Nga Gjergji Vurmo*
Integrimi evropian i Ballkanit Perëndimor pati një fillim shumë të mirë të javës, së pari me Samitin e Procesit të Berlinit (14 tetor) i cili solli një plan të ri veprimi CRM, një përparim në zbatimin e CEFTA-s, disa marrëveshje dhe angazhime të reja; dhe më vonë, në Luksemburg (15 tetor) me fillimin e negociatave të BE-së me Shqipërinë mbi kapitujt e Klusterit 1 në Konferencën e 2-të Ndërqeveritare.
Në fund të shtatorit 2024, Qeveria e Shqipërisë i bëri thirrje Kuvendit të rishikonte pozicionin negociator të vendit, duke përdorur një procedurë të përshpejtuar. Dokumenti nuk u bë publik dhe thirrjet e shoqërisë civile për një dëgjim publik për këtë çështje në Këshillin Kombëtar të Integrimit Evropian, një organ këshillimor i Parlamentit, u shpërfillën. Lajmi e kapi publikun shqiptar disi të befasuar duke pasur parasysh pritshmëritë e ulëta pas përfundimeve të Këshillit Evropian në qershor, i cili nuk përmendi ofertën e Shqipërisë. Megjithatë, shumë kishin dëgjuar tashmë pëshpëritje në korridoret e BE-së për shkëputjen e Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut që ishte e pashmangshme dhe madje e afërt, sado e padrejtë për maqedonasit.
“Më duhet të rrëfej se ndjehem i trishtuar që vëllezërit tanë nga Maqedonia e Veriut nuk mundën të hyjnë në këtë fazë, megjithëse kanë qenë të parët që kanë nisur procesin” – tha kryeministri shqiptar Edi Rama në një konferencë për shtyp me komisionerin Olivér Várhelyi dhe ministrin hungarez. i Punëve të Jashtme Péter Szijjártó. Më tej Rama iu referua asaj që ai e cilësoi si “poshtërim”, për refuzimin e fillimit të bisedimeve të anëtarësimit me BE-në tre herë radhazi. “E megjithatë ndihem pak i sikletshëm sepse mendoj edhe për poshtërimin e Maqedonisë së Veriut, e cila madje ndryshoi emrin e saj për të filluar këtë [proces]. Pra, po, i qëndroj asaj që kam thënë për miqtë tanë bullgarë, sepse historia nuk mund të jetë arsye për të ndaluar negociatat e asnjë vendi”.
Ndërsa kryeministri Edi Rama deklaroi se ambicia e tij është që Shqipëria të përmbushë të gjitha objektivat dhe standardet për anëtarësim deri në vitin 2030, kreu i Partisë Demokratike (PD) Sali Berisha vlerësoi hapjen e negociatave nga arresti shtëpiak, por theksoi gjithashtu se “Shqipëria plotëson asnjë kriter tjetër përveç atij gjeostrategjik për t’u ulur në tryezën e negociatave me BE-në”. Jorida Tabaku, ish-zëvendësministrja e Integrimit e PD-së dhe kryetarja aktuale e Komisionit Parlamentar për Çështjet Evropiane, nënvizoi mbështetjen për hapjen e negociatave me BE-në, pavarësisht se “Shqipëria sot është larg një vendi që plotëson kriteret”. Nga ana tjetër, ambasadori i BE-së në Shqipëri përgëzoi shqiptarët për këtë hap të madh përpara në rrugëtimin e anëtarësimit të vendit të tyre në BE.
Konferenca e dytë ndërqeveritare me Shqipërinë më 15 tetor në Luksemburg prezantoi qëndrimin e përbashkët të BE-së për kapitujt dhe fushat e Grupit 1. Duke njohur progresin e bërë deri më tani dhe rëndësinë e masave reformuese dhe angazhimet për thellimin e reformave, pozicioni i BE-së vendos standarde të përkohshme që duhet të përmbushen përpara hapave të ardhshëm në procesin e negociatave. Është interesante se BE-ja duket se e shpërfill kërkesën e Shqipërisë për anëtarësim të përshpejtuar, e cila paraqitet që në fillim të dokumentit 160 faqesh të dorëzuar nga Qeveria në Bruksel. Kërkesa e Shqipërisë për një procedurë të tillë parashtron masa që vendi është i gatshëm të ndërmarrë në disa nga kapitujt dhe fushat e Klasterit 1 për të përshpejtuar procesin e anëtarësimit. Megjithatë, qëndrimi i përbashkët i BE-së nuk i referohet procedurës së përshpejtuar të anëtarësimit dhe në vend të kësaj vendos standarde të përkohshme që vendi duhet të përmbushë.
Këto standarde janë në fakt shumë më ambicioze se ato që Shqipëria “ofron” në këmbim të një “aderimi të shpejtë”. Për shembull, ndërsa pozicioni negociator i Shqipërisë propozon masa të tilla si “publikimi i njoftimeve në platformën e tenderëve të BE” ose “angazhimi si vëzhgues në grupe të ndryshme ekspertësh dhe këshillimor të BE” si një qasje për integrimin e përshpejtuar sipas Kapitullit 5, pozicioni i përbashkët i BE-së sugjeron objektiva më ambicioz. të tilla si “përafrimi i plotë me acquis të BE-së për koncesionet dhe partneritetet publike private”, të cilat kanë qenë burimi i korrupsionit kolosal në dekadën e fundit. Duke krahasuar dy dokumentet – pozicionin negociator të Shqipërisë dhe BE-së – është e qartë se Brukseli, në dokumentin e tij të gjatë 27 faqesh, pret që Shqipëria të jetë më e guximshme dhe më konkrete në krahasim me paqartësinë e pozicionit të saj të gjatë negociues. Më e rëndësishmja, Brukseli i dërgon një sinjal të fortë Shqipërisë se do të qëndrojë fort pas proceseve që transformojnë kuptimisht dhe e sjellin Shqipërinë më pranë BE-së. Brukseli paralajmëron se nuk do të mashtrohet nga politika shqiptare me pretekstin e thellimit të reformës në drejtësi, për të cilën qëndrimi i përbashkët i BE-së është i qartë – pavarësi, efikasitet, integritet, meritokracia dhe llogaridhënia do të mbështeten nga institucionet e reja të drejtësisë dhe jo nga komisionet e posaçme parlamentare.
Megjithatë, qytetarët shqiptarë, shoqëria civile dhe aktorë të tjerë vendas nuk duhet të supozojnë se negociatat me BE-në do të konsolidojnë me magji demokracinë dhe institucionet shqiptare për ta. Negociatat e anëtarësimit në BE do të ofrojnë një udhërrëfyes të përmbledhur të standardeve, shtresa shtesë të monitorimit dhe madje edhe “para për reforma”. Megjithatë, ky proces nuk mund të garantojë sukses dhe qëndrueshmëri pa përbërësin kryesor – një shoqëri vigjilente dhe vibruese qytetarësh që mbajnë qeveritë të përgjegjshme, marrin pjesë në mënyrë kuptimplote dhe të vazhdueshme në vendimmarrje dhe nuk kërkojnë asgjë më pak se respektim të plotë për parimet demokratike, integritetin e institucioneve dhe qeverisjen. proceset.
Argumentum.al
