Igor Tabak-Jutarnji List[i]
Pas shumë pritjesh, në vetëm dy orë, me 15 gusht filloi dhe mbaroi takimi mes Donald Trumpit dhe Vladimir Putinit në Alaskë, takimi i tyre i parë që nga fundi i qershorit të vitit 2019 në Japoni. Natyrisht, ndërkohë që të dy kanë bërë një numur të madh takimesh e bisedash – si para riardhjes së Trumpit në pushtet në ShBA, në fund të muajit shkurt të këtij viti, po ashtu edhe më vonë me cilësinë e dy presidentëve – kësisoj mund të thuhet se ata nuk janë bash të huaj për njëri tjetrin.
Megjithatë, sikurse duken punët tani, në territorin e bazës amerikane Elmedorf-Riçardson, e cila në Veri të Alaskës ndan Flotën ajrore amerikane dhe Forcat tokësore – pothuajse gjithçka nisi jo sipas programit. E para, fillimi i tërë programit të caktuar për orën njëmbëdhjetë, sipas orës lokale, u shty derisa u haromizuan pozicionet e avionëve dhe u shtruan tapetët e kuq. Pas kësaj, Trumpi priti në vendin e caktuar Putinin, por i duartrokiti në ardhje – gjë të cilën shumë veta e kritikuan, duke përmendur menjëherë se rusi ishte i gëzuar me ardhjen e tij në truallin e ShBA-ve, ndërsa në shumë shtete të tjera do të kishte patur probleme për shkak të urdhër arrestit aktiv të Gjykatës ndërkombëtare penale që nga 17 marsi i vitit 2023.
Tre-me-tre
Pas rreshtimit të gardës ceremoniale dhe mbifluturimit të avionëve luftarakë, dy presidentët me të njëjtin automobil u nisën për në sallën e caktuar për bisedimet. Por, që këtu ndodhën ndryshimet e rëndësishme të planit – në vend të bisedës “një për një” me përkthyesit (pra edhe përkundër lajmërimit zyrtar), bisedimet u zhvilluan në formatin “tre- me – tre”. Krahas Putinit në takim moren pjesë Sergej Lavrovi si ministër i punëve të jashtme dhe Jurij Ushakovi si këshilltar i presidentit rus për politikën e jashtme, ndërsa Trumpin e shoqëruan Marco Rubio, ministër i punëve të jashtme të ShBA dhe Steve Witkoff, mik i presidentit, tregtar pronash të patundshme dhe, muajt e fundit, përnjëherësh ndërmjetës i madh në politikën e jashtme. Në vend që ky takim të ishte uverturë për në drekën e punës së të dy ekipeve me nga pesë antarë secili delegacion – ky raund i parë i bisedimeve zgjati dy orë e gjysëm, e kësisoj dreka e punës u shty, njëlloj si edhe bisedimet në rreth të gjërë të cilët duhet të pasonin drekën në fjalë – kështuqë tërë mbledhja nuk zgjati 7 deri 8 orë sikurse parashikonin në Moskë, madje as 3 deri në 4 orë sikurse hamendësohej. Kryesisht sipas programit u realizua vetëm konferenca e paralajmëruar për mediat, e cila nisi rreth orës 15:00 sipas orës lokale.
Këtu nuk pati pothuajse asgjë sipas asaj që paralajmërohej – të dy presidentët dhanë deklarata, ndërsa në vend të mikpritësit filloi të flasë i pari Putini, me ton miqësor dhe foli pothuajse tri herë më gjatë se Donald Trumpi. Nga gjithsejt 12 minuta që zgjati konferenca për shtypin, Putini në 9 minutat e tij mbajti një fjalim të përgatitur disi të ndërlikuar, ndërsa fjalimi i Donlad Trumpit, i cili zgjati afro 3 minuta, dukej më shumë spontan. Në mënyrë të veçantë kjo u konstatua në përmendjen e historisë – ku Putini kujtoi historinë ruse të Alaskës dhe më pas përmendi përpjekjet në Luftën e Dytë Botërore (kundër nazistëve, sikurse sot rusët i karakterizojnë ukrianasit), ndërsa për Trumpin, historia më shumë u reduktua në përsëritjen e rrëfimit mbi ndikimin rus në zgjedhjet presidneciale të vitit 2016 si një sulm politik ndaj tij (gjë që sipas tij e dinë mirë edhe ai vetë edhe Putini)
Trumpi i kupton interesat e Rusisë
Por, ndërsa Putini u përpoq që “konfliktin në Ukrainë” dhe “situatën rreth Ukrainës” t’a përfshijë në temën e gjërë të bashkëpunimit mes ShBA-ve dhe Rusisë (ekonomik, teknologjik dhe të transportit), nuk humbi rastin të vinte në dukje se këtu bëhet fjalë për “dy popuj vëllezër”, të cilët kanë “rrënjë të përbashkëta” dhe se modakordsimi mes tyre është “tragjik” – por i cili nuk mund të zgjidhet pa marrë parasysh “çështjet e ndryshme të mëparshme”, gjë që për Rusinë ka kohë që është kodi për të gjitha kërkesat e saj që kanë të bëjnë me Ukrainën, territorin e saj, gjuhën dhe kulturën. Nëj mesazh të veçantë Putini i dërgoi edhe Europës – e cila sipas tij duhej të ishte “konstruktive” dhe jo “të vërë stërkëmbëcën” ose nëpërmjet disa punëve pas kulisash dhe provokimeve të “përpiqet të minojë” pikërisht “përparimin”, plotësisht të paqartë, të bisedimeve mes ShBA-ve dhe Rusisë.
Përfundimisht, Putini e mburri Trumpin si njeri i cili “kupton se Rusia ka interesat e saj kombëtare dhe se këto bisedime mund të jenë pikënisje jo vetëm për zgjidhjen e çështjes ukrainase, por mund të na sjellin kthimin e raporteve pragmatike dhe të biznesit” mes Federats Ruse dhe Shteteve të Bashkuara. Të gjithë këtë e bëri vetëm duke cituar Donald Trumpin – duke pohuar tezën e thënë shpesh nga ana e tij se në Ukrainë nuk do të kishte filluar lufta nëse në vitin 2022, Donald Trumpi do të kishte qënë president i ShBA-ve (sëpaku shumë veta këtë e përjetojnë si të vërtetë dhe nisur nga nënshtrimi i qartë i Trumpit ndaj Putinit dhe interesave ruse). Në të gjitha sa më sipër presidenti amerikan u përgjigj shumë shkurt, duke përmendur tema të ndryshme të bisedimeve, një sërë çështjesh ku kanë rënë dakord por edhe disa çështje ende të hapura, pa asnjë hyrje në detaje ose, mos e dhëntë zoti, ndonjë shpjegim. Duke i’u drejtuar Putinit me “Vladimir”, Trumpi theksoi se shumë, shpejt do të bisedojë me antarët e NATO-s dhe me Vollodimir Zelenskin (te i cili qëndron ngarkesa e përgjigjeve për çfarëdo gjëje që është rënë dakord në Alaskë) – dhe se bisedimet është e qartë se do të vazhdojnë. Ndaj shprehjes së Vladimir Putinit “Herën tjetër në Moskë”, Trumpi në fund edhe për këtë e la derën të hapur.
Pra, ky takim jo vetëm që nuk zgjidhi asgjë – por përnjëherësh ra në nivelin e takimeve të ardhshme dhe zvarritje të mundshme diplomatike. Ajo që dështoi direkt pas takimit ishin çfarëdolloj pyetjesh nga ana e gazetarëve – kësisoj konferenca për media nuk mund të thuhet se ishte e tillë, por thjesht dhënie e dy deklaratave politike. Kjo gjithashtu u interpretua si njëfarë suksesi i Putinit, i cili kontaktet me mediat e praktikon vetëm në stilin teatror, ndërsa Trumpi nga ana tjetër, argëtohet me pyetjet ndaj të cilave zakonisht përgjigjet në mënyrë ekzotike dhe vetëm ndonjëherë përgjigjet e tij kanë lidhje me temën. Shumë shpejt u dëgjua se Putini, po ashtu edhe Trumpi, u largua me nxitim nga Alaska, praktikisht më pak se pesë orë pasi kishte ardhur.
Nuk ka asnjë gjurmë konkrete për paqen
Po të përmbledhim gjithçka – duhet të konkludojmë se ky samit Rusi-ShBA vërtetë nuk ngjau me takimet e ngjashme të cilido president të ShBA-ve, por në formatin e tij të kufizuar për Donald Trumpin ndoshta është më i mirë se ai i mbajtur me 16 korrik në Helsinki (ku Trumpin e përshkruan si plotësisht dhe në mënyrë absolute të varur nga Putini). Megjithatë, ndërsa këtu gjithsesi mund të shihen shenjat e bisedimeve konkrete, që tani është e qartë se partnerët e NATO-s , shtetet e BE-së dhe Ukraina vështirë se mund të jenë të kënaqur me ecurinë e takimit. Jo vetëm që nuk ka asnjë gjurmë paqeje konkrete në Ukrainë, as kurrfarë sanksionesh shtesë kundër Rusisë apo partnerët e saj në tregjet botërore – por Putinit i është ofruar shansi që nën dritën e mediave ndërkombëtare të luajë rolin shtetarit botëror pa kurrfarë problemi, krahas mundësisë që edhe vetë Trumpi ndonjë ditë të gdhihet në Moskë (edhe përkundër luftës që vazhdon aktualisht Rusia kundër aleatit të NATO-s dhe BE-së, e ndoshta edhe vetë ShBA-ve). Krahas kësaj, edhe pse Donald Trumpi në fillim të korrikut pati njëfarë kthese në favor të Ukrainës dhe premtoi përsëri dërgimin e “ndihmës ushtarake defensive” – Putini gjithsesi arriti të blejë kohë për luftën e tij në Ukrainë.
Kujtojmë se në vend të vendosjes së sanksioneve shtesë ndaj Rusisë dhe blerësve të energjentëve të saj, me 14 korrik rusëve i’u vendos afati prej 50 ditësh të pranojnë paqen, Ky afat më pas, me 28 korrik, befas u shkurtua në 10 deri 12 ditë – gjë e cila është pas pritmërive të rrufeshme mediatike gjithsesi kaloi në heshtje kur, në orët e pasditës së 8 gushtit në vend të sanksioneve ose masave të tjera, Trumpi nëpërmjet rrjeteve shqëorore paralajmëroi takimin e tij me Putinin me 15 gusht (dhe vetëm me 9 gusht lajmëroi Alaksën dhe më pas me 12 gusht saktësoi edhe qytetin Ankorejxh, ose bazën e atjeshme ushtarake)
“Blerje kohe” nga ana e Putinit
Meqënëse në muajin korrik mund të dëgjohej se bisedimet që ishin duke u zhvilluar kishin eliminuar çfarëdolloj sanksionesh shtesë nga ana e amerikanëve, sëpaku deri në muajin gusht, nuk të çudit as qëndrimi i Donald Trumpit se gjatë këtij muaji një gjë e tillë nuk do të kishte kuptim sëpaku deri në momentin e takimit personalisht me Putinin, e atëherë nuk do të jetë ndryshe edhe javët e ardhshme – deri në kohën e njëfarë takimi të ardhshëm mes Zelenskit dhe Putinit, apo Trumpit dhe Putinit, ndoshta deri në fund të gushtit ose në fillim të shtatorit.
Natyrisht, të gjithë këto shtyrje të ashpërsimit të masave ndëshkuese nga ana e amerikanëve janë pikërisht sukses (i vogël por gjithsesi sukses) i politikës së jashtme të Putnit, i cili dita ditës sulmon me ashpërsi Ukrainën – dhe me këtë fiton javë të tjera shtesë për vazhdimin e papenguar të luftës së tij të atjeshme dhe shkatërrimin e infrastrukturës civile në mbarë Ukrainën. Në ndryshim nga e gjithë kjo, Ukraina vazhdoi të qëndrojë jashtë tryezës së bisedimeve (sëpaku Trumpi pret nga ajo pranimin e diçkaje që ende nuk është bërë e ditur), njëlloj si edhe Europa – e cila, sipas fjalëve të Donald Trumpit në një intervistë dhënë pas takimit Fox News-it, “duhej të ishte përfshirë” në realizimin e diçkaje që ndoshta pa atë është rënë dakord mes ShBA-ve dhe Rusisë, në orët e pasdites të së premtes me 15 gusht në Alaskën e akullt – asgjë nga armëpushimi apo sanksione shtesë Russië, ndërsa lufta në Ukrainë vazhdon ende.
[i] https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/putin-je-uzeo-ono-po-sto-je-dosao-na-aljasku-skrecem-pozornost-i-na-trumpov-detalj-o-europi-u-tv-intervjuu-nakon-sastanka-15613349
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
