Investimet e huaja janë të domosdoshme për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë, por ato nuk mund të jenë të qëndrueshme nëse nuk mbështeten në transparencë, sundimin e ligjit dhe pjesëmarrjen e qytetarëve në vendimmarrje. Ky është mesazhi kryesor i analizës së publikuar nga revista prestigjioze britanike The Banker, me titull “Albania will experience no development without democracy”, e firmosur nga Klentiana Mahmutaj, ish-eksperte e Kombeve të Bashkuara për të drejtën e zhvillimit.
Në analizën e saj, Mahmutaj argumenton se protestat e javëve të fundit në Shqipëri, të njohura si “Flamingo Revolution”, nuk duhet të interpretohen vetëm si një reagim ndaj projektit të një resorti luksoz në zonën e Lagunës së Nartës. Sipas saj, ato pasqyrojnë një pakënaqësi më të thellë të shoqërisë shqiptare lidhur me mënyrën se si merren vendimet për përdorimin e pasurive publike, menaxhimin e territorit dhe zhvillimin ekonomik.
“Çfarë lloj investimesh të huaja duhet të mirëpresë Shqipëria dhe mbi çfarë kushtesh?”, shtron autorja si pyetjen qendrore të debatit, duke argumentuar se kjo çështje do të mbetet aktuale pavarësisht fatit të projektit konkret në Nartë.
Sipas Mahmutajt, demonstratat kanë nxjerrë në pah shqetësime më të gjera për korrupsionin, mungesën e transparencës, pabarazinë dhe përqendrimin e pushtetit. Ajo vlerëson se qytetarët kundërshtojnë një model vendimmarrjeje ku projekte me ndikim të madh mbi mjedisin, komunitetet lokale dhe burimet publike miratohen pa konsultim kuptimplotë me publikun.
Një nga argumentet kryesore të autores është se konsultimi publik nuk është një formalitet, por një kërkesë themelore e qeverisjes demokratike. Në analizë ajo thekson se, kur investimet mund të kenë pasoja të rëndësishme për mjedisin, mënyrën e jetesës apo trashëgiminë kulturore, qytetarët duhet të kenë mundësinë të marrin pjesë realisht në procesin e vendimmarrjes.
Mahmutaj i referohet edhe Deklaratës së Kombeve të Bashkuara për të Drejtën e Zhvillimit të vitit 1986, sipas së cilës zhvillimi është një e drejtë njerëzore. Duke cituar parimet e kësaj deklarate, ajo argumenton se zhvillimi duhet të jetë “i përqendruar te njerëzit, pjesëmarrës, i barabartë dhe i përgjegjshëm”, duke shtuar se rritja ekonomike, ndërtimet apo flukset e kapitalit nuk janë të mjaftueshme për të garantuar zhvillim të mirëfilltë.
Në analizën e publikuar nga The Banker, autorja shkruan se një mandat politik për të qeverisur nuk duhet të interpretohet si e drejtë për të disponuar asetet publike pa konsultim paraprak ose pa një proces të pavarur shqyrtimi. Sipas saj, konferencat për shtyp apo prezantimi i planeve të përfunduara nuk mund të zëvendësojnë dialogun e vërtetë me komunitetet që preken nga projektet.
Megjithatë, Mahmutaj nënvizon se analiza e saj nuk është kundër investimeve të huaja. Përkundrazi, ajo shkruan se Shqipëria ka nevojë për investime, rritje ekonomike dhe mundësi të reja zhvillimi, por thekson se këto duhet të ndërtohen “me publikun dhe jo mbi kokën e tij”.
Një pjesë e rëndësishme e analizës i kushtohet konceptit të ashtuquajtur “social licence to operate” ose “licenca sociale për të operuar”. Mahmutaj shpjegon se, në praktikën ndërkombëtare, investitorët kërkojnë jo vetëm lejet ligjore, por edhe pranimin dhe besimin e komuniteteve lokale. Sipas saj, ky besim fitohet përmes dialogut, respektimit të të drejtave të qytetarëve dhe adresimit të shqetësimeve të tyre.
Autorja lidh këtë debat edhe me procesin e integrimit evropian të Shqipërisë. Ajo vëren se kuadri ligjor i Bashkimit Evropian e lidh zhvillimin ekonomik me mbrojtjen e mjedisit, transparencën, përgjegjësinë sociale të biznesit dhe përfshirjen e komuniteteve të prekura. Sipas Mahmutajt, këto nuk janë kufizime për zhvillimin, por elemente që e bëjnë atë të qëndrueshëm dhe legjitim.
Duke iu referuar aspiratës së Shqipërisë për t’u bërë pjesë e Bashkimit Evropian, autorja argumenton se besueshmëria e këtij procesi do të varet jo vetëm nga progresi ekonomik, por edhe nga forca e shtetit të së drejtës, cilësia e institucioneve publike, mbrojtja e mjedisit dhe mundësia që qytetarët të marrin pjesë në jetën publike.
Në përfundim të analizës, Mahmutaj thekson se investimet e huaja mund të sjellin vende pune, infrastrukturë, aftësi dhe mundësi të reja ekonomike, por vetëm nëse shoqërohen me transparencë, përgjegjësi mjedisore dhe pjesëmarrje reale të publikut. Sipas saj, këto nuk janë pengesa për zhvillimin, por kushtet që e bëjnë atë të qëndrueshëm dhe demokratik.
© 2026 Argumentum
