjermane. Një peticion drejtuar qeverisë për të mbajtur investimin po qarkullon në internet. Në vetëm tre ditë, peticioni kishte tashmë dhjetëra mijëra nënshkrime.
Një tjetër projekt i madh i planifikuar nga qeveria e mëparshme është zhvillimi i një kompleksi reaktorësh bërthamor. Këtu rezistenca e Berlinit është veçanërisht e fortë. Jo vetëm për shkak të fobisë së tyre të njohur bërthamore, por edhe për shpresat e tyre të mëparshme se Polonia do të ishte një marrës i rëndësishëm i tepricës së energjisë së rinovueshme të Gjermanisë dhe një importues i madh i teknologjisë së rinovueshme.
Këtu administrata e Tusk po sillet në mënyrë të çuditshme, duke bërë të gjitha llojet e evazioneve, duke sugjeruar ndryshime në vendndodhje, nevojën për analiza shtesë, kërkime ose kërkimin e nënkontraktorëve të rinj. Duket sikur ai po kërkon një mënyrë për t’i shpëtuar angazhimeve të mëparshme, por në të njëjtën kohë ai shmang marrjen e vendimeve në mënyrë që të mos tjetërsojë 70 për qind të polakëve që mbështesin ndërtimin e reaktorit bërthamor.
Investimi i tretë i madh që Gjermania nuk mund të përballojë është një port kontejnerësh në Detin Baltik në Swinoujscie, afër kufirit gjerman, me një kapacitet të planifikuar prej 2 milionë TEU.
Swinoujscie do të merrte përsipër një pjesë të konsiderueshme të transportit të mallrave drejt dhe nga Evropa Qendrore nëpërmjet Hamburgut. Pala gjermane ka kundërshtuar prej kohësh ndërtimin e portit, duke përmendur shqetësimet mjedisore. Gjermanët kanë punësuar edhe studio të specializuara ligjore, por deri tani kanë humbur në të gjitha instancat.
Pa çudi, guvernatori lokal, që përfaqëson qeverinë e re, i ka ardhur në ndihmë palës gjermane, duke njoftuar ngritjen e një parku kombëtar në lumin Oder, i cili derdhet në Swinoujscie. Me një goditje, ai dëshiron të pengojë planin për të zgjeruar lundrueshmërinë e lumit dhe ndjenjën e ndërtimit të një porti.
Mosmarrëveshja mbi sundimin e ligjit në Poloni është e njohur dhe e njohur në Evropë. Reformat gjyqësore të shpallura nga Tusk janë pak më shumë sesa rivendosja e strukturës së mëparshme gjyqësore dhe largimi i atyre të emëruar nga PiS.
Qeveria nuk ka ndonjë plan reformues themelor për të shëruar sistemin gjyqësor, i cili ishte tashmë keq në vend përpara qeverisjes së Kaczynskit. Nuk ka asgjë që do të përmirësonte besimin në gjykata apo do të përshpejtonte procedurat. Pak varet nga këto reforma, përveç zhbllokimit të fondeve të Planit Evropian të Rimëkëmbjes.
Ndërkohë, braktisja e investimeve kritike si çmimi për të kënaqur Gjermaninë, ose mirënjohja ndaj Brukselit, mund t’i privojë Polonisë një mundësi historike për zhvillim dhe Evropës nga një strukturë më solide për një bashkim të ardhshëm.
*Marrë nga “brusselssignal”, përshtatur në shqip nga Argumentum.al
