“Valës së ndryshimit demografik duhet t’i paraprijmë me strategji afatgjata dhe politika të mirëmenduara e të koordinuara”, deklaroi Presidenti i Republikës, Sh. T. Z. Bajram Begaj, sipas të cilit, “zhvillimet e tanishme dhe ato të pritshme demografike prekin themelet e shoqërisë sonë: sigurinë, familjen, punësimin, mirëqenien dhe perspektivën zhvillimore”.
Kreu i Shtetit bëri thirrje për zbatimin me përpikëri e pa vonesa të këtyre strategjive dhe politikave për të shmangur pasojat: “Parashikimet pesimiste dhe aktualiteti shqetësues demografik tregojnë se nëse vonohemi apo gabojmë sot, nuk do të kemi një mundësi të dytë nesër”.
Këto mesazhe Presidenti i Republikës i përcolli para akademikëve nga Shqipëria dhe Kosova, të mbledhur në Tiranë për një nga sfidat më të mëdha të zhvillimit: ndryshimet demografike dhe dinamikën e tregut të punës.
Duke analizuar pasojat në tregun e punës, Presidenti Begaj theksoi se nga njëra anë mungon fuqia punëtore aktive, nga ana tjetër papunësia e të rinjve mbetet e lartë: “Kjo kontradiktë, mungesë punëtorësh dhe papunësi, njëkohësisht, është një paradoks që kërkon politika të reja, vizionare e afatgjata. Ndërkohë, ka kërkesa të mëdha për punonjës me aftësi të reja në teknologji, informacion, në shërbime të specializuara dhe inovacion. Ky është një ndryshim strukturor që kërkon përgjegjësi në menaxhim, që zhvillimi të ruajë karakterin social dhe kohezionin kombëtar”.
Veç pasojave të drejtpërdrejta në tregun e punës, Presidenti i Republikës nënvizoi dhe sfidat të tjera serioze që lidhen me ekonominë në tërësi dhe sigurinë kombëtare:
“Ato sjellin uljen e bazës ekonomike dhe tatimore të shtetit, uljen e aftësisë prodhuese të fuqisë punëtore dhe mbingarkojnë sistemet e pensioneve e shëndetësisë. Shpopullimi i zonave rurale dhe kufitare dëmton kohezionin social dhe kontrollin territorial, ndërsa emigracioni i të rinjve zvogëlon kapitalin njerëzor dhe kapacitetin mbrojtës të vendit”, – deklaroi Presidenti i Republikës.
Duke vlerësuar faktin se në Shqipëri e Kosovë ka strategji dhe politika të efektshme për rritjen e lindshmërisë, përmirësimin e cilësisë së jetës, kujdesin ndaj të moshuarve, si dhe integrimin e faktorëve demografikë në planifikimin ekonomik kombëtar, Presidenti Begaj theksoi se vëmendje i kushtohet edhe aftësimit të fuqisë punëtore, riintegrimit të qytetarëve të rikthyer nga emigracioni, frenimit të braktisjes së zonave rurale dhe përdorimit të Diasporës për investime dhe zhvillim të qëndrueshëm në vend.
Presidenti Begaj e cilësoi prioritet bashkëpunimin në të gjitha fushat mes Shqipërisë e Kosovës dhe shqiptarëve në rajon, pasi vlerësoi se vetëm në këtë mënyrë mund të krijohen më shumë mundësi, më shumë qëndrueshmëri dhe më shumë shpresë për të rinjtë tanë:
“Ne kemi nevojë për një treg më të bashkuar dhe më të koordinuar, që i gjithë rajoni të bëhet më tërheqës për investime dhe projekte të përbashkëta zhvillimi. Në këtë kontekst, procesi i integrimit evropian mbetet rruga më e qëndrueshme për zhvillim afatgjatë dhe zbut disa nga shkaqet e emigracionit”, – deklaroi Presidenti i Republikës.
Fjala e Presidentit të Republikës, Sh. T. Z. Bajram Begaj, në Konferencën Shkencore të organizuar nga Akademia e Shkencave të Shqipërisë dhe Akademia e Shkencave të Kosovës
Tema: “Ndryshimet demografike dhe dinamika e tregut të punës, sfidat e zhvillimit të qëndrueshëm ekonomik në Shqipëri, Kosovë dhe rajon”.
Para pak kohësh mora pjesë në ceremoninë e hapjes së fillimit të vitit të ri shkollor, jo shumë larg nga Tirana. Në fakt, u kënaqa nga prania e nxënësve, por jo nga faktet që m’u thanë aty. Numri i nxënësve në shkollë ishte pakësuar, klasat kolektive ishin prezente. Në rrugët e zonës nuk kishte më gjallëri, nuk kishte rini dhe ishte shtuar mosha e tretë, që nuk mund të punojnë. Pra, demografia është fakt dhe trajtimi i sfidës së demografisë me përgjegjësi dhe seriozitet sot është pak vonë, p[or duhet bërë sot, sepse ndoshta nesër mund të mos ketë mundësi të dytë.
Është kënaqësi e veçantë të jem sot me ju në këtë konferencë të përbashkët të dy akademive: Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe Akademisë së Shkencave të Kosovës.
Dua t’ju përgëzoj për këtë nismë që bashkon mendimin shkencor dhe institucional për të analizuar një nga sfidat më të mëdha të zhvillimit tonë, demografinë, tregun e punës dhe ndikimin e tyre në ekonominë e vendeve tona.
Tema e konferencës vështirë se do të ishte më e rëndësishme dhe më me vend po të kemi parasysh zhvillimet e tanishme dhe ato të pritshme demografike. Ato prekin themelet e shoqërisë sonë: sigurinë, familjen, punësimin, mirëqenien dhe perspektivën zhvillimore, prekin të ardhmen tonë.
Parashikimet e Kombeve të Bashkuara mbi numrin e popullsisë në vendet e rajonit tonë janë mjaft pesimiste dhe realiteti i sotëm po i konfirmon. Sot, Shqipëria, Kosova dhe Ballkani Perëndimor po përballen me një tranzicion demografik. Popullsia po zvogëlohet dhe plaket për shkak të lindshmërisë së ulët, të emigracionit, si dhe po përqendrohet gjithnjë e më shumë në qytetet e mëdha si pasojë e migrimit të brendshëm.
Këto zhvillime demografike ndikojnë drejtpërdrejt në tregun e punës. Nga njëra anë mungon fuqia punëtore aktive, por, nga ana tjetër papunësia e të rinjve mbetet e lartë. Kjo kontradiktë është një paradoks, në fakt, një paradoks që kërkon politika të reja, vizionare e afatgjata.
Ndërkohë, tregu i punës ka nevojë, ka kërkesa të mëdha për punonjës me aftësi të reja në teknologji, informacion, në shërbime të specializuara dhe inovacion. Ky është një ndryshim strukturor që kërkon përgjegjësi në menaxhim, që zhvillimi të ruajë karakterin social dhe kohezionin kombëtar.
Zhvillimet negative demografike nënkuptojnë sfida serioze jo vetëm për ekonominë, por dhe më gjerë, për sigurinë tonë kombëtare. Ato sjellin uljen e bazës ekonomike dhe tatimore të shtetit, uljen e aftësisë prodhuese të fuqisë punëtore dhe mbingarkojnë sistemet e pensioneve dhe ato të shëndetësisë. Shpopullimi i zonave rurale dhe kufitare dëmton kohezionin social dhe kontrollin territorial, ndërsa emigracioni i të rinjve zvogëlon kapitalin njerëzor dhe kapacitetin mbrojtës të vendit.
Ndryshimet demografike dhe dinamika e tregut të punës janë tregues të drejtimit që po merr e ardhmja jonë. Nëse i kuptojmë drejt dhe i paraprijmë këtyre ndryshimeve me strategji afatgjata dhe politika të mirëmenduara e të koordinuara, ato të mund të kthehen nga sfida, në mundësi.
Vlerësoj faktin se në Shqipëri e Kosovë janë hartuar dhe po zbatohen strategji dhe politika afatgjata. Ato promovojnë rritjen e lindshmërisë, përmirësimin e cilësisë së jetës, kujdesin ndaj të moshuarve, si dhe integrimin e faktorëve demografikë në planifikimin ekonomik kombëtar.
Vëmendje i kushtohet edhe aftësimit të fuqisë punëtore, riintegrimit të qytetarëve të kthyer nga emigracioni, frenimit të braktisjes së zonave rurale dhe përdorimit të Diasporës për investime dhe zhvillim të qëndrueshëm në vend.
Por, politikat dhe strategjitë duhen jo vetëm të zbatohen me përpikëri e pa vonesa, por edhe efektshmëria e tyre duhet matur dhe ndjekur me kujdes. Parashikimet pesimiste dhe aktualiteti shqetësues demografik tregojnë se nëse vonohemi apo gabojmë sot, nuk do të kemi një mundësi apo shans të dytë nesër.
Sfidat demografike e të tregut të punës janë kombëtare e rajonale dhe përvoja e suksesshme e vendeve të tjera tregon se ato mund të përballohen më lehtë nëse ka bashkëpunim, nëse ka integrim dhe zhvillim ekonomik. Në këto kushte, bashkëpunimi midis Shqipërisë dhe Kosovës, integrimi rajonal dhe procesi i anëtarësimit në Bashkimin Evropian marrin një kuptim të ri.
Bashkëpunimi në të gjitha fushat mes Shqipërisë e Kosovës dhe shqiptarëve në rajon duhet të jetë prioritet. Së bashku mund të krijojmë më shumë mundësi, më shumë qëndrueshmëri dhe më shumë shpresë për të rinjtë tanë.
Ne kemi nevojë për një treg më të bashkuar, më të koordinuar, që i gjithë rajoni të bëhet më tërheqës, tërheqës për investime dhe projekte të përbashkëta zhvillimi. Në këtë kontekst, procesi i integrimit evropian mbetet rruga më e qëndrueshme për zhvillim afatgjatë dhe zbut disa shkaqe të emigracionit.
Sfidat me të cilat përballemi janë shumë të ndërlikuara dhe të pamundura për t’u përballur vetëm. Sot, më shumë se kurrë, bashkëpunimi midis politikbërësve, ekspertëve, institucioneve shkencore dhe sektorit privat është mjaft thelbësor. Ne kemi nevojë për ide të guximshme, për politika të bazuara në dije, në kërkim shkencor që udhëheq vendimmarrjen dhe për një përgjegjësi që shkon përtej të sotshmes.
Zhvillimet demografike, dinamikat e tregut të punës dhe zhvillimi ekonomik janë të ndërlidhura. Ato ndikojnë dhe ndikohen nga njëra-tjetra. Kjo e bën të vështirë identifikimin e problemit.
Uroj që kjo konferencë të arrijë suksese dhe të mund të ofrojë propozime konkrete që merren me shkaqet dhe jo me pasojat.
E ardhmja e Shqipërisë dhe e Kosovës do të varet nga aftësia jonë, nga aftësia jonë për ta fituar këtë betejë. Kjo është sfida e brezit të sotshëm dhe përballimi i saj me sukses është detyrimi ynë, detyrimi ynë për brezat e ardhshëm.
Ju faleminderit për vëmendjen dhe për kontributin tuaj të çmuar!
