Rusia po ndërmerr veprime ligjore në përgjigje të lëvizjeve të aleatëve evropianë të Ukrainës për të përdorur asetet e ngrira të Moskës për të ndihmuar Kievin të financojë ushtrinë dhe ekonominë e saj.
Banka Qendrore Ruse po padit bankën belge Euroclear në një gjykatë në Moskë, dhe zyrtarët rusë akuzojnë BE-në për një akt vjedhjeje, shkruan BBC.
Ukrainës po i mbarojnë paratë e gatshme, pas pothuajse katër vitesh lufte në shkallë të plotë të Rusisë.
Për Evropën, zgjidhja për të mbyllur boshllëkun buxhetor të Kievit prej 135.7 miliardë eurosh (119 miliardë paund; 159 miliardë dollarë) për dy vitet e ardhshme qëndron në paratë e ngrira të mbajtura nga Euroclear, dhe udhëheqësit e BE-së shpresojnë ta nënshkruajnë këtë në samitin e tyre në Bruksel javën e ardhshme.
Në total, Rusia kishte rreth 210 miliardë euro nga asetet e saj të ngrira në BE brenda ditëve nga pushtimi i plotë i Ukrainës në shkurt 2022, dhe 185 miliardë euro nga kjo shumë mbahet nga Euroclear.
BE dhe Ukraina argumentojnë se paratë duhet të përdoren për të rindërtuar atë që Rusia ka shkatërruar: Brukseli e quan atë një “kredi dëmshpërblimi” dhe ka dalë me një plan për të mbështetur ekonominë e Ukrainës në shumën prej 90 miliardë eurosh.
“Është e drejtë që asetet e ngrira të Rusisë të përdoren për të rindërtuar atë që Rusia ka shkatërruar – dhe ato para më pas të bëhen tonat”, thotë Volodymyr Zelensky i Ukrainës.
Kancelari gjerman Friedrich Merz thotë se asetet do t’i “mundësojnë Ukrainës të mbrohet në mënyrë efektive kundër sulmeve të ardhshme ruse”.
Veprimi gjyqësor i Rusisë pritej në Bruksel dhe Komisioneri Ekonomik Evropian Valdis Dombrovskis tha të premten se institucionet financiare të BE-së ishin “plotësisht të mbrojtura” nga procedurat ligjore.
Por nuk është vetëm Moska që është e pakënaqur.
Belgjika është e shqetësuar se do të ngarkohet me një faturë të madhe nëse gjithçka shkon keq dhe drejtoresha ekzekutive e Euroclear, Valérie Urbain, thotë se përdorimi i saj mund të “destabilizojë sistemin financiar ndërkombëtar”.
Euroclear gjithashtu ka rreth 16-17 miliardë euro të bllokuara në Rusi.
Kryeministri belg, Bart de Wever, i ka vendosur BE-së një sërë “kushtesh racionale, të arsyeshme dhe të justifikuara” përpara se të pranojë planin e dëmshpërblimeve dhe ka refuzuar të përjashtojë veprimet ligjore nëse ai “paraqet rreziqe të konsiderueshme” për vendin e tij.
Cili është plani i BE-së?
BE-ja po punon me përkushtim përpara samitit të së enjtes së ardhshme për të gjetur një zgjidhje që Belgjika mund ta pranojë.
Deri më tani, BE-ja është përmbajtur nga prekja e drejtpërdrejtë e aseteve, por që nga viti i kaluar ia ka paguar “fitimet e papritura” prej tyre Ukrainës. Në vitin 2024 kjo shumë ishte 3.7 miliardë euro. Përdorimi ligjor i interesit shihet si i sigurt pasi Rusia është nën sanksione dhe të ardhurat nuk janë pronë sovrane ruse.
Por ndihma ushtarake ndërkombëtare për Ukrainën ka rënë ndjeshëm në vitin 2025 dhe Evropa është përpjekur të kompensojë mungesën e lënë nga vendimi i SHBA-së për të ndaluar plotësisht financimin e Ukrainës nën Presidentin Donald Trump.
Aktualisht, BE-ja ka dy propozime që synojnë t’i sigurojnë Ukrainës 90 miliardë euro, për të mbuluar dy të tretat e nevojave të saj të financimit.
Njëra është të mbledhë paratë në tregjet e kapitalit, të mbështetura nga buxheti i BE-së si garanci. Ky është opsioni i preferuar i Belgjikës, por kërkon një votë unanime nga udhëheqësit e BE-së dhe kjo do të ishte e vështirë kur Hungaria dhe Sllovakia të kundërshtojnë financimin e ushtrisë së Ukrainës.
Kjo e lë Ukrainën me hua para nga asetet ruse, të cilat fillimisht mbaheshin në letra me vlerë, por tani janë shndërruar kryesisht në para të gatshme. Këto para janë pronë e Euroclear që mbahet në Bankën Qendrore Evropiane.
Ekzekutivi i BE-së, Komisioni Evropian, pranon se Belgjika ka shqetësime legjitime dhe thotë se është i bindur se i ka trajtuar ato.
Plani është që Belgjika të mbrohet me një garanci që mbulon të gjitha 210 miliardë eurot e aseteve ruse në BE.
Nëse Euroclear pëson një humbje të aseteve të veta në Rusi, një burim i Komisionit shpjegoi se kjo do të kompensohej nga asetet që i përkasin vetë shtëpisë së klerimit të Rusisë që ndodhen në BE.
Nëse Rusia do të ndiqte vetë Belgjikën, çdo vendim nga një gjykatë ruse nuk do të njihej në BE.
Në një zhvillim kyç, ambasadorët e BE-së pritet të bien dakord të premten për të bllokuar asetet e bankës qendrore ruse të mbajtura në Evropë për një kohë të pacaktuar.
Deri më tani, ata kanë qenë të detyruar të votojnë unanimisht çdo gjashtë muaj për të rinovuar ngrirjen, gjë që mund të kishte nënkuptuar një rrezik të përsëritur për Belgjikën.
Ambasadorët e BE-së janë të vendosur të përdorin një klauzolë emergjence sipas Nenit 122 të Traktateve të BE-së, në mënyrë që asetet të mbeten të ngrira për sa kohë që vazhdon një “kërcënim i menjëhershëm për interesat ekonomike të unionit”.
Pse Belgjika nuk është ende e kënaqur
Belgjika është e bindur se mbetet një aleat i fortë i Ukrainës, por sheh rreziqe ligjore në plan dhe ka frikë se do të lihet të përballojë pasojat nëse gjërat shkojnë keq.
Një peizazh politik zakonisht i ndarë në këtë rast është bashkuar pas Kryeministrit Bart de Wever, i cili është nën presion nga kolegët evropianë.
“Vendime shumë të rëndësishme” do të merren nga BE-ja javën e ardhshme, tha ai gjatë një takimi me Kryeministrin e Mbretërisë së Bashkuar Sir Keir Starmer në Londër të premten. Ai shtoi se Belgjika dhe Mbretëria e Bashkuar do të punojnë së bashku për të “fituar sigurinë se mund ta mbështesim Ukrainën për të qëndruar një vend i lirë, demokratik dhe sovran”.
BE-ja beson se mund të sigurojë garanci të mjaftueshme për vetë kredinë, por Belgjika ka frikë nga një rrezik shtesë i ekspozimit ndaj dëmeve ose gjobave shtesë.
“Belgjika është një ekonomi e vogël. PBB-ja belge është rreth 565 miliardë euro – imagjinoni nëse do të duhej të mbante mbi supe një faturë prej 185 miliardë eurosh”, thotë Veerle Colaert, profesoreshë e së drejtës financiare në Universitetin KU Leuven.
Ajo gjithashtu beson se kërkesa që Euroclear t’i japë një kredi BE-së do të shkelte rregulloret bankare të BE-së.
“Bankat duhet të përmbushin kërkesat e kapitalit dhe likuiditetit dhe nuk duhet t’i vendosin të gjitha vezët në një shportë. Tani BE po i thotë Euroclear të bëjë pikërisht këtë.
“Pse i kemi këto rregulla bankare? Kjo ndodh sepse duam që bankat të jenë të qëndrueshme. Dhe nëse gjërat shkojnë keq, do t’i binte Belgjikës të shpëtonte Euroclear. Kjo është një arsye tjetër pse është kaq e rëndësishme që Belgjika të sigurojë garanci të sigurta për Euroclear.”
Evropa nën presion nga çdo drejtim
Nuk ka kohë për të humbur, paralajmërojnë shtatë shtete anëtare të BE-së, përfshirë ato që janë më afër gjeografikisht Rusisë, si vendet baltike, Finlanda dhe Polonia. Ata besojnë se plani i aseteve të ngrira është “zgjidhja më e realizueshme financiarisht dhe politikisht realiste”.
“Është çështje fati për ne”, thotë deputeti kryesor konservator gjerman Norbert Röttgen. “Nëse dështojmë, nuk e di se çfarë do të bëjmë më pas. Kjo është arsyeja pse duhet të kemi sukses brenda një jave”.
Ndërsa Rusia është e bindur se paratë e saj nuk duhet të preken, ka shqetësime të shtuara midis figurave evropiane se SHBA-të mund të duan të përdorin miliardat e ngrira të Rusisë ndryshe, si pjesë e planit të tyre të paqes.
Zelensky ka thënë se Ukraina po punon me Evropën dhe SHBA-të për një fond rindërtimi, por ai është gjithashtu i vetëdijshëm se SHBA-të kanë folur me Rusinë për bashkëpunimin e ardhshëm.
Një draft i hershëm i planit të paqes të SHBA-së i referohej 100 miliardë dollarëve të aseteve të ngrira të Rusisë që do të përdoreshin nga SHBA-të për rindërtim, me SHBA-në që merrte 50% të fitimeve dhe Evropën që shtonte edhe 100 miliardë dollarë të tjerë. Asetet e mbetura do të përdoreshin më pas në një lloj projekti të përbashkët investimi SHBA-Rusi.
Një burim i BE-së tha se avantazhi shtesë i votimit të pritur të së premtes për të bllokuar asetet e Rusisë për një kohë të pacaktuar e bëri më të vështirë për këdo që t’i merrte paratë. E nënkuptuar është se SHBA-të do të duhej të bindnin shumicën e shteteve anëtare të BE-së që të votonin për një plan që do t’u kushtonte financiarisht një shumë të madhe.
/Argumentum.al
