Nga Jason Burke*
Lufta shkatërruese në Gaza ka hyrë në vitin e saj të tretë, duke u konsideruar si lufta më e gjatë e Izraelit që nga konflikti i vitit 1948 që çoi në krijimin e vendit.
Shumica e të vrarëve nga ofensiva e Izraelit në Rrip kanë qenë civilë, dhe totali i përgjithshëm tani tejkalon 67,000. Familje të tëra janë shfarosur në një sulm të vetëm ajror. Ndonjëherë, vetëm një individ i vetëm, shpesh një fëmijë, mbetet gjallë. Gjithashtu ka gati 170,000 të plagosur. Në total, viktimat arrijnë në afërsisht 10% të popullsisë së Gazës para luftës prej 2.3 milionë banorësh.
Mund të ketë shumë më tepër të vdekur të panumëruar në rrënojat që tani mbulojnë pjesën më të madhe të Gazës. Ata që janë vrarë nga sëmundje të patrajtuara, kequshqyerje, vetëvrasje ose shkaqe të tjera të lidhura me konfliktin janë edhe më të shumtë. Mijëra njerëz thjesht janë zhdukur – të humbur, të djegur ose të shpërthyer në erë nga shpërthimet, ose të mbajtur në paraburgim sekret nga Izraeli.
Izraeli ka kontrolluar dhe kufizuar furnizimet që hyjnë në Gaza gjatë gjithë konfliktit, por ka vendosur një bllokadë totale të furnizimeve nga marsi deri në maj 2025, duke thënë se Hamasi po vidhte ndihmë për të paguar operacionet e tij ushtarake. Megjithëse kufizimet u lehtësuan përfundimisht mes zemërimit ndërkombëtar, uria u shpall në disa pjesë të Gazës në gusht.
Ndikimi i ofensivës së Izraelit në Gaza ka çuar në akuza për gjenocid, të cilat Izraeli i ka mohuar. Në shtator, ekspertë të pavarur që punojnë për komisionerin e lartë të OKB-së për të drejtat e njeriut thanë se numri i të vdekurve dhe shkatërrimi në Gaza përmbushte kriteret e saj për një gjenocid. Edhe kjo u sfidua nga Izraeli.
Lufta, e shkaktuar nga një bastisje e Hamasit në Izrael më 7 tetor 2023 që vrau afërsisht 1,200 njerëz dhe mori 251 të tjerë si pengje, ka shkatërruar Gazën, në terma fizikë dhe njerëzorë. Pothuajse të gjithë palestinezët në territor janë zhvendosur, zakonisht shumë herë. Qytete të tëra janë shndërruar në pluhur dhe beton të thyer. Dëshmitarët e sulmeve, ose viktimat e dhunës rreth disa vendeve të shpërndarjes së ushqimit, ose mjekët në spitalet e mbingarkuara përshkruajnë “peizazhe post-apokaliptike” ose “ferr në tokë”.
Më poshtë është një përmbledhje e kostos së luftës për Gazën dhe popullin e saj.
67,074 Palestinezë të vrarë në Gaza
168,716 Palestinezë të plagosur në Gaza
Më shumë se 67,000 palestinezë janë vrarë brenda Gazës nga sulmet izraelite. Shumica janë civilë. Të paktën 20,000 janë fëmijë – rreth 2% e popullsisë së fëmijëve të Gazës.
Më shumë se 168,000 janë plagosur, shumë prej të cilëve kanë pësuar lëndime të një lloji dhe shkalle që zakonisht shoqërohen me ushtarë profesionistë në luftime intensive, sipas një studimi të kohëve të fundit mjekësor.
Shumë palestinezë të tjerë janë vrarë nga uria, mungesa e strehimit dhe ilaçeve, aksidentet, përhapja e shpejtë e sëmundjeve infektive dhe kolapsi i sistemit të kujdesit shëndetësor. Jetëgjatësia në Gaza mund të jetë ulur deri në gjysmë në vitin e parë të konfliktit, sipas një studimi në revistën e respektuar mjekësore Lancet.
Zyrtarët izraelitë më parë kanë vënë në pikëpyetje numrin e të vdekurve të dhënë nga autoritetet në Gaza, duke thënë se për shkak se Hamasi kontrollon qeverinë atje, zyrtarët e shëndetësisë në Gaza nuk mund të japin shifra të besueshme.
Por në shtator, ish-komandanti i ushtrisë izraelite Herzi Halevi tha se më shumë se 200,000 palestinezë ishin vrarë ose plagosur në luftën në Gaza. Të dhënat e zbuluara të inteligjencës ushtarake izraelite mbi viktimat deri në maj të këtij viti sugjeruan se më shumë se 80% e të vdekurve ishin civilë. “Kjo nuk është një luftë e butë. Ne i hoqëm dorezat që në minutën e parë”, tha Halevi.
Shkatërrim dhe zhvendosje
436,000 Shtëpi të dëmtuara ose të shkatërruara (92% e totalit)
2.1 milion Palestinezë të zhvendosur në Gaza (95% e popullsisë)
Fushata e bombardimeve intensive ajrore të Izraelit dhe taktika e qëllimshme e rrafshimit të territorit që trupat e tij kanë pushtuar ka çuar në dëmtimin ose shkatërrimin e 78% të ndërtesave të vlerësuara në Gaza, të cilat janë 250,000, duke gjeneruar 61 milion ton mbeturina, nga të cilat rreth 15% mund të jenë të kontaminuara me asbest, mbetje industriale ose metale të rënda.
Më shumë se 80% e territorit të Gazës vlerësohet të jetë aktualisht nën një urdhër evakuimi ushtarak izraelit ose zonë luftimi, ose ndryshe e ndaluar për palestinezët. Kohët e fundit, ofensiva izraelite në Qytetin e Gazës, ku një numër i madh i të zhvendosurve nga vende të tjera po strehoheshin, detyroi qindra mijëra të iknin.
Në total, agjencitë e ndihmës vlerësojnë se rreth 2.1 milion njerëz janë zhvendosur, 95% e popullsisë. “Ky është një proces traumatik dhe i dhunshëm, që shpesh përsëritet vazhdimisht. Ka njerëz që kanë humbur absolutisht gjithçka”, tha James Elder i UNICEF javën e kaluar.
Aktualisht, 1 milion njerëz nuk kanë qasje në gjashtë litra ujë të pijshëm në ditë, ndërsa 500,000 njerëz mbijetojnë me më pak se nëntë litra, pak më shumë se një e dhjeta e asaj që ishte në dispozicion para luftës.
Xhamitë mesjetare, tregjet e epokës osmane, kishat dhe vendet e lashta kanë pësuar dëme masive ose janë shkatërruar plotësisht.
Shkollat dhe arsimi
518 Shkollat e dëmtuara ose të shkatërruara (90% e shkollave)
745,000 Fëmijë dhe studentë në moshë universitare jashtë arsimit formal
Që nga tetori i vitit 2023, 745,000 studentë në Gaza kanë qenë jashtë shkollës për më shumë se dy vite akademike, duke përfshirë 88,000 studentë të arsimit të lartë që janë detyruar të pezullojnë studimet e tyre.
Infrastruktura arsimore e Gazës është shkatërruar pak a shumë: më shumë se 90% e ndërtesave shkollore, 79% e kampuseve të arsimit të lartë dhe 60% e qendrave të trajnimit profesional janë dëmtuar ose shkatërruar.
Shkollat e drejtuara nga agjencia UNRWA janë shndërruar në strehimore emergjente. Ato strehojnë një numër të madh njerëzish të zhvendosur dhe janë të shënuara qartë në harta, por shumë prej tyre janë bombarduar nga Izraeli, dhe disa prej tyre janë shënjestruar vazhdimisht.
Izraeli thotë se sulmet kishin në shënjestër luftëtarët e Hamasit, duke pretenduar se ata strehohen në ndërtesa dhe përdorin banorët civilë si mburoja njerëzore.
Spitale dhe kujdes shëndetësor
654 Sulme ndaj objekteve të kujdesit shëndetësor gjatë luftës
Më shumë se 1,700 Punonjës shëndetësorë të vrarë
Që nga muaji i kaluar, vetëm 14 nga 36 spitalet e Gazës ishin pjesërisht funksionale. Gjashtëmbëdhjetë spitale fushore në Gazën jugore të ngritura nga OJQ-të dhe qeveritë e huaja ofrojnë njëfarë kujdesi zëvendësues, por këto dhe objektet e mbetura shpesh janë të mbingarkuara. Mbushja e shtretërve arriti në 240% të kapacitetit në spitalin al-Shifa dhe 300% në spitalin al-Ahli, të dyja në Gazën veriore, raportuan mjekët atje në fund të shtatorit.
Pothuajse të gjitha spitalet kanë pësuar disa dëme nga sulmet izraelite dhe një u shkatërrua plotësisht nga ushtria izraelite. Organizata Botërore e Shëndetësisë raportoi 735 sulme nga forcat izraelite ndaj kujdesit shëndetësor në Gaza nga 7 tetori 2023 deri më 11 qershor 2025, duke vrarë 917 persona dhe duke plagosur 1,411 të tjerë. Mjekët dhe ndihmësit mjekësorë u vranë, u plagosën, u ndaluan dhe u torturuan nga forcat izraelite.
Zyrtarët mjekësorë në Gaza thanë se kufizimet e Izraelit për ilaçet që hynin në Gaza nënkuptonin që shumë trajtime thelbësore nuk ishin të disponueshme dhe pajisjet të papërdorshme, duke i lënë ata edhe më pak të përgatitur për t’u marrë me ata që ishin plagosur në luftë, ose që vuanin nga sëmundje të shkaktuara ose të përkeqësuara nga mungesa e strehimit, ushqimit dhe ujit të pastër.
Uria dhe mungesa e ndihmës
400
Vdekje të lidhura me kequshqyerjen
Sipas OKB-së, 400 vdekje të lidhura me kequshqyerjen, përfshirë ato të 101 fëmijëve, janë dokumentuar që nga fillimi i konfliktit, shumica në muajt e fundit. Dhjetëra mijëra fëmijë tani janë në programe ushqimore emergjente. Në gusht, ekspertët e mbështetur nga OKB-ja shpallën zi buke në disa pjesë të Gazës. Punonjësit e ndihmës thanë në tetor se shumica e nënave shtatzëna në Gaza po hanin një vakt në ditë.
Izraeli ka vendosur kufizime të rrepta për ndihmën që hyn në Gaza gjatë gjithë konfliktit, dhe shkatërrimi i prodhimit bujqësor brenda territorit ka çuar në mungesë. Çdo përmirësim gjatë armëpushimit të shkurtër nga janari deri në mars, kur u hoqën kufizimet, u përmbys kur Izraeli rifilloi në mënyrë të njëanshme armiqësitë dhe bllokoi të gjitha furnizimet për dy muaj derisa, në mesin e majit, kontrollet u lehtësuan përsëri.
Fondacioni Humanitar i Gazës, i mbështetur nga Izraeli dhe SHBA-të, u krijua për të shpërndarë ushqim, por kjo çoi në më shumë se një mijë vdekje nën zjarrin izraelit. Shumë ndihmë e dërguar në Gaza është plaçkitur nga bandat dhe turmat e dëshpëruara dhe të uritura. Prodhimet dhe mallrat që tani janë të disponueshme në tregje janë të papërballueshme për shumicën e popullsisë.
Që nga tetori 2023, partnerët e Veprimit ndaj Minave kanë dokumentuar 132 incidente me municione shpërthyese që vranë 47 persona, përfshirë të paktën 14 fëmijë, dhe plagosën 249 persona, përfshirë të paktën 71 fëmijë.
“Situata po shkon nga keq në më keq. Nëse kjo vazhdon, do të lërë një trashëgimi shkatërrimi mjedisor që mund të ndikojë në shëndetin dhe mirëqenien e brezave të banorëve të Gazës”, tha një raport i Kombeve të Bashkuara javën e kaluar.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
